روز ۲۴ انقلاب ملی ایران؛ سرکوب، قطع اینترنت و پررنگ‌تر شدن سایه جنگ

داخل ایران چه گذشت

۱) تشدید فضای امنیتی و «نظامی‌شدن خیابان‌ها»

روایت‌های شهروندی از تهران و برخی شهرها از حضور گسترده نیروهای مسلح (از جمله لباس‌شخصی)، ایست‌های بازرسی، تفتیش تلفن همراه و محدودیت عملی تردد پس از ساعات مشخص خبر می‌دهد. در همین روایت‌ها تأکید می‌شود که تیراندازی عمدتاً از سوی نیروهای حکومتی بوده و امکان کمک‌رسانی به مجروحان نیز محدود شده است. (به‌دلیل قطعی ارتباطات، تأیید مستقل همه جزئیات ممکن نیست.)

۲) فشار بر بیمارستان‌ها و سرگردانی خانواده‌ها

گزارش‌هایی از افزایش شمار مجروحان، فشار سنگین بر مراکز درمانی و ادعاهایی درباره انباشت اجساد و تحویل‌ندادن پیکرها به خانواده‌ها منتشر شد. این ادعاها با هشدارهای نهادهای حقوق بشری درباره خشونت شدید و اختلال عمدی ارتباطات هم‌راستا است، اما در سطح میدانی، راستی‌آزمایی مستقل به‌واسطه قطع اینترنت بسیار دشوار است.

۳) موج بازداشت‌ها و فشار بر جامعه مدنی

گزارش‌هایی از بازداشت‌های گسترده با ادبیات «شناسایی لیدرها» و نیز فشار بر خبرنگاران و چهره‌های فرهنگی منتشر شد. هم‌زمان، نهادهای بین‌المللی خواستار آزادی بازداشت‌شدگان و بازگرداندن اینترنت شدند و هشدار دادند قطع اینترنت عملاً زمینه پنهان‌سازی و تشدید نقض حقوق بشر را فراهم می‌کند.

۴) قطع اینترنت و «اینترنتِ سفید»

در روز ۲۴، قطع اینترنت همچنان یکی از اصلی‌ترین متغیرهای صحنه بود. داده‌های نهادهای ناظر و گزارش‌های سازمان ملل از تداوم اختلال نزدیک به کامل از ۱۸ دی و نشانه‌های «دسترسی گزینشی/فیلترشده» (whitelisting) حکایت دارد. رویترز نیز گزارش داد درون ایران بحث‌هایی درباره امکان رفع محدودیت‌ها مطرح شده است.

پیام‌های اپوزیسیون: پیام شاهزاده و پیام شهبانو

شاهزاده رضا پهلوی: عبور به ادبیات «پاسخگویی کیفری»

پیام‌های اخیر شاهزاده رضا پهلوی (که در رسانه‌های فارسی‌زبان و شبکه‌های اجتماعی بازنشر شد) بر «پاسخگویی کیفری» و نفی هرگونه مصونیت برای عاملان سرکوب تأکید دارد و هم‌زمان از مردم می‌خواهد برای بازگشت به خیابان «آماده باشند». برخی تحلیل‌ها این تغییر لحن را گذار از ادبیات «بخشش/آشتی» به ادبیات «عدالت کیفری» و حرکت به سمت سازمان‌دهی هدفمندتر تفسیر کرده‌اند.

شهبانو فرح پهلوی: «اعلام سوگ ملی»

بیانیه‌ای منتسب به ملکه فرح پهلوی به تاریخ ۳۰ دی ۱۴۰۴ «سوگ ملی» اعلام می‌کند و از ایرانیان در سراسر جهان می‌خواهد ساعت ۱۲ ظهر به وقت محل اقامت خود، در روز جمعه ۳ بهمن ۱۴۰۴، یک دقیقه سکوت کنند.

واکنش‌های بین‌المللی و مسیر دیپلماسی

۱) سازمان ملل: نشست ویژه روز جمعه

یکی از مهم‌ترین تحولات روز ۲۴، تأیید برگزاری نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل در روز جمعه ۳ بهمن/۲۳ ژانویه بود. رویترز گزارش داده این نشست با حمایت ۲۱ کشور پیگیری می‌شود و هدف آن بررسی «خشونت نگران‌کننده» و وضعیت رو‌به‌وخامت حقوق بشر است.

۲) اتحادیه اروپا: تشدید تحریم‌ها و سیگنال سیاسی

مواضع اروپا در روز ۲۴ سخت‌تر شد: از بحث درباره بسته‌های تحریمی تازه و محدودیت‌های صادراتی (به‌ویژه در حوزه فناوری‌های پهپادی و موشکی) تا پیام‌های سیاسی نمادین. پارلمان اروپا نیز به احترام کشته‌شدگان، به جای سکوت، «یک دقیقه کف‌زدن ایستاده» انجام داد و صراحتاً آن را نفی «سکوت تحمیلی» دانست.

۳) آمریکا: حمایت از ارتباطات و هم‌زمان بازدارندگی

پیام‌رسانی واشینگتن در دو مسیر موازی پیش رفت: (۱) تأکید بر حمایت از دسترسی ایرانیان به ابزارهای ارتباطی و معافیت‌های تحریمی مرتبط با فناوری؛ و (۲) ادبیات بازدارنده در برابر تهدیدها علیه مقام‌های آمریکایی. هم‌زمان، گزارش‌های معتبر از تقویت حضور دفاع هوایی/موشکی آمریکا در منطقه خبر می‌دهند.

۴) دیپلماسی منطقه‌ای: دعوت به کاهش تنش؛ تداوم تجارت روسیه

در منطقه، پیام‌هایی از جمله از قطر بر ضرورت حل‌وفصل دیپلماتیک پرونده هسته‌ای و پرهیز از تشدید تنش تأکید کرد. در مقابل، روسیه اعلام کرد دلیلی برای توقف تجارت با ایران نمی‌بیند—موضعی که در فضای تهدیدهای تعرفه‌ای آمریکا، بار ژئو‌اقتصادی مهمی دارد.

چرا «سایه جنگ» در روز ۲۴ پررنگ‌تر شد؟

بحث گزینه‌های نظامی هنوز روی میز است

گزارش‌ها نشان می‌دهد با وجود عقب‌نشینی ادعایی از حمله در هفته قبل، بحث درباره گزینه‌های نظامی متوقف نشده و هم‌زمان اقدامات حفاظت نیرو و بازدارندگی ادامه دارد.

آماده‌باش اسرائیل و ریسک «حمله اشباعی» موشکی

رسانه‌های اسرائیلی از سطح بالاتر آماده‌باش گزارش داده‌اند. هم‌زمان، ارزیابی‌های رسانه‌ای متناقضی درباره ظرفیت مدیریت رگبارهای بزرگ موشکی مطرح است؛ برخی آن را «قابل مدیریت» می‌دانند و برخی دیگر هشدار می‌دهند سناریوی شلیک اشباعی می‌تواند تلفات سنگین ایجاد کند. (این اعداد و سناریوها را باید «ادعای رسانه‌ای/تحلیلی» تلقی کرد مگر آن‌که با منابع مستقل تأیید شود.)

پیام تهران: ادبیات «پاسخ آتشین»

پیام‌رسانی دیپلماتیکِ سطح‌بالای ایران به‌طور فزاینده‌ای بر این چارچوب استوار شده که در صورت حمله، واکنش تهران «همه‌جانبه» خواهد بود و می‌تواند به سرایت تنش به کل منطقه بینجامد—ادبیاتی که در گزارش‌های بین‌المللی نیز بازتاب یافته و به یادداشتی منتسب به وزیر امور خارجه ایران گره خورده است.

آنچه باید در ادامه زیر نظر داشت (روز ۲۵ به بعد)

• خروجی‌های نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل (UNHRC): اینکه آیا این نشست به گسترش مأموریت‌ها و منابع می‌انجامد یا خواستار حفظ و جمع‌آوری ادله و اقدامات هدفمند می‌شود.
• بازگشت اینترنت یا تداوم «دسترسی پلکانی»: نشانه‌هایی که حاکی از شبه‌دائمی‌شدن «وایت‌لیست» باشد، می‌تواند به‌طور معناداری بسیج اجتماعی، مستندسازی و کارکردهای اقتصادی را تغییر دهد.
• ریسک اجرای احکام اعدام و فشار بر بازداشت‌شدگان: پیگیری به‌روزرسانی‌های معتبر درباره احکام اعدام و اثرگذاری مداخلات/فشارهای بین‌المللی.
• تغییرات در وضعیت آمریکا و اسرائیل: اعزام‌های بیشتر، هشدارهای سفارتخانه‌ها و هرگونه «خط قرمز» صریح.
• ریتم میدانی: اینکه آیا مقررات منع رفت‌وآمد/یورش‌ها گسترش می‌یابد و آیا اعتراضات در شرایط قطع ارتباطات، به شکل‌های غیرمتمرکز بازتولید می‌شود یا نه.