گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی | اکتبر 2024

تقاضای جهانی نفت در سال‌های 2024 و 2025 به ترتیب با رشد نزدیک به 900 هزار بشکه و تقریباً 1 میلیون بشکه در روز روبرو خواهد بود. این میزان رشد، کاهش چشمگیری نسبت به رشد تقریباً 2 میلیون بشکه در روز در دوره پس از همه‌گیری کووید-19 (2022-2023) نشان می‌دهد. چین به عنوان محرک اصلی این کاهش سرعت رشد، در سال‌های جاری و آتی حدود 20 درصد از افزایش تقاضای جهانی را به خود اختصاص خواهد داد؛ در حالی که این کشور در سال 2023 تقریباً 70 درصد از رشد جهانی را بر عهده داشت.

عرضه جهانی نفت

عرضه جهانی نفت در ماه سپتامبر با کاهش قابل توجه 640 هزار بشکه در روز به 102.8 میلیون بشکه در روز رسید. این کاهش عمدتاً به دلیل اختلالات سیاسی در لیبی که منجر به توقف تولید و صادرات نفت در این کشور شد، و همچنین انجام فعالیت‌های تعمیراتی و نگهداری در میادین نفتی قزاقستان و نروژ رخ داده است. در همین حال، رشد عرضه نفت در کشورهای غیر عضو اوپک پلاس در سال‌های جاری و آتی، با نرخ تقریبی 1.5 میلیون بشکه در روز، عمدتاً توسط کشورهای قاره آمریکا هدایت می‌شود که حدود 80 درصد از این افزایش را به خود اختصاص داده‌اند.

حاشیه سود پالایشگاه‌ها

حاشیه سود پالایشگاه‌ها در ماه سپتامبر با کاهش قابل توجهی مواجه شد. این کاهش عمدتاً به دلیل افت قیمت محصولات پالایشی مانند بنزین، سوخت جت و گازوئیل در مقایسه با افزایش قیمت نفت خام رخ داده است. در نتیجه، برآوردهای جهانی از میزان پردازش نفت خام در پالایشگاه‌ها برای سال‌های 2024 و 2025 به ترتیب 180 هزار بشکه و 210 هزار بشکه در روز کاهش یافته و به 82.8 و 83.4 میلیون بشکه در روز رسیده است. این بدان معناست که رشد سالانه تقاضا برای پردازش نفت خام در پالایشگاه‌ها به ترتیب به 540 هزار بشکه و 610 هزار بشکه در روز کاهش یافته است.

ذخایر جهانی نفت

ذخایر جهانی نفت در ماه اوت شاهد کاهش قابل توجهی به میزان 22.3 میلیون بشکه بودند. این کاهش عمدتاً به دلیل افت 16.5 میلیون بشکه در ذخایر نفت خام رخ داده است. ذخایر نفتی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نیز برخلاف روند معمول فصلی، 13.4 میلیون بشکه کاهش یافت و به 2811 میلیون بشکه رسید که 102.7 میلیون بشکه کمتر از میانگین پنج ساله است. داده‌های اولیه نشان می‌دهد این روند کاهشی در ماه سپتامبر نیز ادامه داشته است. فعالیت پالایشگاه‌ها در سطح نسبتاً بالایی قرار داشته و کاهش تولید کشورهای عضو اوپک پلاس از ماه مه تاکنون، منجر به کاهش 135 میلیون بشکه در ذخایر نفت خام شده است. در مقابل، ذخایر محصولات نفتی در همین دوره 35 میلیون بشکه افزایش یافته است.

قیمت نفت خام

در اوایل ماه اکتبر، قیمت نفت خام برنت با افزایش قابل توجه 8 دلاری در هر بشکه مواجه شد. این جهش قیمتی عمدتاً به دلیل نگرانی‌های فزاینده بازار در خصوص واکنش احتمالی اسرائیل به حمله موشکی ایران بود. علاوه بر این، کاهش موقعیت‌های فروش بیش از حد سرمایه‌گذاران نیز به تقویت قیمت‌ها کمک شایانی کرد. پیش از این، در ماه سپتامبر، قیمت‌ها به پایین‌ترین سطح چند سال اخیر رسیده بودند که عمدتاً به دلیل انتظارات از عرضه فراوان نفت در سال 2025 بود. در زمان نگارش این گزارش، قیمت هر بشکه نفت برنت در حدود 78 دلار معامله می‌شود.

قیمت جهانی نفت

در اوایل ماه اکتبر، شاهد جهش قابل توجهی در قیمت‌های نفت خام شاخص بودیم. این افزایش ناگهانی عمدتاً به دلیل تشدید تنش‌ها بین اسرائیل و ایران و نگرانی‌های ناشی از احتمال وقوع درگیری گسترده‌تر در منطقه خاورمیانه و اختلال در صادرات نفت ایران بود. با این حال، عوامل دیگری نیز در ثبات نسبی بازارها نقش داشته‌اند؛ از جمله حل بحران سیاسی در لیبی که منجر به کاهش تولید نفت در این کشور شده بود، خسارات نسبتا محدود ناشی از توفان‌های بزرگ در خلیج مکزیک و تقاضای ضعیف جهانی برای نفت. در زمان نگارش این گزارش، قیمت هر بشکه نفت خام برنت حدود 78 دلار معامله می‌شد که نسبت به ماه گذشته 8 دلار افزایش و نسبت به یک سال پیش بیش از 10 دلار کاهش نشان می‌دهد.

قیمت‌ها در اوایل این ماه با تمرکز بازار بر اقدام بعدی اسرائیل و سوالاتی در مورد هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی اصلی ایران افزایش یافت. جزیره خارگ، ترمینال اصلی صادرات ایران که روزانه 1.6 میلیون بشکه نفت خام، عمدتاً به چین، صادر می‌کند، یک نگرانی عمده است، همانطور که احتمال گسترش بحران به تنگه استراتژیک هرمز وجود دارد. در حال حاضر، صادرات نفت از ایران و کشورهای همسایه تحت تأثیر قرار نگرفته است، اما بازار همچنان در انتظار تحولات بعدی بحران است. در عین حال، صادرات نفت خام لیبی پس از توافق دشوار حل اختلاف سیاسی که صادرات نفت را مختل کرده بود، از سر گرفته شده است. از سوی دیگر، فصل طوفان‌های آمریکا که بالاتر از حد معمول است، هنوز شش هفته دیگر زمان دارد.

عرضه جهانی نفت

نگرانی‌های فزاینده در خصوص امنیت عرضه نفت، در مقابل پیش‌بینی‌های مبنی بر عرضه کافی نفت در بازار جهانی قرار گرفته است. همان‌طور که پیش‌تر نیز به آن اشاره شده، انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت در سال‌های 2024 و 2025 به ترتیب حدود 900 هزار بشکه و 1 میلیون بشکه در روز افزایش یابد که به طور قابل توجهی کمتر از رشد 2 میلیون بشکه‌ای در سال 2023 است. به ویژه، تقاضای نفت در چین با کاهش 500 هزار بشکه‌ای در ماه اوت نسبت به سال گذشته، برای چهارمین ماه متوالی روند نزولی داشته است. در همین حال، عرضه نفت کشورهای غیر عضو اوپک پلاس، به ویژه در قاره آمریکا، با رشد قابل توجه حدود 1.5 میلیون بشکه‌ای در روز در سال‌های جاری و آینده ادامه دارد. ایالات متحده، برزیل، گویان و کانادا بیشترین سهم را در این افزایش تولید دارند و انتظار می‌رود بیش از 1 میلیون بشکه در روز به تولید جهانی اضافه کنند که این مقدار بیش از رشد مورد انتظار تقاضا خواهد بود.

ظرفیت مازاد تولید اوپک پلاس در حال حاضر در بالاترین سطح تاریخی خود قرار دارد، به استثنای دورهٔ استثنایی همه‌گیری کووید-19. با حذف تولید لیبی، ایران و روسیه، ظرفیت مازاد مؤثر در ماه سپتامبر به راحتی از 5 میلیون بشکه در روز فراتر رفت. ذخایر جهانی نفت نیز به عنوان یک بالشتک حمایتی عمل می‌کنند، حتی با وجود کاهش 135 میلیون بشکه‌ای ذخایر مشاهده شده نفت خام در چهار ماه گذشته که این کمترین میزان از حداقل سال 2017 محسوب می‌شود. همچنین، ذخایر صنعتی اوکزد به طور قابل توجهی پایین‌تر از میانگین پنج ساله خود باقی مانده است. با این حال، ذخایر محصولات پالایش شده جهانی به بالاترین سطح سه ساله خود رسیده است که فشار زیادی بر حاشیه‌های سود در مراکز پالایش کلیدی وارد کرده است.

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) با توجه به تحولات جاری در عرضه نفت، اعلام آمادگی کرده است که در صورت نیاز اقدامات لازم را انجام دهد. همان‌طور که در سال 2022 شاهد بودیم، این آژانس و کشورهای عضو آن توانایی اتخاذ تصمیمات جمعی و سریع را دارند. تنها ذخایر عمومی IEA بیش از 1.2 میلیارد بشکه نفت است و علاوه بر آن، نیم میلیارد بشکه دیگر نیز تحت تعهدات صنعتی نگهداری می‌شود. چین نیز با دارا بودن 1.1 میلیارد بشکه ذخایر نفتی، توانایی پوشش 75 روز مصرف داخلی پالایشگاه‌های خود با نرخ فعلی را دارد. در حال حاضر، جریان عرضه نفت ادامه دارد و در صورت عدم وقوع اختلالات عمده، انتظار می‌رود بازار در سال آینده با مازاد قابل توجهی مواجه شود.