گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی - ماه سپتامبر 2023

گزارش ماهانه سازمان بین المللی انرژی (OMR) یکی از معتبرترین و به‌روزترین منابع داده‌ها، پیش‌بینی‌ها و تحلیل‌ها در مورد بازار جهانی نفت در جهان است. این گزارش شامل آمار دقیق و توضیحاتی در مورد عرضه، تقاضا، موجودی انبارها، قیمت‌ها و فعالیت‌های پالایشی نفت و همچنین تجارت نفت برای آژانس بین‌المللی انرژی و کشورهای منتخب غیر عضو است.

بررسی محرک‌های این ماه نفت

تقاضای جهانی نفت همچنان در مسیر رشد 2.2 میلیون بشکه‌ای روزانه در سال 2023 قرار دارد که ممکن است سقف نهایی آن را به 101.8 میلیون بشکه در روز برساند؛ امری که ناشی از ورود دوباره چین به بازار نفت، افزایش تقاضای سوخت جت و مواد اولیه پتروشیمی است.

در سال 2024، نفتا و ال پی جی/اتان، به ویژه در چین، بر یک افزایش کلی 990 هزار بشکه‌ای در روز تا 102.8 میلیون بشکه در روز مسلط خواهد شد که منعکس کننده رشد تولید ناخالص داخلی پایین‌تر از روند و کاهش ساختاری مصرف سوخت حمل و نقل جاده ای در بازارهای اصلی است.

تمدید کاهش تولید توسط عربستان سعودی و روسیه تا پایان سال، کسری قابل توجهی در بازار را تا سه ماهه چهارم سال 23 ایجاد خواهد کرد. در سال جاری تاکنون، میران تولید اوپک پلاس حدود 2 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است و مجموع زیان‌ها به دلیل ورود غیررسمی ایران به بازار نفت کاهش یافته است.

عرضه غیراوپک پلاس نیز حدود 1.9 میلیون بشکه در روز افزایش یافت و تا ماه اوت به رکورد 50.5 میلیون بشکه در روز رسید. عرضه جهانی در سال 2023 به میزان 1.5 میلیون بشکه در روز افزایش می یابد و ایالات متحده، ایران و برزیل منابع اصلی رشد هستند.

درآمد صادرات نفت روسیه در ماه آگوست با 1.8 میلیارد دلار افزایش به 17.1 میلیارد دلار رسید. به دلیل کاهش تنوع در صادرات محموله‌های مشتقات نفتی، کل صادرات نفت روسیه در ماه گذشته 150 هزار بشکه در روز کاهش یافت و به 7.2 میلیون بشکه در روز رسید، یعنی 570 هزار بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال قبل. این در حالی است که میزان صادرات نفت روسیه به چین و هند از 4.7 میلیون بشکه در روز در ماه آوریل و مه به 3.9 میلیون بشکه در روز کاهش یافت. اما باز هم نیمی از حجم صادرات نفتی این کشور را به خود اختصاص داده است.

حاشیه سود پالایشگاه‌ها

حاشیه سود پالایشگاه‌ها در ماه آگوست به بالاترین حد خود در هشت ماه گذشته رسید، زیرا پالایشگاه ها برای همگام شدن با رشد تقاضای نفت، به ویژه برای فراورده های نفتی میانی تلاش کردند.

حاشیه سودهای تولید مشتقات نفتی به دلیل تعطیلی‌های برنامه‌ریزی نشده، مشکلات کیفیت مواد اولیه، تنگناهای زنجیره تامین و موجودی کم به سطوح نزدیک به رکورد رسیده است. پیش‌بینی می‌شود که ظرفیت پالایشگاه‌های جهانی با 1.7 میلیون بشکه در روز در سال 2023 به 82.4 میلیون بشکه در روز و در سال آینده با 1.2 میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به 83.6 میلیون بشکه در روز برسد.

میزان ذخایر نفت در جهان

ذخایر جهانی نفت در ماه آگوست با 76.3 میلیون بشکه کاهش یافت و به پایین ترین حد خود در 13 ماه گذشته رسید. این امر به دلیل کاهش شدید حجم استخراج نفت از سکوهای نفتی روی آب بود. ذخایر نفت کشورهای غیرعضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با بیشترین کاهش همراه بود که چین با 20.8 میلیون بشکه کاهش در این بین رکورددار است. این در حالی است که ذخایر نفت کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) به میزان 3.2 میلیون بشکه کاهش یافت.

در ماه ژوئیه، سهام صنعت کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با 26.7 میلیون بشکه افزایش به 2814 میلیون بشکه رسید، اما هنوز 102.6 میلیون بشکه با میانگین پنج ساله خود فاصله دارد.

قیمت نفت در طول ماه اوت در محدوده بسیار باریکی معامله شد، به طوری که تاریخ قراردادهای آتی نفت دریای شمال در حدود 85 دلار در هر بشکه قرار داشت که نشان از وجود نوسان شدید قیمت در پایین ترین حد چند سال اخیر داشت.

با این حال، قیمت‌ها تا پایان ماه بالاتر رفتند، زیرا اخبار اقتصادی مهم بار دیگر به بازار تاثیر گذاشت و پس از تمدید کاهش تولید داوطلبانه عربستان سعودی و روسیه تا پایان سال 2023، برای اولین بار در 10 ماه گذشته از 90 دلار در هر بشکه عبور کردند.

از اولین نسخه گزارش شاخص بازار نفت توسط سازمان بین المللی انرژی (OMR) حدود 40 سال می‌گذرد. این گزارش برای اولین‌بار در سپتامبر 1983 منتشر شد.

بازار بین المللی نفت از آن زمان به طور تصاعدی رشد کرده است. اما در آن زمان، مانند اکنون، نگرانی های مرتبز با امنیت انرژی امری حیاتی تلقی می‌شد. آژانس بین‌المللی انرژی در واقع در پاسخ به چالش‌های امنیتی انرژی که با تحریم نفتی 1973-1974، زمانی که تولیدکنندگان بزرگ قیمت‌ها را به سطوح تاریخی رساندند، تاسیس شد.

سازمان بین المللی انرژی که برای ایجاد شفافیت بیشتر بازار راه اندازی شد، از آن زمان به یکی از معتبرترین منابع جهان برای تجزیه و تحلیل جامع و آمار به موقع در مورد اصول بازار نفت تبدیل شده است که برای تقویت امنیت انرژی در سطح جهانی بسیار مهم می‌باشد.

چشم انداز بازارهای نفت

تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه 2022 بازارهای نفت و گاز را متحول کرد و اولین بحران واقعی جهانی انرژی را در میان بهبود اقتصادی نابرابر پس از همه‌گیری کووید-19 ایجاد کرد.

عضویت روسیه در بلوک اوپک پلاس تلاش‌های جامعه بین‌الملل برای عبور از بحران و رسیدگی به اثرات تورمی عمده قیمت‌های بالاتر نفت بر اقتصادهای سراسر جهان، به‌ویژه کشورهای در حال توسعه را پیچیده کرده است. به طوری که اتحاد عربستان و روسیه یک چالش بزرگ برای بازارهای نفت است. پس از اینکه قیمت نفت در ماه آگوست در آرامش نسبی معامله شد و نوسانات در پایین ترین حد چند سال اخیر بودند، تصمیم عربستان سعودی و روسیه در اوایل سپتامبر برای تمدید کاهش تولید به میزان 1.3 میلیون بشکه در روز تا پایان سال باعث افزایش قیمت در دریای شمال شد. به طوری که قیمت نفت در دریای شمال به بالای 90 دلار در هر بشکه رسید که بالاترین سطح در 10 ماه گذشته بود. همانطور که در این گزارش برای مدتی پیش‌بینی می‌شد، بازارهای نفت در حال انقباض بودند و در ماه اوت شاهد کاهش شدید ذخایر جهانی با 76.3 میلیون بشکه یا 2.46 میلیون بشکه در روز بودیم.

افزایش پیش بینی شده تقاضای جهانی نفت به میزان 1.5 میلیون بشکه در روز در نیمه دوم سال 23 نسبت به سطوح 1 نیمه 23، عرضه را 1.24 میلیون بشکه در روز تحت الشعاع قرار خواهد داد. علیرغم شرایط سخت اقتصادی، چین به نظر می رسد در مسیری قرار دارد که 75 درصد از افزایش تقاضای جهانی نفت در سال جاری را به خود اختصاص دهد. اما رشد تقاضای جهانی قرار است در سال 2024 به شدت کاهش یابد و به حدود 1 میلیون بشکه در روز برسد، زیرا روند بهبودی بازار به پایان می رسد و با افزایش بهره‌وری، نفوذ خودروهای برقی به بازار و افزایش کار در خانه (دورکاری و فریلنسری) باعث کاهش بیشتر مصرف می شود.

پیش بینی عرضه نفت

پالایشگاه‌ها برای تامین تقاضای افزایش یافته به ویژه برای مشتقات نفتی با مشکل مواجه هستند. شکاف‌های فزاینده مشتقات نفتی و حاشیه‌ سودهای پالایشگاهی ممکن است باعث افزایش قابل توجهی در توان عملیاتی شود.

تخصیص غیربهینه نفت خام به دنبال تحریم نفت خام و مشتقات نفتی روسیه و کاهش عرضه نفت اوپک پلاس، کارکرد پالایشگاه های آسیایی اروپا و کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی را بسیار پایین‌تر از سطح سال قبل نگه داشته است.

کاهش تولید بیش از 2.5 میلیون بشکه در روز توسط اعضای اوپک پلاس از ابتدای سال 2023 تاکنون با افزایش عرضه از سوی تولیدکنندگان خارج از این اتحاد جبران شده است.

رکورد عرضه ایالات متحده و برزیل زمینه‌ساز افزایش 1.9 میلیون بشکه‌ای تولید غیراوپک پلاس از ژانویه تا آگوست است، در حالی که ایران که هنوز تحت تحریم است، تولید خود را حدود 600 هزار بشکه در روز افزایش داده است. اما از سپتامبر به بعد، کاهش تولید اوپک پلاس به رهبری عربستان سعودی باعث کسری قابل توجه عرضه در سه ماهه چهارم خواهد شد.

کند شدن روند کاهش در ابتدای سال 2024، تعادل را به سمت مازاد تغییر خواهد داد. با این حال، ذخایر نفت در سطوح ناخوشایندی پایین خواهند بود و با توجه به شرایط اقتصادی شکننده، خطر افزایش بی‌ثباتی دیگری را افزایش می‌دهد که هرگز به نفع تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیست.