اهمیت: ★★★ بالا
موج فروش گسترده اوراق جهانی در سهشنبه ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ تشدید شد؛ زیرا سرمایهگذاران همزمان با ترکیبی قدرتمند از تورم انرژی ناشی از درگیری خاورمیانه، مواضع انقباضیتر بانکهای مرکزی، افزایش شدید استقراض دولتها و کوچک شدن ترازنامه بانکهای مرکزی مواجه شدند. نتیجه، بازقیمتگذاری گسترده بدهی دولتی بوده است؛ نه حرکت سنتی سرمایه به سمت اوراق بهعنوان پناهگاه امن در زمان بحرانهای ژئوپلیتیکی.
مهمترین محرک فوری همچنان تشدید درگیری آمریکا و ایران است. حملات نظامی در منطقه خلیج فارس قیمت نفت را به بالای ۹۰ دلار رسانده و نگرانی درباره بالا ماندن تورم تا سال ۲۰۲۷ را افزایش داده است. به همین دلیل، سرمایهگذاران برای نگهداری اوراق بلندمدت صرف ریسک یا Term Premium بیشتری مطالبه میکنند.
سیاست انقباضی فدرال رزرو سرعت بازقیمتگذاری را افزایش داد
ریزش اوراق پس از سخنرانی کوین وارش، رئیس فدرال رزرو، در جکسون هول در ۲۸ اوت شدت بیشتری گرفت. وارش هشدار داد اگر تورم بنیادی بهوضوح و با سرعت کافی به سمت هدف حرکت نکند، فدرال رزرو همچنان «کار بیشتری برای انجام دادن» خواهد داشت.
در زمان تهیه گزارش اولیه، بازار حدود ۶۰ درصد احتمال برای افزایش ۲۵ واحد پایهای نرخ بهره در سپتامبر در نظر گرفته بود. اما تا پایان معاملات سهشنبه، پس از پیامهای انقباضی بیشتر و انتشار دادههای جدید، Reuters این احتمال را حدود ۶۸.۲ درصد گزارش کرد.
در بخش کوتاه منحنی بازده، این افزایش عمدتاً ناشی از انتظارات نرخ بهره فدرال رزرو است. اما در سررسیدهای بلندتر، افزایش Term Premium ناشی از تورم، ریسک مالی و عرضه بالای اوراق نیز نقش مهمی دارد.
اروپا همزمان با تورم و عرضه سنگین اوراق مواجه است
بازار اوراق اروپا نیز تحت فشار تورم بالاتر و افزایش شدید استقراض دولتها قرار دارد.
آلمان و سایر کشورهای منطقه یورو حجم بسیار بالایی از اوراق را برای تأمین هزینههای دفاعی، زیرساختی و بودجهای منتشر میکنند. براساس Reuters، عرضه ناخالص اوراق آلمان ممکن است در سال ۲۰۲۷ به رکورد ۴۰۰ میلیارد یورو برسد و انتشار اوراق در کل منطقه یورو نیز میتواند رکورد جدیدی ثبت کند.
در زمینه تورم نیز شرایط سختتر شده است. در گزارش اولیه عنوان شده بود که داده CPI منطقه یورو هنوز منتشر نشده، اما اکنون آمار رسمی در دسترس است: تورم سالانه منطقه یورو در اوت از ۲.۹ درصد به ۳.۳ درصد افزایش یافت که عمدتاً ناشی از افزایش قیمت انرژی بود. تورم هسته در مقابل به ۲.۴ درصد کاهش یافت. این دادهها انتظارات برای افزایش نرخ بهره ECB در نشست ۱۰ سپتامبر را تقویت کردهاند.
بنابراین بازار اوراق اروپا همزمان با تورم بالاتر، احتمال افزایش بیشتر نرخ بهره و عرضه سنگینتر بدهی مواجه است.
ژاپن به یکی از منابع جدید فشار بر بازده جهانی تبدیل شده است
ژاپن اکنون بخش مهم دیگری از بازقیمتگذاری بازار بدهی جهانی است.
وزارتخانهها و نهادهای دولتی ژاپن برای سال مالی ۲۰۲۷ درخواست بودجهای رکوردی در حدود ۱۴۳ تریلیون ین ارائه کردهاند که نشاندهنده سیاست مالی توسعهای و نیاز بالای دولت به تأمین مالی است.
همزمان، بازده اوراق دولتی ۱۰ ساله ژاپن برای نخستین بار از سال ۱۹۹۶ به ۳ درصد رسید؛ زیرا بازار افزایش بیشتر نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن را قیمتگذاری میکند.
بازده بالاتر در ژاپن میتواند انگیزه صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای بیمه و سایر سرمایهگذاران ژاپنی برای خرید اوراق خارجی را کاهش دهد و یکی از منابع مهم تقاضا برای اوراق خزانه آمریکا و اوراق اروپا را تضعیف کند.
در نتیجه، یک چرخه بازخورد بالقوه شکل میگیرد:
بازده بالاتر ژاپن ← کاهش تقاضای ژاپنیها برای اوراق خارجی ← افزایش بازده آمریکا و اروپا ← سختتر شدن شرایط مالی جهانی
Quantitative Tightening جذب عرضه سنگین بدهی را دشوارتر کرده است
مشکل ساختاری این است که دولتها در زمانی حجم بالاتری از بدهی منتشر میکنند که بانکهای مرکزی دیگر خریداران بزرگ اوراق نیستند.
در چارچوب Quantitative Tightening یا QT، بانکهای مرکزی اجازه میدهند بخشی از اوراق سررسیدشده بدون سرمایهگذاری مجدد از ترازنامه خارج شوند یا حجم داراییهای خود را کاهش میدهند.
بنابراین بازار خصوصی باید سهم بیشتری از انتشار جدید بدهی را جذب کند. در شرایطی که ریسک تورم نیز بالاست، سرمایهگذاران تنها در صورت دریافت بازده بالاتر حاضر به خرید خواهند بود.
ریزش فعلی در نتیجه ترکیب چند عامل شکل گرفته است: شوک انرژی، سیاست پولی انقباضیتر، توسعه مالی دولتها، QT و افزایش Term Premium.
تأثیر احتمالی بر بازار
مهمترین پیام این است که شرایط مالی جهانی حتی قبل از افزایشهای بعدی نرخ بهره بانکهای مرکزی در حال سختتر شدن است.
برای بازار سهام، بازده بالاتر نرخ تنزیل را افزایش میدهد و بیشترین فشار را بر سهام فناوری و شرکتهای رشدی با ارزشگذاری بالا وارد میکند.
برای دلار آمریکا، افزایش انتظارات نرخ بهره همچنان حمایتکننده است، هرچند جهت ارزها در نهایت به اختلاف نسبی بازده میان کشورها بستگی خواهد داشت.
برای طلا، شرایط دوگانه است. تنشهای ژئوپلیتیکی، نگرانیهای مالی و ریسک کاهش ارزش پولها مثبت هستند، اما بازده واقعی بالاتر و دلار قویتر عامل منفی محسوب میشوند.
در بازار مسکن و اعتبار، افزایش بازده اوراق مستقیماً به نرخ وام مسکن، هزینه تأمین مالی شرکتها و هزینه بازپرداخت بدهی منتقل میشود.
ریسک کلان اصلی، رکود تورمی یا Stagflation است: تورم ناشی از انرژی بالا باقی میماند، در حالی که نرخ بهره و هزینه استقراض بالاتر به تدریج رشد اقتصادی را کاهش میدهند.
شرایط و احساس بازار
اوراق دولتی جهانی: فروش / قیمت نزولی — بازده صعودی
تورم، عرضه بالا و سیاست پولی انقباضی همچنان به ضرر اوراق بلندمدت هستند.
اوراق خزانه آمریکا: فروش / بازده صعودی
افزایش احتمال رشد نرخ فدرال رزرو و Term Premium مهمترین محرکها هستند.
Bund آلمان: فروش / بازده صعودی
تورم منطقه یورو، احتمال افزایش نرخ ECB و عرضه رکوردی بدهی به قیمتها فشار وارد میکنند.
اوراق دولتی ژاپن: فروش / بازده صعودی
عادیسازی BoJ و نیاز مالی بالای دولت از بازدههای بالاتر حمایت میکنند.
دلار آمریکا: خرید / تمایل صعودی
افزایش نرخهای مورد انتظار آمریکا از USD حمایت میکند.
سهام جهانی: فروش / تمایل Risk-Off
افزایش نرخ تنزیل بهویژه برای فناوری، شرکتهای رشدی و کسبوکارهای بدهکار منفی است.
طلا: خنثی / از نظر ساختاری صعودی اما تحت فشار بازده
تقاضای ناشی از ژئوپلیتیک و ریسک مالی همچنان مثبت است، اما بازده واقعی بالاتر مانع کوتاهمدت مهمی است.
پرسش و پاسخ
سؤال: مهمترین دلایل ریزش جهانی اوراق در سپتامبر ۲۰۲۶ چیست؟
پاسخ: تورم ناشی از انرژی، سیاست انقباضیتر بانکهای مرکزی، عرضه رکوردی بدهی دولتها، QT و افزایش Term Premium.
سؤال: چرا در جریان درگیری آمریکا و ایران قیمت اوراق دولتی افزایش پیدا نکرد؟
پاسخ: زیرا این بحران یک شوک تورمی انرژی ایجاد کرده است. افزایش قیمت نفت احتمال بالا ماندن نرخ بهره را افزایش داده و اثر پناهگاه امن اوراق را تحتالشعاع قرار داده است.
سؤال: سخنرانی کوین وارش در جکسون هول چه اثری بر بازار اوراق آمریکا داشت؟
پاسخ: بازار احتمال افزایش دوباره نرخ بهره فدرال رزرو را بهطور محسوسی بالا برد، زیرا وارش تأکید کرد در صورت عدم کاهش کافی تورم، فدرال رزرو همچنان باید اقدام کند.
سؤال: احتمال فعلی افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در سپتامبر ۲۰۲۶ چقدر است؟
پاسخ: در ابتدای بازقیمتگذاری حدود ۶۰ درصد بود، اما تا پایان ۱ سپتامبر به حدود ۶۸ درصد رسید.
سؤال: تورم منطقه یورو در اوت ۲۰۲۶ چقدر بود؟
پاسخ: تورم کل به ۳.۳ درصد از ۲.۹ درصد افزایش یافت و تورم هسته به ۲.۴ درصد کاهش پیدا کرد. این داده احتمال افزایش نرخ ECB در ۱۰ سپتامبر را تقویت کرد.
سؤال: چرا درخواست بودجه ۱۴۳ تریلیون ینی ژاپن برای بازار جهانی اوراق اهمیت دارد؟
پاسخ: زیرا همزمان با افزایش بازده ژاپن، نیاز مالی دولت نیز بسیار بالا است و این موضوع میتواند سرمایهگذاران ژاپنی را به سمت اوراق داخلی بازگرداند و تقاضا برای اوراق آمریکا و اروپا را کاهش دهد.
سؤال: مهمترین ریسک اقتصادی ناشی از ریزش جهانی اوراق چیست؟
پاسخ: رکود تورمی؛ یعنی باقی ماندن تورم در سطوح بالا همزمان با کاهش رشد اقتصادی به دلیل نرخهای بهره و هزینه تأمین مالی بالاتر.
منبع: Reuters و Eurostat.