گزارش IEA دسامبر ۲۰۲۵: رشد تقاضا، افت عرضه، «بازارهای موازی

نکات برجسته

• تقاضای جهانی نفت قرار است در سال 2025 در پی بهبود چشم‌انداز اقتصاد کلان و تجارت، به میزان 830 kb/d افزایش یابد. این چشم‌انداز روشن‌تر به پیش‌بینی ما برای 2026 نیز تعمیم پیدا می‌کند؛ پیش‌بینی‌ای که آن را 90 kb/d ارتقاء داده‌ایم و به 860 kb/d در مقیاس سال‌به‌سال رسانده‌ایم. گازوئیل و سوخت جت/نفت سفید نیمی از افزایش‌های امسال را تشکیل می‌دهند، در حالی که نفت کوره در تولید برق به نفع گاز طبیعی و خورشیدی سهم خود را از دست می‌دهد. در سال 2026 خوراک‌های پتروشیمی محرک اصلی رشد خواهند بود و سهم آن‌ها از 40% در 2025 به بیش از 60% افزایش می‌یابد.
• عرضه جهانی نفت در ماه نوامبر 610 kb/d کاهش یافت و افت از رکورد سپتامبرِ 109 mb/d را به 1.5 mb/d رشد داد. اوپک+ بیش از سه‌چهارم کاهش کل را به خود اختصاص داد که در رأس آن روسیه و ونزوئلای آسیب‌دیده از تحریم‌ها قرار داشتند. صادرات نفت روسیه در نوامبر 420 kb/d کاهش یافت که همراه با قیمت‌های ضعیف‌تر، درآمدها را به 11 میلیارد دلار رساند؛ یعنی 3.6 میلیارد دلار کمتر از یک سال قبل. رشد عرضه جهانی نفت برای 2025 به میزان 100 kb/d کاهش داده شده و به 3 mb/d رسیده است و برای 2026 نیز 20 kb/d کاهش یافته و به 2.4 mb/d رسیده است؛ به ترتیب به 106.2 mb/d و 108.6 mb/d.
• پس از پشت سر گذاشتن قطعی‌های قابل‌توجه و برنامه‌ریزی‌نشده پالایشگاهی در ماه نوامبر، تنگنای بازارهای فرآورده‌های پالایشی کاهش یافته است، اما تحریم‌ها در 1Q26 چالش‌های تازه‌ای ایجاد خواهند کرد. تضاد آشکار میان جهش عرضه نفت خام و بازارهای فرآورده‌ای که به‌طور غیرمنتظره‌ای تنگ بوده‌اند، حاشیه سود پالایشگاه‌ها را به سطوحی بازگردانده که آخرین بار در پیامدهای تهاجم روسیه به اوکراین دیده شده بود. پیش‌بینی فرآورش (runs) برای 2026 به 84.4 mb/d افزایش یافته است و رشد آن به 750 kb/d ارتقاء داده شده است.
• ذخایر مشاهده‌شده جهانی در ماه اکتبر به بالاترین سطح چهار ساله رسید و به 8 030 mb بالغ شد. افزایش ذخایر در ده ماه نخست سال به‌طور میانگین 1.2 mb/d بود. اکتبر شاهد افزایش 42 mb (+1.4 mb/d) بود که به‌دنبال رشد نفت روی آب (+83 mb) رخ داد، در حالی که ذخایر روی خشکی 41 mb کاهش یافت که در رأس آن افت 26 mb در OECD قرار داشت. داده‌های اولیه برای نوامبر از افزایش بیشتر ذخایر جهانی حکایت دارد که عمدتاً به دلیل افزایش نفت خام روی خشکی در کشورهای غیر OECD است.
• نفت خام North Sea Dated به‌طور میانگین ماه‌به‌ماه حدود $1/bbl کاهش یافت و در نوامبر به $63.63/bbl رسید؛ پنجمین افت ماهانه متوالی و طولانی‌ترین روند نزولی در 11 سال گذشنه. نفت روی آب نزدیک به رکورد، بنیادهای ضعیف نفت خام و نوسان پایین، قیمت‌ها را علی‌رغم سخت‌گیرانه‌تر شدن تحریم‌ها و کرک‌های قوی دیزل، نزدیک کف‌های چهار ساله حوالی $63/bbl تثبیت کرد.

بازارهای موازی

درباره گسست ظاهری میان مازاد فعلی نفت در سطح جهان از یک سو و ذخایر نزدیک به کف‌های دهه‌ای در هاب‌های کلیدی قیمت‌گذاری از سوی دیگر، بسیار گفته شده است. در واقع، با وجود رکوردی از حجم نفت که روی آب انباشته شده، قیمت‌های معیار نفت خام در نوامبر تنها اندکی کاهش یافت؛ به‌طوری‌که North Sea Dated آخرین بار حوالی $63/bbl و WTI حوالی $59/bbl معامله شد، در حالی که کاهش قیمت‌های آتی انگیزه ذخیره‌سازی را تضعیف می‌کند. با این حال، روندهای تراز عرضه/تقاضا (mb/d) در بازار در گذر زمان به‌وضوح بر قیمت‌ها اثر گذاشته است؛ به‌طوری‌که ICE Brent از ماه ژانویه نزدیک به $20/bbl کاهش یافته است.

ذخایر مشاهده‌شده جهانی نفت از ژانویه تا نوامبر 424 mb افزایش یافت، یا به‌طور میانگین 1.3 mb/d. به‌طور قابل توجه، نفت خام روی آب از پایان آگوست 213 mb جهش کرده است؛ زیرا بشکه‌های تحت تحریم در یافتن خریدار با مشکل مواجه شدند، محموله‌های رکوردی مسیرهای طولانی از قاره آمریکا به آسیا حجم نفت در مسیر را افزایش داد و صادرات اعضای اوپک+ در خاورمیانه با سهمیه‌های بالاتر و تقاضای منطقه‌ای که به‌صورت فصلی ضعیف‌تر بود، افزایش یافت. ذخایر نفت خام چین از ژانویه تا نوامبر 58 mb افزایش پیدا کرد، در حالی که مایعات گازی آمریکا 63 mb بالا رفت. اما در تضادی آشکار با تصویر کلی، ذخایر نفت خام و فرآورده‌های پالایشی در هاب‌های کلیدی قیمت‌گذاری تنها افزایش‌های حاشیه‌ای داشته‌اند.

این تغییرات مشاهده‌شده در ذخایر از افزایش نزدیک به 2 mb/d که ترازهای ما در سه‌ماهه‌های اول تا سوم سال القا می‌کند و از مازاد میانگین 3.7 mb/d از 4Q25 تا 2026 عقب می‌ماند. بخش زیادی از این اختلاف با روندهای واگرا در بازارهای مختلفِ نفت خام، NGLها و فرآورده‌های نفتی توضیح داده می‌شود—در حالی که کاهش شفافیت بازار نیز تصویر را بیش از پیش مبهم کرده است.

مازاد پیش‌بینی‌شده جهانی نفت در 4Q25 از زمان گزارش ماه گذشته کاهش یافته است، زیرا جهش بی‌امان عرضه جهانی نفت به‌طور ناگهانی متوقف شد. به‌طور مشخص، عرضه جهانی نفت در نوامبر نسبت به اکتبر 610 kb/d و نسبت به رکورد تاریخی سپتامبر به میزان چشمگیر 1.5 mb/d کاهش یافت. اوپک+ 80% افت در دوره دوماهه را به خود اختصاص داد که بازتاب‌دهنده قطعی‌های قابل‌توجه و برنامه‌ریزی‌نشده در کویت و قزاقستان بود، در حالی که تولید روسیه و ونزوئلای آسیب‌دیده از تحریم‌ها به‌شدت کاهش یافت. مجموع صادرات نفت روسیه در نوامبر تقریباً 400 kb/d افت کرد و به 6.9 mb/d رسید، زیرا خریداران پیامدها و ریسک‌های مرتبط با تحریم‌های سخت‌گیرانه‌تر را ارزیابی کردند. در نتیجه، قیمت‌های Urals به میزان $8.2/bbl سقوط کرد و به $43.52/bbl رسید و درآمدهای صادراتی را به پایین‌ترین سطح از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه 2022 رساند. در مقابل، بارگیری‌های نفت ایران در ماه‌های اخیر با سرعتی مشابه و در حوالی 1.9 mb/d ادامه یافته است، اما با توقف خرید از سوی پالایشگاه‌های مستقل چین در پی پایان یافتن سهمیه‌های واردات، نفت ایران روی آب از آگوست تاکنون 40 mb افزایش یافته است. برای کشورهای غیر اوپک+، ایالات متحده، برزیل و سوخت‌های زیستی مهم‌ترین عوامل این کاهش بودند. با این وجود، عرضه جهانی نفت همچنان در مسیر افزایش 3 mb/d در 2025 و 2.4 mb/d دیگر در 2026 قرار دارد.

در مقایسه، تقاضای جهانی نفت پیش‌بینی می‌شود امسال 830 kb/d و در 2026 به میزان 860 kb/d افزایش یابد. قدرت اخیر در تقاضای مایعات گازی آمریکا تا حد زیادی با ضعف مداوم در اروپا و جایگزینی شتاب‌گرفته نفت در تولید برق در خاورمیانه خنثی شده است. با این حال، قطعی‌های پالایشگاهی و محدودیت‌های در شُرُفِ اجرای اتحادیه اروپا بر واردات فرآورده‌هایی که از نفت خام روسیه تولید شده‌اند، در کنار هم کرک‌های فرآورده و حاشیه سود پالایش را در نوامبر به سقف‌های 3 ساله رسانده‌اند. در حالی که بازارهای نفت خام و NGL همچنان به میزان کافی عرضه دارند، محدودیت ظرفیت مازاد پالایش خارج از چین برای فرآورش آن به این معناست که احتمالاً شاهد تداوم بازارهای موازی برای مدتی خواهیم بود.

تولید نفت خام اوپک+

میلیون بشکه در روز