مسئولیت حفاظت (R2P) یک تعهد سیاسی مورد تأیید سازمان ملل است که مفهوم حاکمیت را بازتعریف میکند: هر دولت موظف است جمعیت خود را از چهار جنایت بزرگ محافظت کند—نسلکشی، جنایات جنگی، پاکسازی قومی و جنایت علیه بشریت.
ساختار اصلی R2P
این اصل معمولاً از طریق سه «ستون» توضیح داده میشود:
- مسئولیت دولت: دولت وظیفه اصلی دارد که جمعیت خود را از چهار جنایت بزرگ محافظت کند.
- کمک بینالمللی: سایر دولتها و سازمان ملل باید به کشورها کمک کنند تا این وظیفه را انجام دهند (از طریق پیشگیری، ظرفیتسازی، هشدار زودهنگام، میانجیگری).
- واکنش جمعی بهموقع و قاطع: اگر دولتی بهطور آشکار در حفاظت از جمعیت خود ناکام باشد، جامعه بینالمللی—از طریق سازمان ملل—باید اقدام جمعی را بهموقع و قاطع آغاز کند، ابتدا با اقدامات صلحآمیز و در صورت لزوم با اقدامات شدیدتر.
آیا شامل تحریمها و اقدام نظامی (بهعنوان آخرین راهحل) میشود؟
بله—اما با محدودیتهای مهم:
- ابتدا اقدامات غیرنظامی: R2P بهطور صریح بر استفاده از ابزارهای دیپلماتیک، بشردوستانه و سایر روشهای صلحآمیز (که در عمل میتواند شامل فشار سیاسی و تحریمها باشد) برای حفاظت از جمعیتها تأکید دارد.
- نیروی نظامی آخرین راهحل و باید جمعی باشد: توافق سازمان ملل در سال ۲۰۰۵ تصریح میکند که اگر استفاده از نیروی نظامی ضرورت پیدا کند، باید بهصورت اقدام جمعی «از طریق شورای امنیت» و مطابق با منشور سازمان ملل (از جمله فصل هفتم) و بهصورت موردی انجام شود، زمانی که ابزارهای صلحآمیز کافی نباشند.
نکته کلیدی در توضیح شما
توصیف شما بهطور کلی با فرمولبندی سازمان ملل همسو است، اما یک تفاوت مهم وجود دارد:
R2P یک ماشه خودکار برای مداخله نظامی نیست و به دولتها اجازه نمیدهد بهطور یکجانبه تحت عنوان R2P از زور استفاده کنند. بخش «آخرین راهحل» این دکترین بهعنوان اقدام جمعی با مجوز شورای امنیت سازمان ملل تعریف شده است.