گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی - ماه فوریه 2024

گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی (OMR) یکی از معتبرترین و به‌روزترین منابع داده‌ها، پیش‌بینی‌ها و تحلیل‌ها در مورد بازار جهانی نفت در جهان است. این گزارش شامل آمار دقیق و توضیحاتی در مورد عرضه، تقاضا، موجودی انبارها، قیمت‌ها و فعالیت‌های پالایشی نفت و همچنین تجارت نفت برای آژانس بین‌المللی انرژی و کشورهای منتخب غیر عضو است.

تقاضای جهانی نفت

رشد تقاضای جهانی نفت در حال کاهش است و افزایش سالانه آن از ۲.۸ میلیون بشکه در روز در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۳ به ۱.۸ میلیون بشکه در روز در سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. کاهش شدید تقاضای نفت در چین، باعث کاهش ۸۳۰ هزار بشکه‌ای در تقاضای جهانی نفت شد. امری که میزان تقضا را به ۱۰۲.۱ میلیون بشکه در روز در سه ماهه آخر سال ۲۰۲۳ کاهش داد. انتظار می‌رود که سرعت رشد در سال ۲۰۲۴ به ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یابد، در حالی که این رقم در سال گذشته ۲.۳ میلیون بشکه در روز بود. چین، هند و برزیل همچنان به افزایش تقاضا کمک خواهند کرد.

عرضه جهانی نفت

عرضه جهانی نفت در ژانویه پس از توقف تولید در قطب شمال در آمریکای شمالی و با تشدید کاهش تولید اوپک پلاس به میزان 1.4 میلیون بشکه در روز کاهش یافت. با این وجود، زمانی که کل عرضه جهانی نفت با 2 میلیون بشکه در روز افزایش یافت و به میانگین 102.1 میلیون بشکه در روز رسید، تولید رکورد از ایالات متحده، برزیل، گویان و کانادا به افزایش عرضه غیراوپک پلاس به میزان 1.6 میلیون بشکه در روز در سال جاری در مقایسه با 2.4 میلیون بشکه در روز در سال 2023 کمک کرد.

توان عملیاتی پالایشگاه‌ها

توان عملیاتی پالایشگاه‌ها روند رو به رشد خود را از پایین‌ترین سطح فصلی، یعنی 81.5 میلیون بشکه در روز در فوریه آغاز می‌کند. فعالیت پالایشگاه‌ها در حوضه آتلانتیک بهبود می‌یابد. پیشتر، این حوضه به دلیل اختلالات مربوط به آب و هوای ایالات متحده که میزان مصرف را تا 1.7 میلیون بشکه در روز کاهش داد، خسارت دیده بود. اما علیرغم افزایش تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده و با آنلاین شدن ظرفیت جدید در کشورهای غیر عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) این حوضه روند رو به رشد به خود گرفت.

به طور کلی، پیش‌بینی‌ها برای سال جاری حاکی از آن است که تولید نفت خام پالایشگاه‌ها با 1 میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به 83.3 بشکه در روز برسد، زیرا کاهش تقاضای 330 هزار بشکه‌ای کشورهای عضو سازمان OECD باعث کاهش سودهای کشورهای تولیدکننده غیر عضو این سازمان می‌شود.

حاشیه سودهای پالایش

سود پالایش نفت (تفاوت بین قیمت خرید نفت خام و قیمت فروش محصولات تصفیه شده) در حوضه اطلس در اوایل ژانویه کم بود اما اواخر ماه به دلیل یخبندان زمستانی و افزایش قیمت محصولات تصفیه شده، به خصوص در ساحل خلیج فارس ایالات متحده، به طور قابل توجهی بهبود یافت.

ذخایر جهانی نفت

داده‌های اولیه نشان می‌دهد که ذخایر جهانی نفت در ژانویه حدود 60 میلیون بشکه کاهش یافت و موجودی‌های نفتی در خشکی (نفت خام ذخیره‌شده در مخازن در خشکی) به پایین‌ترین سطح خود از حداقل سال 2016 کاهش یافت. در ماه دسامبر، ذخایر جهانی به دلیل افزایش نفت خام ذخیره‌شده روی مخازن دریایی 21.6 میلیون بشکه افزایش یافت. ذخایر صنعتی نفت کشورهای سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) نیز در ماه دسامبر 24.1 میلیون بشکه کاهش یافته است. این کاهش در هر سه منطقه اصلی تحت پوشش این سازمان (آمریکای شمالی، اروپا و آسیا-اقیانوسیه) مشاهده شده است.

اختلال در عرضه

در بحبوحه تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و قطع شدن عرضه نفت از سوی پالایشگاه‌های آمریکای شمالی، معاملات آتی ICE برنت در ماه ژانویه 5 دلار در هر بشکه افزایش یافت؛ این اولین رشد ماهانه آن‌ها از سپتامبر است. ساختار آتی از حالت کانتانگو به بکواردیشن تغییر کرد، زیرا ترافیک تانکرهای دریای سرخ که مسیر خود را تغییر داده بودند، زنجیره‌های تامین آسیا-اروپا را دچار ازدحام و جریان‌های ورودی به حوضه اطلس را به تأخیر انداختند. در نتیجه، این عوامل باعث اختلال در عرضه نفت به اروپا شد و احتمالاً نگرانی‌هایی را در مورد کمبود احتمالی و سوق دادن بازار از انتظار افزایش قیمت در آینده (کانتانگو) به انتظار کاهش قیمت (بکواردیشن) ایجاد کرد. در زمان نگارش این متن، قیمت برنت 83 دلار در هر بشکه است.

با وجود ضعف آشکار تقاضا، توازن بازار جهانی نفت در ژانویه کاهش یافت. یخ‌زدگی شدید قطب شمال که مناطق کلیدی تولیدکننده نفت در ایالات متحده و کانادا را درنوردید باعث قطعی قابل توجه عرضه شد که همزمان با کاهش تولید داوطلبانه جدید توسط برخی از کشورهای اوپک پلاس بود. تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه به شتاب صعودی بیشتری افزود، زیرا تانکرهای نفتی در حال دور زدن دریای سرخ هستند و همین مسئله جریان عرضه به بازارهای جهانی را مختل کرده است. معاملات آتی نفت خام برنت در طول ماه 5 دلار در هر بشکه افزایش یافت و در زمان نگارش این مقاله حدود 83 دلار در هر بشکه معامله می‌شود.

روند رشد گسترده در تقاضای جهانی نفت پس از همه‌گیری کرونا تا حد زیادی رو به اتمام است. سرعت رشد در حال حاضر به شدت کاهش یافته است، به طوری که از 2.8 میلیون بشکه در روز در سه ماهه سوم به 1.8 میلیون بشکه در روز در سه ماهه چهارم سال 2023 رسیده است. این کاهش سرعت در سال 2024 افزایش می‌یابد و پیش بینی می شود رشد تقاضای جهانی نفت به طور متوسط به 1.2 میلیون بشکه در روز برسد که تنها نیمی از رشد سال گذشته است. همانطور که در سال 2023 مشاهده شد، چند کشور کلیدی، به ویژه چین، و تا حدی هند و برزیل، بر رشدها مسلط خواهند شد. سه اقتصاد بزرگ جهان قرار است 78 درصد از رشد تقاضای جهانی نفت در سال 2024 را به خود اختصاص دهند که پیش بینی می‌شود به اوج جدید 103 میلیون بشکه در روز برسد.

عرضه اوپک پلاس

در حالی که افزایش عرضه جهانی نفت در سال جاری، به رهبری ایالات متحده، برزیل، گویان و کانادا، باید افزایش مورد انتظار تقاضای جهانی نفت را تحت الشعاع قرار دهد، کاهش شدید تولید در ژانویه همه را شوکه کرد. شرایط آب و هوایی نامطلوب، روند تولید بیش از 900 هزار بشکه در روز را در سراسر آمریکای شمالی متوقف کرده است.

این کاهش شدید همزمان با کاهش تولید داوطلبانه جدید اوپک پلاس به میزان 300 هزار بشکه در روز بود که منجر به کاهش عظیم 1.4 میلیون بشکه‌ای در عرضه جهانی نفت شد. با این حال، موج فزاینده رشد نفت غیراوپک پلاس در سه ماهه دوم سال 24 از سر گرفته می شود و تولید را در مسیر صعودی برای بقیه سال سوق می دهد. عرضه جهانی نفت قرار است با 1.7 میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به رکورد 103.8 بشکه در روز در سال 2024 برسد، در حالی که اعضای غیراوپک پلاس 95 درصد از بشکه های افزایشی را تامین می‌کند.

عرضه غیراوپک پلاس

اگرچه اوپک پلاس برای کنترل قیمت‌ها تولید خود را کاهش داده است، ولی افزایش قابل توجه عرضه توسط کشورهای دیگر منجر به افزایش ذخایر جهانی نفت در ابتدای سال خواهد شد. با این حال، اگر کشورهای خارج از اوپک پلاس به افزایش تولید خود ادامه دهند، ممکن است از اواسط سال، اوپک پلاس حتی با در نظر گرفتن کاهش تولید داوطلبانه خود، بیش از نیاز بازار نفت تولید کند.

اهمیت ذخایر جهانی نفت

این روزها ریسک‌های سیاسی در دنیا بسیار زیاد شده و در عین حال ذخایر نفت در سطح پایینی قرار دارند. این دو عامل می‌توانند باعث نوسانات شدید قیمت نفت شوند. ذخایر نفت روی آب (داخل کشتی‌ها) در دسامبر به دلیل پایان یافتن سال و تغییر مسیر برخی کشتی‌ها، ۶۰ میلیون بشکه افزایش پیدا کرد. اما در مقابل، ذخایر نفت در خشکی حدود ۴۰ میلیون بشکه کاهش یافته است. داده‌های اولیه ژانویه هم کاهش بیشتر ذخایر (بالای ۶۰ میلیون بشکه) را نشان می‌دهند. کاهش ذخایر نفت در مخازن خشکی باعث شده‌اند میزان نفت موجود در آن‌ها به کمترین سطح از ابتدای ثبت اطلاعات (حداقل از ۲۰۱۶) برسد. کمبود ذخایر نفت باعث می‌شود که تاثیر هر نوسان در عرضه و تقاضا روی قیمت نفت چند برابر شود. همچنین در صورت افزایش غیرمنتظره تقاضا یا اختلال در عرضه، صنعت نفت با محدودیت پاسخگویی مواجه خواهد شد. با نزدیک شدن به پنجاهمین سالگرد آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، امنیت عرضه نفت اهمیت خود را بیش از پیش حفظ کرده است.