گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی در مه ۲۰۲۶: شوک عرضه نفت، تخریب تقاضا و ریسک هرمز

بازار نفت همچنان زیر سایه شوک هرمز قرار دارد

گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی برای مه ۲۰۲۶ تأیید می‌کند که بازار جهانی نفت از یک اختلال ژئوپلیتیکی کوتاه‌مدت وارد یک شوک عمیق‌تر در عرضه، ذخایر و قیمت‌ها شده است. بیش از ده هفته پس از آغاز جنگ در خاورمیانه، بسته شدن و اختلال در تنگه هرمز همچنان محرک اصلی قیمت نفت، عملیات پالایشگاهی، جریان‌های تجاری و انتظارات تقاضای جهانی است.

پیام اصلی گزارش روشن است: بازار نفت در حال تلاش برای تطبیق است، اما این تعدیل برای جذب کامل شوک کافی نیست. کاهش عرضه از تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس همچنان تاریخی است، ذخایر با سرعتی بی‌سابقه در حال کاهش است، عملیات پالایشگاهی تحت فشار قرار دارد و تخریب تقاضا اکنون در بخش‌های پتروشیمی، هوانوردی و مصرف گسترده‌تر سوخت آشکارتر شده است.

طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، تقاضای جهانی نفت اکنون در سال ۲۰۲۶ به‌صورت سالانه ۴۲۰ هزار بشکه در روز کاهش خواهد یافت و به ۱۰۴ میلیون بشکه در روز می‌رسد. این رقم ۱.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از پیش‌بینی پیش از جنگ و ۳۳۰ هزار بشکه در روز ضعیف‌تر از گزارش آوریل است. شدیدترین ضربه تقاضا در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ انتظار می‌رود؛ جایی که تقاضا ۲.۴۵ میلیون بشکه در روز کاهش می‌یابد، شامل افت ۹۳۰ هزار بشکه در روز در کشورهای OECD و انقباض ۱.۵ میلیون بشکه در روز در اقتصادهای غیرOECD.

کاهش عرضه همچنان بیشتر از کاهش تقاضاست

بزرگ‌ترین مسئله این است که عرضه سریع‌تر از تقاضا کاهش یافته است. عرضه جهانی نفت در آوریل ۱.۸ میلیون بشکه در روز دیگر کاهش یافت و به ۹۵.۱ میلیون بشکه در روز رسید. کل کاهش عرضه از فوریه تاکنون به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده، در حالی که تولید کشورهای حوزه خلیج فارس که تحت تأثیر اختلال تنگه هرمز قرار گرفته‌اند، ۱۴.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ بوده است. آژانس بین‌المللی انرژی اکنون انتظار دارد عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ۳.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به ۱۰۲.۲ میلیون بشکه در روز برسد.

این یعنی بازار نفت هنوز با یک کسری ساختاری بزرگ کار می‌کند، حتی اگر مصرف‌کنندگان، پالایشگران و دولت‌ها از قبل در حال واکنش باشند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از مسیرهای خارج از هرمز هدایت کرده‌اند. تولیدکنندگان حوضه آتلانتیک، از جمله ایالات متحده، برزیل، کانادا، قزاقستان و ونزوئلا، صادرات خود را افزایش داده‌اند. اما این جریان‌ها فقط بخشی از کاهش بشکه‌های خاورمیانه را جبران می‌کنند.

آژانس بین‌المللی انرژی همچنین اشاره می‌کند که صادرات نفت خام حوضه آتلانتیک از فوریه تاکنون ۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و عمدتاً به سمت بازارهای شرق سوئز حرکت کرده است. این یکی از مهم‌ترین تغییرات جریان تجاری در گزارش است، زیرا آسیا که معمولاً وابستگی زیادی به نفت خام خاورمیانه دارد، مجبور شده بشکه‌های جایگزین را از مسیرهای دورتر تأمین کند.

کاهش تقاضا اکنون فراتر از پتروشیمی در حال گسترش است

گزارش مه نشان می‌دهد که تخریب تقاضا دیگر محدود به اثر اولیه کمبود عرضه نیست. آسیب اولیه در LPG، اتان، نفتا و سوخت جت متمرکز بود، اما فشار اکنون از طریق قیمت‌های بالاتر، فعالیت اقتصادی ضعیف‌تر و اقدامات صرفه‌جویی در تقاضا در حال گسترش است.

خوراک‌های پتروشیمی همچنان بزرگ‌ترین قربانی هستند. LPG/اتان و نفتا حدود نیمی از کاهش پیش‌بینی تقاضا نسبت به انتظارات پیش از جنگ را تشکیل می‌دهند. تقاضای سوخت جت نیز آسیب دیده است، زیرا فعالیت هوانوردی همچنان پایین‌تر از سطح عادی قرار دارد؛ به‌ویژه در مناطقی که تحت تأثیر بسته شدن حریم هوایی، کاهش مسیرهای پروازی شرکت‌های هواپیمایی و افزایش هزینه سوخت قرار گرفته‌اند.

اما سوخت‌های جاده‌ای تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهند. تقاضای بنزین و دیزل در مارس به‌طور موقت تقویت شد، زیرا مصرف‌کنندگان و شرکت‌ها از ترس افزایش بیشتر قیمت‌ها یا کمبود، سوخت را زودتر خریداری کردند. آژانس بین‌المللی انرژی این رفتار را خرید احتیاطی توصیف می‌کند. این موضوع باعث شد تحویل بنزین و گازوئیل سریع‌تر از انتظار رشد کند، اما تصویر کلی تقاضا را تغییر نمی‌دهد: قیمت‌های بالاتر احتمالاً در گذر زمان مصرف را کاهش خواهند داد.

ذخایر با سرعتی بی‌سابقه در حال تخلیه هستند

یکی از جدی‌ترین بخش‌های گزارش مه ۲۰۲۶، بخش ذخایر است. ذخایر قابل مشاهده جهانی نفت در مارس ۱۲۹ میلیون بشکه و در آوریل ۱۱۷ میلیون بشکه دیگر کاهش یافت. ذخایر خشکی در آوریل ۱۷۰ میلیون بشکه افت کرد، در حالی که نفت روی آب با تغییر مسیرهای تجاری و افزایش حمل‌ونقل‌های طولانی‌تر، ۵۳ میلیون بشکه افزایش یافت.

کاهش ذخایر مهم است، زیرا نشان می‌دهد بازار متعادل نیست. بازار از طریق آزادسازی ذخایر اضطراری، برداشت از ذخایر تجاری و کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها در حال دوام آوردن است. کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی تاکنون ذخایر اضطراری قابل‌توجهی آزاد کرده‌اند، اما گزارش هشدار می‌دهد که بازسازی ذخایر تخلیه‌شده به زمان و عرضه اضافی نیاز دارد.

این یکی از مهم‌ترین نتیجه‌گیری‌های مهم و اصلی گزارش این است: حتی اگر تنگه هرمز به‌تدریج بازگشایی شود، بازار فوراً به حالت عادی بازنمی‌گردد. کسری ذخایر، زیرساخت آسیب‌دیده، مسیرهای تجاری مختل‌شده و تأخیر در بازیابی عرضه می‌تواند بازار نفت را بسیار فراتر از پنجره فوری درگیری، تحت فشار نگه دارد.

پالایش: کاهش فعالیت، حاشیه سود بالاتر و فشار در بازار فرآورده‌ها

آژانس بین‌المللی انرژی همچنین چشم‌انداز پالایش را کاهش داده است. انتظار می‌رود دریافت نفت خام پالایشگاه‌ها در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به میزان ۴.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به ۷۸.۷ میلیون بشکه در روز برسد؛ و برای کل سال ۲۰۲۶ نیز ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و به ۸۲.۳ میلیون بشکه در روز برسد. این موضوع منعکس‌کننده آسیب زیرساختی، محدودیت‌های صادراتی و کاهش دسترسی به مواد اولیه است.

با وجود کاهش فعالیت، حاشیه سود پالایش همچنان در سطوح تاریخی بالا قرار دارد. محرک اصلی، قدرت بی‌سابقه در کرک اسپردهای فرآورده‌های میان‌تقطیر، به‌ویژه دیزل و سوخت جت است. از دست رفتن صادرات فرآورده‌های نفتی حوزه خلیج فارس، واردکنندگان را مجبور کرده به دنبال تأمین‌کنندگان جایگزین باشند. سوخت جت نمونه مهمی است: صادرات سوخت جت خاورمیانه سقوط کرده و بازار به سمت عرضه حوضه آتلانتیک، شامل ساحل خلیج مکزیک آمریکا و غرب آفریقا، تغییر مسیر داده است.

این موضوع اهمیت دارد، زیرا شوک نفت خام به شوک فرآورده تبدیل شده است. قیمت نفت خام بالاست، اما درد بزرگ‌تر برای برخی اقتصادها ممکن است از طریق کمبود دیزل، سوخت جت، بنزین و خوراک پتروشیمی وارد شود.

قیمت نفت: نوسان شدید به سناریوی پایه جدید تبدیل شده است

قیمت نفت به‌طور غیرمعمولی پرنوسان بوده است. آژانس بین‌المللی انرژی گزارش می‌دهد که نفت خام North Sea Dated در آوریل در محدوده‌ای نزدیک به ۵۰ دلار در هر بشکه معامله شد و میانگین آن ۱۲۰.۳۶ دلار در هر بشکه بود. قیمت‌ها در ۷ آوریل به رکورد تاریخی ۱۴۴.۶۸ دلار در هر بشکه رسیدند، سپس پس از امیدواری‌های مربوط به آتش‌بس، برای مدتی به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه افت کردند و بعد دوباره بازگشتند. در زمان انتشار گزارش، North Sea Dated حوالی ۱۱۰ دلار در هر بشکه بود.

این رفتار قیمتی نشان می‌دهد نفت کمتر شبیه یک چرخه کالایی عادی و بیشتر شبیه یک دارایی ریسک ژئوپلیتیکی معامله می‌شود. هر خبر درباره مذاکرات، دسترسی به هرمز، تنش‌های آمریکا و ایران، امنیت کشتیرانی یا آزادسازی ذخایر اضطراری می‌تواند قیمت‌ها را به‌شدت جابه‌جا کند.

برای بازارهای مالی، این وضعیت محیط دشواری ایجاد می‌کند. قیمت بالاتر نفت از تولیدکنندگان انرژی و برخی صادرکنندگان حمایت می‌کند، اما ریسک تورم را افزایش می‌دهد، مصرف‌کنندگان را تحت فشار قرار می‌دهد، اقتصادهای وابسته به واردات را تضعیف می‌کند و سیاست بانک‌های مرکزی را پیچیده‌تر می‌سازد.

چه چیزی نسبت به گزارش آوریل ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی تغییر کرد؟

گزارش مه تقریباً در همه دسته‌های اصلی منفی‌تر از آوریل است.

در آوریل، آژانس بین‌المللی انرژی انتظار داشت تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به میزان ۸۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد. در مه، این پیش‌بینی به انقباض ۴۲۰ هزار بشکه در روز بدتر شد. افت مورد انتظار در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ نیز از ۱.۵ میلیون بشکه در روز در آوریل به ۲.۴۵ میلیون بشکه در روز در مه عمیق‌تر شد.

در بخش عرضه، گزارش آوریل اعلام کرده بود که عرضه جهانی نفت در مارس ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و به ۹۷ میلیون بشکه در روز رسیده است. در مه، کاهش تجمعی به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و تولید آوریل به ۹۵.۱ میلیون بشکه در روز رسید. تولید اوپک‌پلاس نیز از برآورد مارس در گزارش آوریل، یعنی ۴۲.۴ میلیون بشکه در روز، در گزارش مه به ۴۰.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.

چشم‌انداز پالایش نیز بدتر شد. آوریل انتظار داشت دریافت نفت خام پالایشگاه‌ها در سال ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ۸۲.۹ میلیون بشکه در روز باشد. مه این رقم را به ۸۲.۳ میلیون بشکه در روز کاهش داد، که نشان می‌دهد اختلالات پالایشگاهی و محدودیت‌های خوراک بیشتر از پیش‌بینی قبلی ادامه دارند.

داده‌های ذخایر نیز بدتر شد. آوریل از کاهش ۸۵ میلیون بشکه‌ای در مارس خبر داده بود. مه کاهش ۱۱۷ میلیون بشکه‌ای دیگر در آوریل را اضافه کرد و تأیید کرد که ضربه‌گیر ذخایر با سرعت زیادی مصرف می‌شود.

تغییر اصلی در گزارش مه این است که آژانس بین‌المللی انرژی دیگر فقط شوک فوری عرضه را توصیف نمی‌کند. اکنون تمرکز گزارش روی مشکل طولانی‌تر بازیابی است: پاک‌سازی مین‌ها، ازسرگیری تجارت، تعمیر زیرساخت‌ها، بازسازی ذخایر تخلیه‌شده و عادی‌سازی جریان‌های پالایشگاهی و فرآورده‌ها.

پیامدهای بازار: نفت همچنان یک ریسک تورمی کلان است

از منظر بازار، گزارش مه ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی برای قیمت نفت صعودی اما برای رشد جهانی نزولی است. گزارش نشان‌دهنده یک بازیابی تمیز عرضه نیست. حتی در سناریوی پایه، انتظار می‌رود جریان‌های هرمز به‌تدریج از سر گرفته شوند، نه فوراً. بازیابی عرضه کندتر از بازیابی تقاضاست و ذخایر پایین باقی می‌مانند.

این ترکیب از یک بازار نفت ساختاراً فشرده حمایت می‌کند. همچنین برای بانک‌های مرکزی فشار تورمی ایجاد می‌کند، به‌ویژه اگر قیمت دیزل، سوخت جت و بنزین بالا بماند. ریسک فقط قیمت بالاتر نفت خام نیست؛ بلکه انتقال گسترده‌تر آن به حمل‌ونقل، تولید، هوانوردی، لجستیک و تورم مصرف‌کننده است.

برای معامله‌گران و سرمایه‌گذاران، سیگنال‌های کلیدی عبارت‌اند از:

• قیمت نفت همچنان به تیترهای خبری حساس است.
• برنت و North Sea Dated ممکن است تا زمانی که مذاکرات هرمز حل‌نشده باقی بماند، پرنوسان بمانند.
• سهام انرژی ممکن است حمایت شود، اما سهام جهانی با ریسک تورم و فشار بر حاشیه سود روبه‌رو است.
• بازارهای نوظهور واردکننده نفت همچنان آسیب‌پذیرند.
• حاشیه سود پالایش می‌تواند تا زمانی که کمبود فرآورده‌ها ادامه دارد، بالا بماند.
• طلا و دلار آمریکا ممکن است به تشدید دوباره ژئوپلیتیکی و ترس‌های تورمی واکنش نشان دهند.

جمع‌بندی نهایی

گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی در مه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بازار نفت همچنان در دل یک شوک بزرگ عرضه ژئوپلیتیکی قرار دارد. تخریب تقاضا اکنون قابل مشاهده است، اما برای بستن شکاف عرضه کافی نیست. ذخایر در حال تخلیه است، فعالیت پالایشگاهی تحت فشار قرار دارد و بازار فرآورده‌ها به‌طور فزاینده‌ای تحت تنش است.

در مقایسه با آوریل، گزارش مه آشکارا شدیدتر است. پیش‌بینی تقاضا ضعیف‌تر شده، کاهش عرضه بزرگ‌تر است، برداشت از ذخایر بیشتر شده و زمان‌بندی بازیابی طولانی‌تر است. نتیجه اصلی این است که حتی اگر تنگه هرمز به‌تدریج بازگشایی شود، بازار نفت ممکن است برای ماه‌ها فشرده باقی بماند، در حالی که بازسازی ذخایر می‌تواند سال‌ها طول بکشد.

پرسش‌های متداول

پیام اصلی گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی در مه ۲۰۲۶ چیست؟

پیام اصلی این است که بازار جهانی نفت همچنان تحت فشار شدید جنگ خاورمیانه و اختلال تنگه هرمز قرار دارد. کاهش عرضه بزرگ‌تر از کاهش تقاضاست، ذخایر به‌سرعت در حال کاهش هستند و قیمت نفت همچنان بسیار پرنوسان باقی مانده است.

آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ چقدر کاهش یابد؟

آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به‌صورت سالانه ۴۲۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد و به ۱۰۴ میلیون بشکه در روز برسد. این رقم ۳۳۰ هزار بشکه در روز ضعیف‌تر از گزارش آوریل ۲۰۲۶ و ۱.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از پیش‌بینی پیش از جنگ است.

از زمان آغاز جنگ، چه مقدار از عرضه جهانی نفت از دست رفته است؟

آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید کاهش عرضه جهانی نفت از فوریه تاکنون به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است. عرضه آوریل نیز ۱.۸ میلیون بشکه در روز دیگر کاهش یافت و به ۹۵.۱ میلیون بشکه در روز رسید.

چرا تنگه هرمز برای بازار نفت تا این حد مهم است؟

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های نفتی جهان است. اختلال در آن صادرات نفت حوزه خلیج فارس را به‌شدت کاهش داده، خریداران را مجبور به جست‌وجوی بشکه‌های جایگزین کرده، ریسک‌های کشتیرانی و بیمه را افزایش داده و ذخایر جهانی را پایین‌تر برده است.

چه چیزی نسبت به گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی در آوریل ۲۰۲۶ تغییر کرد؟

گزارش مه نشان‌دهنده بحرانی عمیق‌تر است. تقاضا از انقباض ۸۰ هزار بشکه در روز به انقباض ۴۲۰ هزار بشکه در روز بازبینی شد. کاهش عرضه از ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز در مارس به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز به‌صورت تجمعی افزایش یافت. فعالیت پالایشگاه‌ها نیز پایین‌تر بازبینی شد و برداشت از ذخایر شتاب گرفت.

این گزارش برای قیمت نفت چه معنایی دارد؟

گزارش از چشم‌انداز قیمت نفت پرنوسان و ساختاراً فشرده حمایت می‌کند. حتی اگر جریان‌های هرمز به‌تدریج از سر گرفته شوند، بازار همچنان با ذخایر پایین، زیرساخت آسیب‌دیده، بازیابی کندتر عرضه و فشار شدید در بازار فرآورده‌ها روبه‌رو است.

کدام بخش‌ها بیشترین آسیب را از شوک نفتی دیده‌اند؟

بزرگ‌ترین اثر تقاضا در خوراک‌های پتروشیمی، به‌ویژه LPG/اتان و نفتا، و سپس در سوخت هوانوردی دیده می‌شود. پالایش و بازارهای فرآورده‌های میان‌تقطیر، به‌ویژه دیزل و سوخت جت، نیز تحت فشار شدید قرار دارند.

آیا گزارش مه ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی برای نفت صعودی است یا نزولی؟

این گزارش به‌طور کلی برای قیمت نفت صعودی است، زیرا کاهش عرضه همچنان بزرگ‌تر از تخریب تقاضاست و ذخایر در حال کاهش هستند. اما برای رشد جهانی نزولی است، زیرا قیمت بالاتر انرژی تورم را افزایش می‌دهد و تقاضای مصرفی و صنعتی را کاهش می‌دهد.