گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی | دسامبر 2024

رشد تقاضای جهانی نفت:

تقاضای جهانی نفت در سال 2025 به میزان 1.1 میلیون بشکه در روز نسبت به سال 2024 افزایش یافته و به 103.9 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. این رشد، عمدتاً ناشی از افزایش تقاضا برای مواد اولیه پتروشیمی است. در مقابل، تقاضا برای سوخت‌های حمل‌ونقل تحت تأثیر تغییرات رفتاری و پیشرفت‌های تکنولوژیکی، همچنان محدود خواهد ماند. با وجود کاهش قابل توجه سرعت رشد تقاضا در کشورهای غیر عضو OECD، به‌ویژه چین، منطقه آسیای نوظهور همچنان در سال‌های 2024 و 2025 بیشترین سهم را در رشد تقاضا خواهد داشت.

عرضه جهانی نفت:

عرضه جهانی نفت در ماه نوامبر به 103.4 میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به ماه قبل 130 هزار بشکه و نسبت به مدت مشابه سال گذشته 230 هزار بشکه افزایش داشته است. این افزایش عمدتاً به دلیل بهبود تولید در لیبی و قزاقستان بوده است. پیش‌بینی می‌شود کل عرضه نفت در سال جاری 630 هزار بشکه در روز و در سال 2025، حتی بدون لغو کاهش تولید اوپک پلاس، 1.9 میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به 104.8 میلیون بشکه در روز برسد. در این میان، کشورهای غیر عضو اوپک پلاس با افزایش تولید حدود 1.5 میلیون بشکه در روز در هر دو سال، نقش محوری را ایفا خواهند کرد. ایالات متحده، برزیل، گویان، کانادا و آرژانتین از جمله مهم‌ترین کشورهایی هستند که در این زمینه پیشرو خواهند بود.

ظرفیت پالایشگاه‌ها به اوج سالانه خود خواهد رسید:

ظرفیت پالایشگاه‌ها در ماه دسامبر به اوج سالانه خود، یعنی ۸۴.۳ میلیون بشکه در روز، خواهد رسید. این میزان تقریباً ۳ میلیون بشکه در روز بیشتر از ماه اکتبر است که فعالیت‌ها به دلیل تعمیرات و کاهش تولید اقتصادی محدود شده بود. میزان تولید نفت خام در سال ۲۰۲۴ به طور متوسط ۸۲.۷ میلیون بشکه در روز و در سال ۲۰۲۵ به ۸۳.۳ میلیون بشکه در روز خواهد رسید که به ترتیب ۵۲۰ هزار بشکه و ۶۲۰ هزار بشکه افزایش نشان می‌دهد. حاشیه سود در آسیا در ماه نوامبر با تقویت کرک‌های میانه تقطیر بهبود یافت؛ اما کاهش ارزش بنزین و نفتا در حوضه اطلس آن را تحت تأثیر قرار داد.

کاهش قابل توجه در ذخایر جهانی نفت:

ذخایر جهانی نفت در ماه اکتبر ۳۹.۳ میلیون بشکه کاهش یافت. علت اصلی این کاهش، کاهش شدید محصولات نفتی به میزان ۸۲.۳ میلیون بشکه در پی کاهش فعالیت پالایشگاهی همزمان با افزایش تقاضای جهانی نفت بود. ذخایر صنعت OECD نیز ۳۹.۹ میلیون بشکه کاهش یافت و به ۲۷۷۸ میلیون بشکه رسید که ۹۱.۶ میلیون بشکه کمتر از میانگین پنج ساله است. داده‌های اولیه ماه نوامبر نشان می‌دهد که ذخایر جهانی نفت با افزایش نفت در آب و نفت خام غیر OECD افزایش یافته است.

ثبات نسبی قیمت نفت خام:

قیمت‌های آتی نفت خام شاخص در ماه نوامبر تقریباً بدون تغییر در حدود ۷۳ دلار برای هر بشکه نفت خام برنت باقی ماند. قیمت‌ها در محدوده نسبتا محدود ۵ دلاری در هر بشکه نوسان داشتند، زیرا نگرانی‌ها بین امنیت عرضه نفت و کاهش رشد تقاضای نفت نوسان می‌کرد. نوسان به پایین‌ترین سطح شش ماهه خود رسید، به طوری که قراردادهای آتی برنت ماه آینده به طور متوسط روزانه ۰.۸۷ دلار در هر بشکه در ماه نوامبر تغییر کرد.

تمدید کاهش تولید نفت توسط اوپک پلاس و چشم‌انداز بازار نفت در سال 2025

تصمیم اخیر اوپک پلاس مبنی بر تمدید سه ماهه دیگر در کاهش تولید اضافی و به تعویق انداختن افزایش تولید تا سپتامبر 2026، به طور قابل توجهی از افزایش عرضه مازاد پیش‌بینی‌شده برای سال آینده کاسته است. با این حال، تولید بیش از حد برخی از اعضای اوپک پلاس، رشد قوی عرضه از کشورهای غیر عضو اوپک پلاس، و رشد نسبتا متوسط تقاضای جهانی نفت، همچنان بازار را در سال 2025 به سمت عرضه فراوان سوق می‌دهد.

وزرای هشت کشور عضو اوپک پلاس که در نوامبر 2023 با کاهش اضافی تولید به میزان 2.2 میلیون بشکه در روز موافقت کرده بودند، در نشست اخیر خود، بار دیگر بازگرداندن این حجم به بازار را به تأخیر انداختند. این سومین تعویق از ماه سپتامبر تاکنون است و در پس‌زمینه تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی که خطرات بالقوه عرضه را افزایش داده و کاهش رشد تقاضای جهانی نفت به ویژه در چین را تشدید کرده است، صورت گرفته است. اکنون این کاهش‌ها زودتر از پایان مارس 2025 و تا سپتامبر 2026 به تدریج حذف خواهند شد.

با این حال، تصمیم اخیر اوپک پلاس همچنان ابهاماتی را درباره زمان دقیق آغاز کاهش تولید ایجاد کرده است. بر این اساس، پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) بازگشت به سهمیه‌های تولید بالاتر را تا زمانی که جدول زمانی دقیق کاهش تولید نهایی شود، در نظر نمی‌گیرند. بر پایه این تحلیل، توازن فعلی بازار همچنان نشان‌دهنده مازاد عرضه ۹۵۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ است. اگر اوپک پلاس از پایان مارس ۲۰۲۵ کاهش تولید اختیاری را آغاز کند، این مازاد به ۱.۴ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.

یکی از عوامل کلیدی عدم قطعیت در مسیر عرضه نفت خام اوپک پلاس، میزان پایبندی اعضا به تعهدات کاهش تولید است. براساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) ، تولید جمعی در ماه نوامبر ۶۸۰ هزار بشکه در روز از اهداف تعیین‌شده بیشتر بوده است.

تولید نفت خام اوپک پلاس ممکن است در سال آینده افزایش یابد، به شرط آنکه لیبی، سودان جنوبی و سودان بتوانند تولید خود را حفظ کنند و طرح توسعه ۲۶۰ هزار بشکه در روز تنگیز قزاقستان به بهره‌برداری برسد. در سطح جهانی، بخش عمده‌ای از رشد عرضه همچنان در اختیار کشورهای غیرعضو اوپک پلاس خواهد بود، به‌ویژه ایالات متحده، برزیل، کانادا، گویان و آرژانتین که انتظار می‌رود بیش از ۱.۱ میلیون بشکه در روز نفت خام و NGL به عرضه جهانی اضافه کنند. همچنین، راه‌اندازی پروژه گاز جفوره آرامکو سعودی در سال آینده، منجر به افزایش تولید NGL عربستان سعودی خواهد شد.

در حالی که بازار به دقت تنش‌های ژئوپلیتیکی جاری و پویایی عرضه اوپک پلاس را ارزیابی می‌کند، سوال بزرگ‌تر برای سال ۲۰۲۵ همچنان تقاضای جهانی نفت است. توقف ناگهانی رشد تقاضای نفت چین در این سال، همراه با افزایش شدیداً پایین‌تر در سایر اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه قابل توجه مانند نیجریه، پاکستان، اندونزی، آفریقای جنوبی و آرژانتین، اجماع را به سمت چشم‌انداز نرم‌تری سوق داده است. بر خلاف روندهای قبلی، تقاضای نفت در کشورهای غیر عضو اوپک در سه ماهه سوم سال 2024 کمترین رشد را از زمان اوج همه‌گیری تجربه کرد و تنها 320 هزار بشکه در روز نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافت. در همین حال، کشورهای عضو اوپک در این دوره 190 هزار بشکه در روز به تقاضای نفت خود افزودند.

با توجه به برآوردها، سرعت رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال گذشته کاهش یافته و به طور متوسط به ۱.۱ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. این در حالی است که انتظار می‌رود مصرف کلی نفت به ۱۰۳.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یابد. تقاضای اضافی برای نفت خام یا فرآورده‌های نفتی می‌تواند ناشی از افزایش اختیاری ذخایر به منظور بازگرداندن سطح ذخایر صنعتی به میانگین تاریخی و همچنین پر شدن مجدد ذخایر استراتژیک توسط دولت‌ها باشد. با نزدیک شدن به پایان سال، بازارهای نفت نسبتا آرام به نظر می‌رسند و نفت خام در محدوده قیمتی ۷۰ تا ۷۵ دلار برای هر بشکه معامله می‌شود. با این حال، همان‌طور که سال‌های اخیر نشان داده‌اند، شوک‌های بازار می‌توانند بدون هیچ‌گونه هشدار قبلی یا با هشدار بسیار اندک رخ دهند. همین امر اهمیت توجه به امنیت نفت را بیش از پیش آشکار می‌سازد.