انقلاب ملی ایران — روز چهاردهم: تظاهرات شبانه زیر قطعی اینترنت، گسترش اعتصاب‌ها و افزایش فشارهای خارجی

در روز چهاردهم چه گذشت؟

۱) خیابان‌ها دوباره پر شد—تهران و شهرهای دیگر

گزارش‌ها و تصاویر منتشرشده از حضور گسترده شبانه در نقاط مختلف، از جمله تهران و مشهد حکایت داشت؛ با شعارهایی تندتر و جمعیت‌هایی که با وجود فضای امنیتی، همچنان قابل مشاهده بودند. در تهران، تجمعات محله‌محور در چند منطقه (از جمله شریعتی، پونک، اکباتان، هروی و بخش‌هایی از غرب تهران) گزارش شد و در چند روایت به پرواز پهپادها و واکنش مردم با روشن کردن نور تلفن‌ها یا ایجاد سر و صدا برای نشان دادن «حضور و همبستگی» اشاره شده است.

در خارج از پایتخت نیز ویدیوها و گزارش‌ها از تداوم حضور خیابانی در شهرهایی مانند تبریز (با شعارهای تاکیدکننده بر همبستگی ملی)، اهواز (با شعارهای حامی پهلوی)، رشت (با شعارهای ضد دیکتاتوری)، بخش‌هایی از کرمانشاه، و نقاطی در کرج و شهریار خبر می‌داد. برخی روایت‌ها این تحرکات را به سبک «تسخیر نقطه‌ای» توصیف می‌کردند: حرکت‌های سریع، متراکم و کوتاه‌مدت برای گرفتن فضا و سپس پراکندگی پیش از موج بازداشت.

۲) نشانه‌های سرکوب: گزارش شلیک، جان‌باختگان و بازداشت‌ها

روز چهاردهم با نشانه‌های نگران‌کننده از تشدید سرکوب نیز همراه بود. گزارش‌های حقوق بشری و پوشش رسانه‌های معتبر بین‌المللی هشدار دادند که قطعی اینترنت می‌تواند زمینه سرکوب «کم‌هزینه‌تر از نظر رسانه‌ای» را فراهم کند.

در همین چارچوب، بسیاری از روایت‌ها از بیمارستان‌ها و پزشکی قانونی به‌عنوان نقاط حساس یاد می‌کردند، در حالی که تایید مستقل و سریع آمار جان‌باختگان و مجروحان به دلیل شرایط ارتباطی بسیار دشوار است.

ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، گفت از گزارش‌های مربوط به خشونت «عمیقا نگران و آشفته» است و بر ضرورت حفاظت از حق اعتراض مسالمت‌آمیز و انجام تحقیقات شفاف و مستقل درباره مرگ‌ومیرها تاکید کرد.

۳) قطعی اینترنت؛ میدان اصلی نبرد روایت و هماهنگی

روز چهاردهم در عمل «روز قطعی ارتباطات» بود. گزارش‌های مرتبط با نت‌بلاکس و پوشش رسانه‌های بین‌المللی نشان می‌داد اتصال اینترنت در سطحی بسیار پایین باقی مانده و هم‌زمان، راه‌های جایگزین—به‌ویژه استارلینک—نقشی کلیدی در خروج اطلاعات و ویدیوها از کشور یافته‌اند.

این محاصره اطلاعاتی، هم هماهنگی داخلی را دشوارتر کرد و هم تایید مستقل اخبار مربوط به تلفات و بازداشت‌ها را کند و پرهزینه ساخت.

۴) سیگنال اپوزیسیون: «در خیابان باشید» و آماده «گرفتن مراکز شهر»

فراخوان پیشین شاهزاده رضا پهلوی برای حضور در ساعت ۱۸ شنبه و یک‌شنبه (۲۰ و ۲۱ دی) و آمادگی برای تسخیر مراکز شهرها همچنان یک مرجع سازمان‌دهنده در گزارش‌ها و روایت‌های روز چهاردهم بود. رویترز نیز به این نکته اشاره کرد که او از مردم خواسته است مراکز شهرها را در دست بگیرند.

۵) واکنش‌های خارجی گسترده‌تر شد—از اتحادیه اروپا و سازمان ملل تا سیگنال‌های تندتر آمریکا

در روز چهاردهم، دامنه واکنش‌ها گسترده‌تر و پرصداتر شد:

• اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، اعلام کرد اروپا در کنار مردم ایران ایستاده و سرکوب خشونت‌آمیز را محکوم می‌کند و خواستار بازگرداندن دسترسی کامل به اینترنت و آزادی بازداشت‌شدگان شد.
• دفتر حقوق بشر سازمان ملل بر ضرورت حفاظت از حق اعتراض مسالمت‌آمیز و پاسخ‌گویی در قبال نقض‌ها تاکید کرد.
• رسانه‌های معتبر گزارش دادند که لحن آمریکا تندتر شده است: دونالد ترامپ درباره تیراندازی به معترضان هشدار داد و از آمادگی برای کمک گفت، در حالی که گزارش‌هایی از بررسی گزینه‌های نظامی (بدون تصمیم نهایی) منتشر شد.
• رویترز گزارش داد اسراییل در وضعیت آماده‌باش بالاتری قرار گرفته و در فضای نگرانی از احتمال مداخله آمریکا، نتانیاهو و مارکو روبیو تماس تلفنی داشته‌اند.
• رویترز همچنین گزارش داد مقام‌های ایران هشدار داده‌اند در صورت حمله آمریکا، علیه پایگاه‌های آمریکا در منطقه و علیه اسراییل اقدام تلافی‌جویانه انجام خواهند داد و صراحتا از «اهداف مشروع» سخن گفته‌اند.

۶) تجمعات ایرانیان خارج از کشور؛ تقویت فشار رسانه‌ای و سیاسی

روز چهاردهم با تجمعات متعدد ایرانیان در شهرهای مختلف اروپا و آمریکای شمالی همراه بود؛ تجمعاتی که هم کارکرد «نگه‌داشتن توجه جهانی» به موضوع قطعی اینترنت و سرکوب را داشت و هم تلاش می‌کرد روایت حرکت را به‌عنوان یک خیزش ملی تثبیت کند.

لایه اقتصادی: اعتصاب و شوک قیمت‌ها به‌عنوان موتور تداوم

هرچند تیترهای روز چهاردهم حول خیابان و سرکوب می‌چرخید، اما محرک‌های اقتصادی همچنان نقش پررنگی داشتند: فشار معیشتی، جهش قیمت‌ها و نشانه‌های اختلال در بخش‌های حیاتی. اهمیت گسترش اعتصاب‌ها—به‌ویژه در نفت و گاز و گلوگاه‌های مرتبط با حمل‌ونقل—در این است که فشار خیابانی را به فشار «سیستمی» تبدیل می‌کند: جریان نقدینگی، لجستیک، و ظرفیت حکمرانی.

پوشش رسانه‌های بین‌المللی نیز بارها تاکید کرده که این موج اعتراضات از دل بحران اقتصادی و فشار تورمی آغاز شد و سپس به مطالبه تغییر سیاسی صریح‌تر رسید.

در روز پانزدهم چه باید دید؟ (یک‌شنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴ / ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶)

۱) آیا تجمعات شبانه به کنترل روزانه گره می‌خورد؟

حرکت به سمت «گرفتن مراکز» سطحی متفاوت از ریسک و اثرگذاری دارد و اگر پایدار شود، پیامدهای سیاسی و عملیاتی جدی‌تری ایجاد می‌کند.

۲) دامنه اعتصاب‌ها زیر قطعی ارتباطات

گسترش اعتصاب‌ها در شرایط قطع اینترنت، نشانه‌ای از سازمان‌دهی عمیق‌تر از آن چیزی است که صرفا از ویدیوهای خیابانی دیده می‌شود.

۳) ثبت و مستندسازی سرکوب

در شرایطی که مسیرهای ارتباطی محدود شده، مستندسازی هم نقش حفاظتی دارد و هم تبدیل به هدف می‌شود. خبرگزاری آسوشیتد پرس نیز به افزایش خطرات پیرامون استفاده از استارلینک و تلاش برای مختل‌سازی آن اشاره کرده است.

۴) سیگنال‌های خارجی: بازدارندگی یا تشدید

آماده‌باش منطقه‌ای و بحث درباره گزینه‌ها در واشینگتن، سطح ریسک را بالا برده است. گزارش رویترز درباره آماده‌باش اسراییل و هشدارهای تلافی‌جویانه تهران نشان می‌دهد وضعیت می‌تواند به‌سرعت وارد فاز پیچیده‌تری شود.

یادداشت راستی‌آزمایی

به دلیل قطعی شدید اینترنت و ارتباطات در ایران، بخش مهمی از گزارش‌های روز چهاردهم متکی به ویدیوهای شبکه‌های اجتماعی، روایت شاهدان و انتقال اطلاعات از کانال‌های محدود است. رسانه‌های بزرگ و نهادهای حقوق بشری نیز تاکید کرده‌اند تایید آمار جان‌باختگان و بازداشت‌ها در زمان واقعی، تحت این شرایط بسیار دشوار است