روز پانزدهم انقلاب ملی ایران: قطع اینترنت، تداوم اعتراضات، واکنش های بین المللی

مرور اتفاقات روز پانزدهم انقلاب ملی ایران

تمایز روز پانزدهم در هم‌زمانی سه عامل بود: (۱) تداوم اعتراضات چندشهری و نشانه‌های روشن نافرمانی مدنی، (۲) راهبرد انزوای اطلاعاتی از طریق قطع اینترنت و گزارش‌های مربوط به اختلال در استارلینک، و (۳) جهانی‌شدن سریع روایت سیاسی از مسیر تجمعات ایرانیان خارج از کشور، تماس‌های دیپلماتیک و بحث‌های آشکارتر درباره گزینه‌های فشار و اقدام.

۱) داخل ایران:

تداوم اعتراضات در سایه گزارش‌های تیراندازی و سرکوب مراسم خاکسپاری

بر اساس مجموعه گزارش‌ها و ویدیوهایی که با وجود دشواری راستی‌آزمایی در شرایط قطع ارتباطات منتشر شده، روز پانزدهم با ادامه تجمعات، حضور شبانه در خیابان‌ها و درگیری‌ها در تهران و برخی شهرها همراه بود. این تحرکات غالباً با شعارهای ضدحکومتی و تاکید بر همبستگی در برابر نیروهای امنیتی توصیف شده است.

یکی از نقاط حساس، بهشت‌زهرای تهران بود؛ جایی که طبق گزارش‌ها خانواده‌ها و مردم در مراسم تشییع کشته‌شدگان شعارهای ضدحکومتی سر دادند و با گاز اشک‌آور و سلاح‌های ساچمه‌ای/پینت‌بال مواجه شدند. الگوی تبدیل مراسم سوگواری به تجمع اعتراضی—که در دوره‌های مختلف اعتراضات در ایران دیده شده—در روز پانزدهم نیز برجسته بود.

از میان داده‌ها و خبرهای تجمیع‌شده، محورهای مهم روز پانزدهم شامل این موارد بود:

• تهران: گزارش‌ها از راهپیمایی و شعارهای شبانه در چند محله (از جمله اکباتان و پونک)، درگیری در مراسم بهشت‌زهرا و حضور سنگین نیروهای امنیتی.
• بندرعباس (هرمزگان): گزارش حضور جمعیت قابل‌توجه با شعارهای صریح سیاسی.
• مازندران (شهسوار/تنکابن) و گیلان (سیاهکل): گزارش تجمعات شبانه و تصاویر آتش و دود در برخی ویدیوها.
• محور ایلام/کرمانشاه (از جمله آبدانان و اطراف): گزارش تجمعات پس از تشییع و استمرار اعتراضات.

در همین چارچوب، رسانه‌های بین‌المللی و گروه‌های حقوق‌بشری از افزایش شدید تلفات و بازداشت‌ها خبر دادند و هم‌زمان تاکید کردند که قطع اینترنت امکان راستی‌آزمایی مستقل را محدود کرده است. گاردین با استناد به منابع حقوق‌بشری از صدها کشته و بیش از ۱۰ هزار بازداشت در روند کلی سرکوب گزارش داد.

۲) نبرد اطلاعاتی:

قطع سراسری اینترنت و ادعای «کلید قطع» علیه استارلینک

روز پانزدهم در شرایطی سپری شد که نهادهای پایش اینترنت از ادامه خاموشی گسترده خبر دادند. گزارش‌های نت‌بلاکس و رویترز نشان می‌دهد از ۱۸ دی/۸ ژانویه افت شدید اتصال اینترنت در سطح ملی رخ داد و روزها ادامه پیدا کرد.

نکته کلیدی آن است که گزارش‌های معتبر همچنین از سرایت اختلال به ارتباطات ماهواره‌ای حکایت داشت. فوربس گزارش داد جمهوری اسلامی با تجهیزات اخلال‌گر نظامی، اتصال استارلینک را مختل کرده و این اقدام به‌عنوان یک «کلید قطع» جدید مطرح شده است؛ تایمز اسرائیل نیز (به نقل از AP) از اختلال در استارلینک پس از قطع سراسری خبر داد.

این تحول مهم است، چون استارلینک برای بخشی از کاربران به‌عنوان مسیر اضطراری دور زدن خاموشی ارتباطی تلقی می‌شد. اگر این مسیر هم به‌طور معنی‌دار تضعیف شود، هم توان حکومت برای کنترل روایت بالا می‌رود و هم ریسک شایعه و اطلاعات تاییدنشده افزایش می‌یابد.

گاردین همچنین ارزیابی کرد این قطع اینترنت دقیق و گزینشی است و می‌تواند به حکومت امکان دهد خدمات محدود/سفیدلیست‌شده را برای کارکردهای رسمی حفظ کند و در عین حال ارتباط عمومی را قطع نگه دارد.

۳) تشدید روایت رسمی:

برچسب «تروریست»، اعلام عزای عمومی و سیگنال‌های قضایی

در روز پانزدهم، خطوط اصلی روایت رسمی بر «امنیتی/خارجی» معرفی کردن اعتراضات هم‌گرا شد. در پوشش‌های بین‌المللی آمده که مقام‌های جمهوری اسلامی معترضان را «تروریست» توصیف کرده‌اند و دولت سه روز عزای عمومی برای نیروهای حکومتی کشته‌شده اعلام کرده است.

هم‌زمان، گزارش AP از تشدید موضع قوه قضاییه و وعده «مجازات قاطع» حکایت داشت.

از سوی دیگر، الجزیره به نقل از وزیر خارجه جمهوری اسلامی گزارش داد که او مدعی شده «خونین شدن» اعتراضات برای ایجاد بهانه مداخله خارجی مطرح شده است—نمونه‌ای از تلاش حکومت برای بازتعریف روند اعتراضات به‌عنوان سناریوی «مداخله».

۴) واکنش‌های بین‌المللی:

از سازمان ملل تا اروپا و متحدان

در روز پانزدهم و حوالی آن، دامنه واکنش‌ها گسترده‌تر شد:

• یونیسف: بیانیه رسمی درباره نگرانی از خشونت علیه کودکان و ضرورت حفاظت از آنان.
• ایرلند: دولت ایرلند نگرانی عمیق خود را اعلام کرد و بر آزادی بیان، تجمع مسالمت‌آمیز و دسترسی به اطلاعات تاکید گذاشت.
• کانادا: وزارت خارجه کانادا ادامه کشتار معترضان را محکوم و خواستار توقف سرکوب شد.
• ایتالیا: وزیر خارجه ایتالیا از نگرانی شدید و پیگیری دیپلماتیک با شرکای اروپایی گفت.
• چین: سخنگوی وزارت خارجه چین مخالفت با «زور یا تهدید به زور» در روابط بین‌الملل را تکرار کرد.
• اسرائیل/آمریکا: رویترز از گفت‌وگوی نتانیاهو و مارکو روبیو درباره تحولات ایران و احتمال مداخله آمریکا خبر داد.

۵) واشینگتن: بررسی گزینه‌ها، مسیرهای سایبری و سیگنال‌دهی

یکی از محورهای اصلی روز پانزدهم، روند تصمیم‌سازی آمریکا بود. رویترز گزارش داد که مجموعه‌ای از گزینه‌ها—نظامی و غیرنظامی—برای ارائه به دونالد ترامپ آماده شده است.

در پوشش گاردین نیز به طیف وسیع‌تری از سناریوها اشاره شده است: تحریم‌ها، اقدامات سایبری، حمایت ارتباطی و گزینه‌های سخت‌تر—هم‌راه با تاکید بر پیچیدگی پیامدهای منطقه‌ای.

نکته مهم: برخی اظهارات سیاستمداران آمریکایی در رسانه‌ها حاوی زبان بسیار تند درباره رهبری جمهوری اسلامی بوده است. این موارد باید صرفاً به‌عنوان خبر درباره مواضع و ادبیات سیاسی دیده شوند، نه توصیه یا تشویق.

۶) آخرین مواضع شاهزاده رضا پهلوی:

تداوم فراخوان و تمرکز بر «ماشین قطع ارتباطات»

در روز پانزدهم، پیام‌های اپوزیسیون نیز پررنگ بود. تایمز اسرائیل گزارش داد شاهزاده رضا پهلوی نهادهایی را که در قطع اینترنت و تبلیغات حکومتی نقش دارند «اهداف مشروع» توصیف کرده است؛ ایران اینترنشنال نیز از استمرار فراخوان‌ها برای حفظ هماهنگی اعتراضات گزارش داد.

در سطح راهبردی، محور پیام‌ها روشن بود: حفظ حضور در مراکز شهری، تداوم هماهنگی شبانه و اولویت دادن به بازگرداندن مسیرهای ارتباطی برای کاهش ریسک و افزایش امکان مستندسازی.

۷) تجمعات ایرانیان خارج از کشور: جهانی‌شدن فشار—و تلاش برای اخلال

تجمعات خارج از کشور در روز پانزدهم نقش «تقویت‌کننده» روایت را ایفا کرد:

• لندن: گزارش‌هایی درباره جایگزینی پرچم سفارت با پرچم شیر و خورشید و پیامدهای دیپلماتیک منتشر شد.
• فرانکفورت: ایران اینترنشنال از تجمع حمایتی با شعارهای مشخص و نمادهای سیاسی خبر داد.
• لس‌آنجلس (وست‌وود): طبق گزارش AP و ABC7، یک کامیون U-Haul وارد جمعیت شد و دست‌کم دو نفر آسیب دیدند؛ این پرونده در دست بررسی است.

این تجمعات مهم‌اند چون:

۱) در زمان قطع اینترنت داخلی، موضوع ایران را در سطح رسانه‌ای زنده نگه می‌دارند؛

۲) محرک صدور بیانیه‌های رسمی و پارلمانی می‌شوند؛

۳) فشار برای تحریم‌های هدفمند و حمایت ارتباطی را افزایش می‌دهند.

۸) پروازها و هشدارهای سفر:

«محدود شدن سریع گزینه‌های خروج»

در کنار تحولات سیاسی، ریسک امنیتی به حوزه سفر و هوانوردی هم منتقل شد. بیزینس اینسایدر از لغو ده‌ها پرواز و تعلیق مسیرهای پروازی چند ایرلاین بزرگ به تهران به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی گزارش داد.

نیوزیلند و استرالیا نیز با هشدارهای رسمی از شهروندان خود خواستند فوراً ایران را ترک کنند و تاکید کردند ممکن است امکان خروج سریعاً محدود یا غیرممکن شود.

۹) دکترین «مسئولیت حمایت» (R2P):

چرا مطرح می‌شود و دقیقاً چه می‌گوید؟

اشاره به Responsibility to Protect (R2P) با توجه به نگرانی‌ها درباره تلفات گسترده و خطر جنایت‌های سازمان‌یافته، در بحث‌های سیاسی پیرامون ایران برجسته‌تر شده است. به‌طور خلاصه، R2P (که در سال ۲۰۰۵ در چارچوب سازمان ملل مورد تایید قرار گرفت) بر این پایه استوار است که:

• هر دولت مسئول حفاظت از مردم خود در برابر جنایت‌های فجیع است؛
• جامعه بین‌المللی باید به دولت‌ها برای انجام این مسئولیت کمک کند؛
• و اگر دولتی آشکارا از انجام این مسئولیت ناتوان/ناسرباز زند، اقدام جمعی مطابق منشور ملل متحد مطرح می‌شود (بحث درباره زور معمولاً به مسیرهای شورای امنیت گره می‌خورد).

R2P «ماشین خودکار مداخله» نیست؛ یک چارچوب مشروعیت‌بخش برای پیشگیری، پاسخ جمعی، و پیگیری مسئولیت‌پذیری است—به‌ویژه در سناریوهایی که خطر جنایت‌های گسترده مطرح می‌شود.

بعد از روز پانزدهم چه چیزهایی تعیین‌کننده است؟

با توجه به الگوی روز پانزدهم و گزارش‌های قابل اتکا، نقاط حساس روزهای بعد چنین‌اند:

• ادامه یا شکست خاموشی ارتباطی و تداوم اختلال استارلینک.
• مسیر قضایی/بازداشتی و ریسک تشدید برخورد تحت روایت «تروریسم».
• نتیجه ارائه گزینه‌ها به ترامپ و این‌که آیا مسیر «تحریم + حمایت ارتباطی» اولویت می‌گیرد یا سناریوهای سخت‌تر.
• تشدید ریسک منطقه‌ای و محدودیت‌های سفر/پرواز با توجه به لغو پروازها و هشدارهای رسمی کشورها.