گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی - ماه مه 2024

تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۴، ۱.۱ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت، که ۱۴۰ هزار بشکه در روز کمتر از پیش بینی گزارش ماه گذشته است، زیرا روند ضعیف تحویل‌های به موقع، به ویژه در اروپا، تقاضای کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) را در سه ماهه اول سال به انقباض سوق داد. در همین راستا، چشم‌انداز برای سال ۲۰۲۵ نسبتاً بدون تغییر است و سرعت رشد در حال حاضر کمی از سال ۲۰۲۴ با ۱.۲ میلیون بشکه در روز فراتر می رود.

عرضه جهانی نفت

پیش بینی می شود عرضه جهانی نفت در سال جاری با افزایش ۱.۴ میلیون بشکه در روز از سوی کشورهای غیر عضو اوپک پلاس و کاهش ۸۴۰ هزار بشکه در روز از سوی اوپک پلاس (با فرض حفظ سهمیه های داوطلبانه) به میزان ۵۸۰ هزار بشکه در روز برسد؛ این یعنی به رکورد ۱۰۲.۷ میلیون بشکه در روز خواهیم رسید. انتظار می‌رود در سال 2025 تقاضای جهانی به میزان 1.8 میلیون بشکه در روز افزایش یابد، زیرا کشورهای غیراوپک پلاس قصد دارند 1.4 میلیون بشکه در روز به حجم قبلی اضافه کنند. در ماه آوریل، عرضه جهانی نفت با 200 هزار بشکه در روز کاهش به 102 هزار بشکه در روز رسید.

ذخایر پالایشگاه‌ها

ذخایر پالایشگاه‌ها در سراسر جهان در ماه آوریل کاهش یافت، زیرا تقاضای ضعیف‌تر از حد انتظار، فرایند تقطیر و توان عملیاتی را کاهش داد. پیش بینی می شود رشد سالانه فعالیت پالایشگاه به 500 هزار بشکه در روز در سه ماهه دوم 2024 و به 1.8 میلیون بشکه در روز در نیمه دوم 2024 افزایش یابد.

ذخایر جهانی نفت خام

کل ذخایر جهانی نفت خام در ماه مارس به میزان 34.6 میلیون بشکه افزایش یافته است که این به نوبه خود بسیار قابل توجه می‌باشد. ذخایر نفتی که روی تانکرها در دریا حمل می‌شوند (نفت روی آب) نیز به بالاترین سطح خود از زمان همه‌گیری کرونا رسیده است. برعکس، ذخایر نفتی که در مخازن روی زمین نگهداری می‌شوند (ذخایر زمینی) با کاهش 5.1 میلیون بشکه‌ای به پایین‌ترین سطح خود از سال 2016 رسیدند. در این میان، کشورهای عضو سازمان OECD که عمدتا توسعه‌یافته هستند، با کاهش 8.8 میلیون بشکه‌ای ذخایر خود، ذخایرشان را به پایین‌ترین میزان در 20 سال اخیر رساندند. کشورهای غیر عضو OECD نیز برای اولین بار از نوامبر گذشته، ذخایر نفتی‌شان (عمدتا در حال توسعه) افزایش یافته است.

بهای نفت

قیمت نفت برنت (یکی از شاخص‌های اصلی قیمت نفت خام) از بالاترین حد شش ماه گذشته (بالای 91 دلار در هر بشکه) در اوایل آوریل، به دلیل کاهش نگرانی‌ها درباره درگیری گسترده‌تر در خاورمیانه و ضعیف‌تر شدن وضعیت اقتصادی جهانی، به حدود 83 دلار در هر بشکه کاهش یافته است. به دلیل فروش سنگین سرمایه‌گذاران و تقاضای ضعیف، بیشترین کاهش قیمت در بخش فرآورده‌های نفتی میانی (مانند گازوئیل) اتفاق افتاده است. به طوری که قیمت گازوئیل در بازارهای آتی (پیش‌فروش) برای تحویل در آینده، پس از سال‌ها روند افزایشی، کاهش یافته و به وضعیتی تحت عنوان "قیمت‌های آتی پایین‌تر از قیمت‌های نقدی (Contango)" رسیده است. همچنین ذخایر پالایشگاه‌ها برای این محصولات به پایین‌ترین میزان در یک سال گذشته رسیده است.

روند نزولی بهای نفت

قیمت نفت خام بر اساس شاخص‌های اصلی (مثل نفت برنت) در طول فروردین (آوریل) و اوایل اردیبهشت (می) به شدت کاهش پیدا کرده است. دلیل اصلی این کاهش، نگرانی‌هایی در مورد وضعیت اقتصادی دنیا و تقاضای کم‌تر برای نفت عنوان شده است. با این حال، پیشرفت‌های احتمالی برای آتش‌بس در غزه هم باعث شد تا برخی فروشندگان نفت خوشبین شده و اقدام به فروش نفت خود کنند و این موضوع هم بر کاهش قیمت تاثیر گذاشت. با وجود این کاهش قیمت، همچنان تنش‌های سیاسی در سطح جهان وجود دارد و ممکن است در آینده بر قیمت نفت تاثیر بگذارد. در زمان نگارش این گزارش، قیمت نفت برنت حدود ۸۳ دلار برای هر بشکه بوده که تقریبا ۸ دلار نسبت به ماه گذشته کاهش داشته است. این کاهش قیمت با وجود نشانه‌هایی از کمبود عرضه نفت خام در بازار اتفاق افتاده، که به نظر نشان‌دهنده قدرت بالای اخبار مبتنی بر نگرانی‌های اقتصادی باشد.

کاهش ذخایر سوخت‌های تقطیر میانی

بیشترین افت قیمت در فصل بهار در بازار سوخت‌های تقطیر میانی ((مثل گازوئیل و سوخت جت)) اتفاق افتاده است. در این میان با کاهش شدید قیمت گازوئیل و سوخت جت مواجه هستیم. دلیل آن نیز اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی است که با کاهش آن، ذخایر پالایشگاه‌ها کم می‌شود. در گذشته، معمولا قیمت نفت گازوئیل برای تحویل در آینده (قراردادهای آتی) بالاتر از قیمت نقدی آن بوده است (backwardation). اما حالا این وضعیت تغییر کرده و قیمت‌های آتی پایین‌تر از قیمت نقدی شده است (contango). این نشانه‌ای از کاهش تقاضا برای این سوخت در آینده است. به دلیل افت قیمت سوخت‌های تقطیر میانی، ذخایر پالایشگاه‌ها در سراسر دنیا به پایین‌ترین میزان در دو سال گذشته رسیده است. به خاطر کاهش سودآوری، صحبت‌هایی در مورد پایین آوردن میزان تولید پالایشگاه‌ها مطرح شده است. این اتفاق می‌تواند روند معمول افزایش تولید پالایشگاه‌ها در نیمه دوم سال را مختل کند. جالب است بدانید، کاهش سود پالایشگاه‌ها در اروپا در ماه آوریل شدیدتر از مناطق خلیج فارس آمریکا و سنگاپور بوده است. دلیل این موضوع وابستگی زیاد اروپا به تولید سوخت دیزل و تقاضای ضعیف منطقه‌ای است که باعث کاهش جذابیت واردات از شرق سوئز (منطقه‌ای شامل خاورمیانه و شمال آفریقا) شده است.

میزان مصرف سوخت گازوئیل

فعالیت کم صنایع و زمستان ملایم (هوای نسبتا معتدل) امسال باعث کاهش مصرف گازوئیل، به خصوص در اروپا شده است. کاهش تدریجی تعداد خودروهای دیزلی در اروپا هم قبلا باعث پایین آمدن مصرف گازوئیل شده بود. تقاضای اروپا برای گازوئیل در سه ماهه اول 2024 نسبت به سه ماهه اول 2023، حدود 140 هزار بشکه در روز کاهش یافته است. این مقدار به دنبال کاهش 210 هزار بشکه در روز در کل سال 2023 رخ داده است.

با در نظر گرفتن تقاضای ضعیف دیزل در ابتدای سال در آمریکا، میزان کل مصرف نفت در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در سه ماهه اول به حالت انقباضی برگشته است. به دلیل کاهش تقاضای گازوئیل، انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت در سال 2024 حدود 1.1 میلیون بشکه در روز افزایش یابد که 140 هزار بشکه در روز کمتر از پیش‌بینی ماه گذشته است. همچنین، پیش‌بینی تقاضای جهانی نفت برای سال 2025 تقریبا بدون تغییر باقی مانده است. به همین خاطر، انتظار می‌رود میزان رشد تقاضا در سال 2025 با کمی بیشتر شدن نسبت به 2024، حدود 1.2 میلیون بشکه در روز باشد.

اهمیت تقاضای جهانی نفت در تصمیم‌گیری اوپک و اوپک پلاس

در جلسه آتی که در اول ژوئن در وین برگزار می شود، سلامتی و وضعیت تقاضای جهانی نفت احتمالا یکی از مباحث اصلی خواهد بود. با وجود اینکه تقاضای نفت اخیرا ضعیف بوده، پیش بینی می شود میزان نیاز به نفت خام اوپک و اوپک پلاس در نیمه دوم سال جاری حدود 42 میلیون بشکه در روز باشد. این میزان تقاضا تقریبا 700 هزار بشکه در روز بیشتر از میزان تولید اوپک و اوپک پلاس در ماه آوریل است.

به عبارت دیگر، با اینکه تقاضای نفت اخیرا پایین بوده، انتظار می رود در نیمه دوم سال افزایش یابد و از میزان تولید فعلی اوپک و اوپک پلاس هم بیشتر شود. این موضوع احتمالا بر تصمیم گیری آن ها در مورد میزان تولید در آینده تاثیر خواهد گذاشت.

چشم‌انداز بازار نفت برای سال آینده

به نظر می‌رسد بازار نفت برای سال آینده در مجموع از نظر عرضه و تقاضا شرایط متعادل‌تری داشته باشد. حتی اگر کاهش تولید داوطلبانه اوپک پلاس همچنان اعمال شود، پیش‌بینی می‌شود عرضه جهانی نفت خام نسبت به افزایش سالانه 580 هزار بشکه در روز در سال جاری، با جهش 1.8 میلیون بشکه در روز در سال آینده مواجه شود.

خروجی تولیدکنندگان غیرعضو اوپک پلاس در هر دو سال به میزان 1.4 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. خروجی اوپک پلاس که در سال جاری با کاهش 840 هزار بشکه در روز همراه بوده است، در سال 2025 روند صعودی گرفته و به رشد 330 هزار بشکه در روز خواهد رسید. در همین راستا، انتظار می‌رود ایالات متحده، گویان، کانادا و برزیل همچنان پیشتازان رشد تولید نفت باشند، هرچند که سرعت افزایش عرضه در آمریکا کاهش خواهد یافت.

اهمیت ذخایر جهانی نفت در برقراری تعادل بین عرضه و تقاضا

در نشست آتی (احتمالا مربوط به سازمان‌های نفتی) ممکن است توجه ویژه‌ای به میزان ذخایر جهانی نفت شود. این ذخایر به عنوان معیاری برای برقراری تعادل ظریف بین عرضه و تقاضای جهانی نفت خام در نظر گرفته می‌شوند. داده‌های اولیه نشان می‌دهد که ذخایر جهانی نفت در ماه آوریل افزایش بیشتری داشته است. این افزایش عمدتا به خاطر تخلیه نفت از تانکرهای حمل و نقل (نفت روی آب) به مخازن روی زمین (ذخایر زمینی) بوده است.

افزایش اختلالات در تجارت جهانی، باعث شده بود که میزان نفت روی آب در ماه مارس به بالاترین سطح خود از زمان همه‌گیری برسد. در مقابل، ذخایر زمینی در پایین‌ترین سطح خود از حداقل سال ۲۰۱۶ قرار داشتند. بازگشت به سطح میانگین تاریخی ذخایر نفت، برای جلوگیری از نوسانات شدید دوباره در بازار نفت، بسیار مهم است.

به عبارت دیگر، با توجه به اینکه میزان ذخایر نفت روی آب در سطح بالایی قرار دارد و ذخایر زمینی پایین است، در نشست آتی احتمالا به دنبال راهکارهایی برای رسیدن به سطح متعادل‌تری از ذخایر جهانی خواهند بود تا از ایجاد نوسان شدید در بازار نفت جلوگیری شود.