گزارش ماهانه آژانس بین‌المللی انرژی، ژوئن 2025

نکات کلیدی و مهم

• پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ به میزان ۷۲۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد. این رقم اندکی کمتر از برآورد ماه گذشته است، زیرا کاهش تحویل‌ها در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ در ایالات متحده و چین، تاب‌آوری سایر مناطق را تضعیف کرده است. رشد تقاضا در سال ۲۰۲۶ نیز با نرخ ۷۴۰ هزار بشکه در روز، به دلیل چشم‌انداز اقتصادی ضعیف و افزایش استفاده از فناوری‌های انرژی پاک، محدود خواهد شد.
• عرضه جهانی نفت در ماه می به میزان ۳۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت و به ۱۰۵ میلیون بشکه در روز رسید که ۱.۸ میلیون بشکه بیشتر از مدت مشابه در سال گذشته است. این افزایش به‌طور مساوی بین کشورهای عضو و غیرعضو اوپک‌پلاس تقسیم شد، چراکه ائتلاف تولیدکننده‌ها شروع به کاهش داوطلبانه محدودیت‌های تولید کرد. پیش‌بینی می‌شود عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ به میزان ۱.۸ میلیون بشکه و در سال ۲۰۲۶ به میزان ۱.۱ میلیون بشکه افزایش یابد که بخش عمده‌ای از این رشد ناشی از تولید کشورهای غیر اوپک‌پلاس خواهد بود (به ترتیب ۱.۴ و ۸۴۰ هزار بشکه در روز).
• انتظار می‌رود ظرفیت پالایش نفت در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به‌طور میانگین حدود ۴۶۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد و به ترتیب به ۸۳.۳ و ۸۳.۷ میلیون بشکه در روز برسد. حاشیه سود پالایشی در ماه می به بالاترین سطح خود از سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۴ رسید. با این حال، افزایش قیمت نفت خام در اوایل ژوئن، سودآوری را کاهش داد، چراکه حاشیه سود بنزین، نفتا و نفت کوره تضعیف شد.
• صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی روسیه در ماه می نسبت به ماه قبل ۲۳۰ هزار بشکه کاهش یافت و به ۷.۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ این رقم نسبت به سال قبل ۳۸۰ هزار بشکه کاهش نشان می‌دهد. با کاهش قیمت نفت، درآمدهای صادراتی روسیه نیز به میزان ۴۸۰ میلیون دلار در ماه کاهش یافت و به ۱۲.۶ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال گذشته ۴ میلیارد دلار افت داشت. درآمد حاصل از صادرات نفت خام در ماه می به پایین‌ترین سطح خود از فوریه ۲۰۲۱ رسید و درآمد حاصل از صادرات فرآورده‌ها به پایین‌ترین سطح از ژوئن ۲۰۲۳ سقوط کرد.
• ذخایر جهانی نفت برای سومین ماه متوالی افزایش یافت و در ماه آوریل به میزان ۳۲.۱ میلیون بشکه رشد کرد و به ۷۷۱۷ میلیون بشکه رسید. این افزایش عمدتاً ناشی از رشد ذخایر نفت خام در کشورهای غیر OECD بود. با وجود رشد میانگین یک میلیون بشکه در روز از فوریه تاکنون، سطح کل ذخایر جهانی هنوز نسبت به سال گذشته ۹۰ میلیون بشکه پایین‌تر است. ذخایر صنعتی OECD نیز در ماه آوریل ۹ میلیون بشکه کاهش یافت و ۹۷ میلیون بشکه کمتر از سطح سال گذشته باقی ماند. داده‌های مقدماتی نشان می‌دهند که موجودی‌های جهانی نفت در ماه می افزایش چشم‌گیری داشته‌اند.
• پس از حملات هوایی اسرائیل در ۱۳ ژوئن به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران، قیمت آتی نفت برنت ۵ دلار در هر بشکه افزایش یافت و به ۷۴ دلار رسید. قیمت‌ها در ماه می و اوایل ژوئن در محدوده‌ای ثابت باقی ماندند، زیرا تنش‌های تجاری پس از توافق سه‌ماهه تعلیق تعرفه‌ها بین ایالات متحده و چین تا حدودی کاهش یافت. از سوی دیگر، برنامه‌های اوپک‌پلاس برای تسریع در کاهش محدودیت‌های داوطلبانه تولید، چشم‌انداز تعادل مناسب بازار در نیمه دوم ۲۰۲۵ را تقویت کرده است.

چشم‌انداز بازار نفت

تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ رشد اندکی خواهد داشت و تنها به میزان ۷۲۰ هزار بشکه در روز افزایش می‌یابد؛ رشدی مشابه نیز برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی شده است. در همین حال، عرضه جهانی نفت همچنان در حال افزایش است و در ماه می ۲۰۲۵ به حدود ۱۰۵ میلیون بشکه در روز رسید که ۱.۸ میلیون بشکه بیشتر از مدت مشابه در سال گذشته است. این رشد عمدتاً به دلیل کاهش محدودیت‌های تولیدی توسط اوپک‌پلاس و افزایش تولید کشورهای غیراوپک حاصل شده است.

تولید کل اوپک‌پلاس در ماه می به ۴۲.۲ میلیون بشکه در روز رسید که شامل ۲۷.۷۶ میلیون بشکه توسط اعضای اوپک و ۱۴.۴۵ میلیون بشکه توسط کشورهای غیراوپک می‌باشد. انتظار می‌رود ظرفیت پالایش نیز در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به میزان ۴۶۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد. با این حال، افزایش قیمت نفت خام — به‌ویژه میانگین ۷۴ دلاری برای نفت برنت در ژوئن در پی تنش‌های ژئوپلیتیکی — حاشیه سود پالایشگاه‌ها را کاهش داده است.

صادرات نفت خام روسیه در ماه می حدود ۲۳۰ هزار بشکه کاهش یافت و درآمدهای نفتی این کشور را به میزان ۴۸۰ میلیون دلار کاهش داد. ذخایر جهانی نفت در ماه آوریل بیش از ۳۲ میلیون بشکه افزایش یافت، هرچند موجودی ذخایر کشورهای OECD هنوز ۹۷ میلیون بشکه کمتر از سال گذشته است. در مجموع، بازار نفت در سال ۲۰۲۵ تأمین‌شده باقی می‌ماند، اما تنش‌های ژئوپلیتیکی — به‌ویژه در خاورمیانه — نوسانات بازار را بالا نگه داشته است.

به‌روزرسانی بازار گاز طبیعی

تقاضای جهانی گاز طبیعی در زمستان ۲۰۲۴–۲۰۲۵ افزایش قابل‌توجهی داشت و حدود ۱.۸٪ رشد کرد که ناشی از سرمای شدید در اروپا و آمریکای شمالی بود. مصرف گاز در اروپا نسبت به سال قبل حدود ۱۰٪ افزایش یافت، زیرا نیروگاه‌های گازی جایگزین منابع تجدیدپذیر ضعیف شدند. آمریکای شمالی نیز رکورد مصرف زمستانی را شکست، در حالی که چین و روسیه به دلیل زمستان ملایم‌تر با کاهش مصرف مواجه شدند.

با نگاه به آینده، آژانس بین‌المللی انرژی رشد تقاضای جهانی گاز را در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۱.۵٪ پیش‌بینی می‌کند. سطح ذخایر گاز اروپا کمتر از سال گذشته است، بنابراین واردات LNG در ادامه سال افزایش خواهد یافت. عرضه جهانی LNG در فصل زمستان گذشته فقط ۲٪ رشد کرد، اما انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۵ حدود ۵٪ رشد داشته باشد، به‌ویژه به لطف پروژه‌های جدید صادراتی در آمریکای شمالی.

با توجه به کاهش شدید صادرات گازی روسیه از طریق خطوط لوله و تنگناهای بازار جهانی، قیمت‌ها در اروپا در سطح بالایی باقی مانده‌اند. تعادل عرضه و تقاضا همچنان به عواملی چون شرایط آب‌وهوایی، بازسازی ذخایر و تحولات ژئوپلیتیکی حساس است.

روندهای بخش برق

تقاضای برق در جهان با سرعت در حال افزایش است. در سال ۲۰۲۴، مصرف جهانی برق حدود ۴.۳٪ رشد داشت و انتظار می‌رود این روند سالانه تا سال ۲۰۲۷ با نرخ نزدیک به ۴٪ ادامه یابد. این روند عمدتاً ناشی از برقی‌سازی حمل‌ونقل، صنعت و ساختمان‌هاست.

تقریباً تمام این افزایش تقاضا توسط منابع کم‌کربن مانند تجدیدپذیرها و انرژی هسته‌ای تأمین می‌شود. نصب گسترده نیروگاه‌های خورشیدی و بادی — به‌ویژه در چین، ایالات متحده و اتحادیه اروپا — در حال دگرگون‌سازی ساختار تولید برق است. در سال ۲۰۲۵، انتظار می‌رود تجدیدپذیرها جای زغال‌سنگ را به‌عنوان بزرگ‌ترین منبع تولید برق در جهان بگیرند.

این تحولات با حمایت سیاستی قوی، مانند طرح REPowerEU در اروپا و قانون کاهش تورم آمریکا (IRA) تقویت شده‌اند و گذار به سیستم‌های برق پاک‌تر را تسریع می‌کنند.

گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر

رشد انرژی‌های تجدیدپذیر بی‌سابقه است. تنها در سال ۲۰۲۳، جهان حدود ۵۶۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر جدید (از جمله خورشیدی، بادی و آبی) اضافه کرد که عمدتاً مربوط به فناوری خورشیدی بود. خورشید بیش از نیمی از ظرفیت جدید جهانی را به خود اختصاص داد و پیش‌ران اصلی رشد تجدیدپذیرها باقی ماند.

پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، تولید برق تجدیدپذیر جهانی به بیش از ۱۷ هزار تراوات‌ساعت برسد — تقریبا دو برابر سطح سال ۲۰۲۳. در سال ۲۰۲۵، تجدیدپذیرها برای نخستین‌بار به بزرگ‌ترین منبع تولید برق جهان تبدیل خواهند شد و از زغال‌سنگ پیشی می‌گیرند.

چین در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۵۰ گیگاوات و اتحادیه اروپا نزدیک به ۸۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر جدید نصب کردند. انتظار می‌رود خورشید تا سال ۲۰۲۹ از انرژی آبی پیشی بگیرد و به بزرگ‌ترین منبع برق تجدیدپذیر تبدیل شود. توسعه سریع این فناوری‌ها، نقش کلیدی در پاسخ به نیازهای انرژی آینده و تحقق اهداف اقلیمی دارد.

تمرکز بر ریسک‌های ژئوپلیتیکی

بازار جهانی نفت در پی تشدید ناگهانی تنش‌های ژئوپلیتیکی، دچار نوسان شد؛ پس از آن‌که اسرائیل در تاریخ ۱۳ ژوئن مجموعه‌ای از حملات هوایی به اهدافی در ایران انجام داد و تهران نیز اقدام به تلافی کرد. این دو کشور دهه‌هاست درگیر جنگی در سایه هستند، اما درگیری فعلی شدیدترین مرحله آن محسوب می‌شود، به‌ویژه با توجه به اینکه زیرساخت‌های انرژی نیز برای نخستین بار هدف قرار گرفتند. اگرچه در زمان نگارش این گزارش، جریان صادرات نفت ایران تحت تأثیر مستقیم قرار نگرفته، اما نگرانی‌ها از گسترش اختلالات منطقه‌ای در ترافیک نفتی از طریق تنگه راهبردی هرمز موجب افزایش قیمت نفت شد؛ به‌طوری که قیمت آتی نفت برنت به بالاترین سطح شش‌ماهه خود، یعنی ۷۴ دلار در هر بشکه، رسید.

ایران در حال حاضر حدود ۴.۸ میلیون بشکه در روز نفت خام، میعانات و مایعات گازی طبیعی (NGLs) تولید می‌کند و مجموع صادرات نفتی آن حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز است. با وجود آنکه دولت آمریکا اخیراً تحریم‌ها علیه خریداران نفت ایران را تشدید کرده، صادرات نفت خام و میعانات ایران بدون تغییر باقی مانده و تاکنون در سال جاری میانگین حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز را حفظ کرده است که عمدتاً به مقصد چین صادر می‌شود. ایران همچنین صادرکننده مهم فرآورده‌های نفتی مانند نفت کوره، گاز مایع (LPG) و نفتا است و از ابتدای سال جاری به‌طور میانگین حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز از این محصولات را صادر کرده است.

پس از حمله اسرائیل به میدان گازی پارس جنوبی، که موجب آتش‌سوزی شد، ایران بخشی از تولید خود را در این بزرگ‌ترین میدان گاز طبیعی جهان به حالت تعلیق درآورد؛ این نخستین حمله ثبت‌شده اسرائیل به بخش نفت و گاز ایران محسوب می‌شود. هنوز مشخص نیست که آیا تولید میعانات گازی و NGL از فاز ۱۴ پارس جنوبی تحت تأثیر قرار گرفته است یا خیر. ظرفیت این فاز ۲ میلیارد فوت مکعب گاز، ۷۵ هزار بشکه میعانات و حدود همین میزان اتان و LPG است. تأسیسات نفتی و پالایشگاه شهران در نزدیکی تهران نیز هدف قرار گرفتند، اما به‌گزارش منابع، خسارت عمده‌ای وارد نشده است. در همین حال، اسرائیل بیش از ۶۰٪ از ظرفیت تولید گاز طبیعی خود، از جمله در میدان دریایی لویاتان، را به دلایل امنیتی متوقف کرده و گزارش داده است که حملات ایران به پالایشگاه حیفا آسیب زده‌اند.

ایران بارها تهدید کرده که در صورت حمله، تنگه استراتژیک هرمز را خواهد بست. حتی بستن موقت این تنگه می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر بازارهای جهانی نفت و گاز داشته باشد. تنگه هرمز مسیر خروجی خلیج فارس برای حدود ۲۵٪ از عرضه جهانی نفت است – از جمله نفت عربستان سعودی، امارات، کویت، قطر، عراق و ایران – و بیشتر ظرفیت مازاد تولید جهان نیز از این مسیر عبور می‌کند.

در غیاب اختلال عمده، بازار نفت در سال ۲۰۲۵ تأمین‌شده به نظر می‌رسد. پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی نفت در سال جاری به میزان ۷۲۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد، که اندکی کمتر از برآورد ماه قبل است، زیرا ضعف در تحویل‌های سه‌ماهه دوم سال در ایالات متحده و چین، تاب‌آوری بازار در سایر نقاط را کاهش داده است. در همین حال، عرضه جهانی نفت در ماه می نسبت به سال گذشته ۱.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته که بخشی از آن ناشی از کاهش داوطلبانه محدودیت‌های تولید اوپک‌پلاس بوده است. پیش‌بینی می‌شود در مجموع سال ۲۰۲۵، عرضه جهانی نفت به میزان ۱.۸ میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به ۱۰۴.۹ میلیون بشکه برسد و در سال ۲۰۲۶ نیز ۱.۱ میلیون بشکه دیگر به آن افزوده شود. پیش‌بینی می‌شود تولیدکنندگان غیر اوپک‌پلاس به‌طور میانگین ۱.۴ میلیون بشکه در سال جاری و ۸۴۰ هزار بشکه در سال آینده به عرضه اضافه کنند.

با افزایش عرضه نسبت به تقاضا، موجودی‌های مشهود نفت جهان از فوریه به‌طور میانگین روزانه ۱ میلیون بشکه افزایش یافته‌اند و طبق داده‌های اولیه، تنها در ماه می حدود ۹۳ میلیون بشکه رشد داشته‌اند. با این حال، در حالی‌که بازار در حال حاضر به‌نظر می‌رسد به‌خوبی تأمین می‌شود، رویدادهای اخیر به‌طور جدی ریسک‌های ژئوپلیتیکی تهدیدکننده امنیت عرضه نفت را برجسته کرده‌اند. آژانس بین‌المللی انرژی همچنان به همکاری نزدیک با تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان انرژی برای تضمین امنیت عرضه جهانی انرژی متعهد است.