جنگ ایران روز دوازدهم: بحران هرمز، حملات در خلیج فارس و واکنش های جهانی

رویدادهای اصلی در ۲۴ ساعت گذشته

حملات به کشتیرانی تجاری

در ۱۱ مارس نیروهای ایرانی یا پهپادهای منتسب به ایران دست‌کم سه شناور تجاری را هدف قرار دادند. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) گزارش داد که یک کشتی فله‌بر در فاصله ۱۱ مایل دریایی شمال عمان هدف قرار گرفت که باعث آتش‌سوزی و تخلیه خدمه شد. گزارش‌های رسانه‌ای این کشتی‌ها را فله‌بر تایلندی Mayuree Naree، کشتی Star Gwyneth متعلق به Star Bulk، و یک کشتی کانتینری (Express Rome) معرفی می‌کنند. سپاه پاسداران مسئولیت حمله به Mayuree Naree و Express Rome را بر عهده گرفت و مدعی شد که این شناورها هشدارها را نادیده گرفته بودند. به گفته الجزیره و PBS، یک شناور دیگر نیز در نزدیکی دبی هدف قرار گرفت.

حمله پهپادی ایران به فرودگاه دبی و تهدید مراکز مالی

دو پهپاد ایرانی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی دبی منفجر شدند و چهار نفر را زخمی کردند؛ با این حال پروازها ادامه یافت. فرماندهی مشترک نظامی ایران هشدار داد که بانک‌ها و مؤسسات مالی در خاورمیانه را هدف خواهد گرفت؛ به‌ویژه در دبی، بحرین و عربستان سعودی. ایران همچنین پس از ادعای هدف قرار گرفتن یک بانک ایرانی در تهران در اوایل همان روز، تهدید کرد که مراکز اقتصادی را هدف قرار خواهد داد.

انهدام مین‌گذارهای ایرانی

فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) ویدیویی منتشر کرد که نشان می‌دهد ۱۶ شناور مین‌گذار ایرانی در نزدیکی تنگه هرمز منهدم شده‌اند. دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام، بعداً گفت عملیات آمریکا با نام Operation Epic Fury تاکنون بیش از ۵۵۰۰ هدف در ایران، از جمله بیش از ۶۰ کشتی و یک مرکز تولید موشک بالستیک را هدف قرار داده است. کوپر تأکید کرد که نیروهای آمریکا از ابزارهای هوش مصنوعی برای تسریع هدف‌گیری استفاده کرده‌اند، اما تصمیم نهایی همواره توسط انسان گرفته شده است.

حملات هوایی و موشکی آمریکا-اسرائیل به ایران

آمریکا و اسرائیل بمباران سنگین زیرساخت‌های نظامی ایران را ادامه دادند. الجزیره گزارش می‌دهد که دست‌کم هشت منطقه تهران هدف قرار گرفت و ساختمان‌های مسکونی در پایتخت ویران شدند. مؤسسه ISW گزارش داد که حملات آمریکا همچنین نهادهای امنیت داخلی در غرب و شمال‌غرب ایران را هدف گرفته است. NDTV به نقل از منابع نظامی اسرائیل گفت که حدود ۱۷۰ بمب در ۲۴ ساعت گذشته بر تأسیسات سپاه در تهران، اصفهان و شیراز فرو ریخته شده است.

حملات تلافی‌جویانه ایران

ایران موج ۳۷ حملات تلافی‌جویانه خود را با شلیک موشک‌های بالستیک خرمشهر و پهپادها در رگبارهای چندلایه که بیش از سه ساعت طول کشید، آغاز کرد. این حملات تل‌آویو، حیفا و غرب اورشلیم و همچنین پایگاه‌های آمریکا در اربیل (عراق) و منامه (بحرین) را هدف قرار دادند. ایران همچنین موشک‌ها و پهپادهایی را به سمت یک پایگاه آمریکا در کویت شلیک کرد؛ موضوعی که الجزیره و PBS نیز به آن اشاره کرده‌اند.

حملات در سراسر خلیج فارس

کشورهای حاشیه خلیج فارس از موج‌های پهپاد و موشک ورودی خبر دادند: عربستان سعودی موشک‌های هدف‌گرفته به سمت منطقه شرقی خود و پایگاه هوایی شاهزاده سلطان را رهگیری کرد و بعدتر نیز پدافند این کشور شش موشک بالستیک را که به‌سوی میدان نفتی شیبه شلیک شده بود، منهدم کرد. قطر موشک‌ها را رهگیری کرد و به ساکنان هشدار آماده‌باش بالا داد. امارات متحده عربی گفت سامانه‌های دفاعی‌اش ۲۶ پهپاد را رهگیری کرده‌اند که ۹ فروند آن‌ها در خاک این کشور سقوط کردند، و کویت نیز اعلام کرد هشت پهپاد ایرانی را سرنگون کرده است. یک پالایشگاه بزرگ نفتی در الرویس امارات پس از حمله پهپادی فعالیت خود را متوقف کرد. بحرین، عمان و عربستان نیز حملات هوایی را گزارش کردند.

حملات در لبنان و عراق

جنگنده‌های اسرائیلی مرکز بیروت را بمباران کردند و یک ساختمان مسکونی را به آتش کشیدند. اسرائیل همچنین در جنوب و شرق لبنان حملاتی انجام داد که دست‌کم ۱۴ کشته برجای گذاشت، در حالی که شلیک راکت‌های حزب‌الله به شمال اسرائیل ادامه یافت. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که ۵۷۰ نفر از زمان آغاز درگیری‌ها در این کشور کشته شده‌اند. در عراق، حملات آمریکا و اسرائیل مواضع گروه‌های مرتبط با حشدالشعبی را هدف قرار داد.

تلفات انسانی

ایران ادعا می‌کند که بمباران آمریکا-اسرائیل بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی را کشته و به نزدیک ۱۰ هزار مکان غیرنظامی آسیب زده است، از جمله خانه‌ها و مراکز درمانی. لبنان ۵۷۰ کشته و بیش از ۶۶۷ هزار آواره ثبت کرده است. وزارت دفاع آمریکا گزارش داده که حدود ۱۴۰ نظامی آمریکایی زخمی و هفت نفر کشته شده‌اند. اسرائیل نیز ۱۲ کشته گزارش کرده است.

تحولات سیاسی و دیپلماتیک

بسیاری از کشورهای خلیج فارس خواستار کاهش تنش شدند. وزیر خارجه قطر از ایران و آمریکا خواست به مذاکرات بازگردند و گفت حملات ایران به همسایگانش به سود هیچ‌کس نیست. شورای امنیت سازمان ملل برای رأی‌گیری درباره قطعنامه‌ای از سوی شورای همکاری خلیج فارس (GCC) که خواستار توقف حملات ایران به کشورهای همسایه است، آماده می‌شد. در داخل آمریکا، سناتورهای دموکرات خواستار جلسات علنی درباره اهداف جنگ شدند، در حالی که کاخ سفید ضمن تأیید هدف قرار دادن بیش از ۵۰۰۰ نقطه در ایران، تحقیقاتی درباره حمله به یک مدرسه دخترانه ایرانی آغاز کرد.

واکنش بازار انرژی

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) اعلام کرد که ۳۲ کشور عضو این نهاد ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود آزاد خواهند کرد؛ بزرگ‌ترین آزادسازی جمعی در تاریخ IEA. قیمت نفت برنت در حوالی ۹۰٫۹۶ دلار به ازای هر بشکه معامله شد که حدود ۲۱ دلار بیشتر از یک سال قبل است. کشورهای آلمان و اتریش نیز اعلام کردند بخشی از ذخایر خود را آزاد می‌کنند.

اختلالات کشتیرانی

عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز از ۸ مارس به حدود هفت کشتی در روز کاهش یافته است، در حالی که به‌طور معمول روزانه ۱۰۰ عبور ثبت می‌شود. گروه Neptune P2P گفت پنج مورد از این هفت کشتی به ایران مرتبط بوده‌اند. WCS گزارش داد که خطوط کانتینری اکنون بیش از ۱۳۸ کشتی با ظرفیت ۴۷۰ هزار TEU را در خلیج فارس متوقف‌شده می‌بینند و شرکت‌هایی مانند MSC و CMA CGM رزروهای خود را تعلیق کرده‌اند. مرسک رزرو بار به/از بنادر امارات، عمان (به‌جز صلاله)، عراق، کویت، قطر، بحرین و عربستان سعودی را متوقف کرد.

جریان‌های نفتی و صادرات ایران

ایران در طول جنگ حدود ۱۱٫۷ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده که همه آن به چین رفته است؛ این معادل حدود ۱٫۲۲ میلیون بشکه در روز است که نسبت به ۲٫۱۶ میلیون بشکه در روز در فوریه کاهش یافته است. برخی نفتکش‌های ایرانی با عبورهای “تاریک” و خاموش کردن ردیاب‌های AIS حرکت می‌کنند. همچنین تردد نفتکش‌ها از پایانه جاسک در دریای عمان در ۷ مارس از سر گرفته شد، زمانی که یک نفتکش حدود ۲ میلیون بشکه بارگیری کرد.

وضعیت مجتبی خامنه‌ای

شایعات درباره وضعیت جسمانی رهبر جدید ایران ادامه دارد. یک مشاور رئیس‌جمهور ایران گفت مجتبی خامنه‌ای با وجود گزارش‌های مربوط به جراحت، «در سلامت کامل» است. منابع اطلاعاتی اسرائیل به PBS گفته‌اند که باور دارند او در آغاز جنگ زخمی شده است.

داخل ایران

• هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های غیرنظامی: مقام‌های ایرانی آمریکا و اسرائیل را به حملات عمدی به اماکن غیرنظامی متهم می‌کنند؛ نزدیک به ۱۰ هزار مکان غیرنظامی بمباران شده و بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی کشته شده‌اند. حملات مناطق مسکونی در تهران و شهرهایی مانند اصفهان و شیراز را دربر گرفته است. انفجارها آتش‌سوزی‌های گسترده ایجاد کرده و تیم‌های امدادی برای یافتن بازماندگان زیر آوار جست‌وجو کرده‌اند.
• حملات آمریکا-اسرائیل به اهداف نظامی: آمریکا و اسرائیل همچنان پایگاه‌های هوایی، کارخانه‌های موشکی و مراکز امنیت داخلی ایران را هدف می‌گیرند. ISW اشاره می‌کند که نیروی مشترک، نهادهای امنیت داخلی ایران در استان‌های غربی و شمال‌غربی را هدف قرار می‌دهد. سنتکام تأکید می‌کند که هدف Operation Epic Fury نابودی توان ایران برای اعمال قدرت از طریق تنگه هرمز و سرکوب زیرساخت موشک‌های بالستیک آن است.
• امنیتی‌سازی رژیم: ISW ارزیابی می‌کند که ایران برای جلوگیری از نفوذ، نظارت و ضدجاسوسی را گسترش داده است؛ این مؤسسه یادآور می‌شود که رژیم پس از جنگ ایران-اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ نیز امنیت داخلی را در اولویت قرار داد و صدها نفر را بازداشت کرد.
• اعتراضات داخلی: احمدرضا رادان، فرمانده فراجا، هشدار داد افرادی که از دشمنان کشور حمایت کنند «دشمن» تلقی خواهند شد، نه معترض.
• خطرات زیست‌محیطی: سازمان جهانی بهداشت نسبت به «باران سیاه» سمی پس از حمله به انبارهای نفت هشدار داد؛ جایی که دود غلیظ با ابرهای باران مخلوط شده است.

حملات خارج از ایران

خلیج فارس و کشورهای حاشیه خلیج فارس

• حملات به کشتی‌ها: همان‌طور که اشاره شد، موشک‌ها یا پهپادهای ایرانی سه کشتی را هدف قرار دادند. UKMTO بین ۲۸ فوریه تا ۱۱ مارس ۱۷ حادثه (۱۳ حمله و چهار فعالیت مشکوک) ثبت کرده است.
• موج‌های پهپادی و موشکی: کشورهای حاشیه خلیج فارس با موج‌های موشک و پهپاد ایرانی مواجه شدند. عربستان سعودی موشک‌های در حرکت به‌سوی منطقه شرقی و تأسیسات نفتی کلیدی خود را رهگیری کرد. قطر و امارات از رهگیری موشک‌ها و ده‌ها پهپاد خبر دادند. کویت و عربستان نیز اعلام کردند پهپادهای ایرانی را سرنگون کرده‌اند. عمان دو پهپاد ایرانی را سرنگون کرد.
• حملات به زیرساخت‌های نفتی: ایران تأسیسات نفتی در امارات (پالایشگاه الرویس)، عربستان سعودی (میدان شیبه) و دیگر کشورهای خلیج فارس را هدف قرار داده است. این حملات موجب تعطیلی‌های موقت و افزایش نگرانی در بازارهای انرژی جهانی شده‌اند.

لبنان و عراق

• لبنان: جنگنده‌های اسرائیلی یک ساختمان مسکونی در مرکز بیروت را بمباران کرده و موجب زخمی شدن غیرنظامیان شدند، و در جنوب و شرق لبنان نیز حملاتی انجام دادند که دست‌کم ۱۴ کشته برجای گذاشت. حزب‌الله نیز حملات راکتی متعددی به شمال اسرائیل انجام داد. شمار قربانیان لبنان به ۵۷۰ نفر رسیده و بیش از ۶۶۷ هزار نفر آواره شده‌اند.
• عراق: حملات هوایی مواضع مرتبط با نیروهای نیابتی مورد حمایت ایران را هدف گرفت. نخست‌وزیر عراق به آمریکا اعتراض کرد و گفت نباید از خاک عراق به‌عنوان سکوی حمله استفاده شود. ایران همچنین موشک‌هایی به سمت پایگاه‌های آمریکا در اربیل و منامه شلیک کرد.

اسرائیل

• دفاع موشکی و نگرانی‌های سایبری: رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که تمام موشک‌های ایرانی شلیک‌شده به اسرائیل رهگیری شده‌اند، هرچند آژیرها در تل‌آویو و مناطق مرکزی به صدا درآمدند. آمریکا به اسرائیل درباره هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران بدون هماهنگی با واشنگتن هشدار داد. مرکز ملی امنیت سایبری اسرائیل نیز درباره هک شدن دوربین‌های امنیتی توسط ایران هشدار داد.

واکنش‌های بین‌المللی

• درخواست برای خویشتنداری و دیپلماسی: وزیر خارجه قطر از ایران و آمریکا خواست تنش‌ها را کاهش دهند و به مذاکرات بازگردند. بریتانیا، فرانسه و آلمان در بیانیه‌ای مشترک حملات ایران به کشورهای منطقه را محکوم کرده و خواستار ازسرگیری مذاکرات شدند. کانادا و استرالیا آشکارا از عملیات آمریکا حمایت کردند، در حالی که روسیه حملات را «اقدام تجاوزکارانه مسلحانه» خواند و خواستار توقف تشدید تنش شد. چین نیز گفت باید به حاکمیت ایران احترام گذاشته شود و خواستار گفت‌وگو شد.
• اقدام شورای امنیت سازمان ملل: شورای همکاری خلیج فارس پیش‌نویس قطعنامه‌ای را پیش برد که خواستار توقف حملات ایران به کشورهای همسایه بود؛ شورای امنیت قرار بود درباره آن رأی‌گیری کند.
• سیاست داخلی آمریکا: دموکرات‌های کنگره خواستار جلسات علنی درباره اهداف جنگ شدند و از فقدان شفافیت در مورد اهداف و جدول زمانی انتقاد کردند. کاخ سفید تأیید کرد که بیش از ۵۰۰۰ هدف در ایران را هدف قرار داده و درباره حمله‌ای که به کشته شدن دانش‌آموزان یک مدرسه دخترانه انجامید، تحقیقاتی را آغاز کرده است.

پیامدهای انسانی و اقتصادی

• تلفات غیرنظامیان و آوارگی: دولت ایران از بیش از ۱۳۰۰ کشته غیرنظامی خبر می‌دهد؛ لبنان ۵۷۰ کشته و اسرائیل ۱۲ کشته ثبت کرده‌اند. ده‌ها هزار نفر زخمی شده‌اند و بیش از ۶۶۷ هزار نفر در لبنان آواره شده‌اند. آمریکا نیز بیش از ۴۳ هزار شهروند آمریکایی را از منطقه خارج کرده است.
• کمبود سوخت و جهش قیمت‌ها: جنگ تقریباً اکثر حمل‌ونقل از تنگه هرمز را متوقف کرده و در برخی کشورها موجب کمبود سوخت و افزایش قیمت شده است. گزارش WCS می‌گوید حمل‌ونقل کانتینری و خودرو به‌شدت مختل یا تغییر مسیر یافته و ۴۷۰ هزار TEU بار در منطقه سرگردان مانده است. NPR نیز اشاره کرده که قیمت بنزین در آمریکا بالا رفته و هزینه سوخت در کشورهایی مانند مصر و نیجریه تا ۴۰٪ افزایش یافته است. برخی دولت‌ها از شهروندان خواسته‌اند در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند؛ از جمله تایلند که از مردم خواسته از پله استفاده کنند.
• اقدامات اقتصادی: آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای ذخایر نفتی توسط IEA برای تثبیت بازارها و در پاسخ به اختلالات طولانی‌مدت طراحی شده است. آلمان، اتریش و ژاپن نیز آزادسازی جداگانه‌ای اعلام کردند. قیمت نفت همچنان نوسانی است و برنت در محدوده ۹۰٫۹۶ دلار برای هر بشکه قرار دارد.
• صادرات و درآمدهای ایران: با وجود حملات، ایران صادرات محدودی به چین را ادامه داده است. از آغاز جنگ تاکنون، ۱۱٫۷ میلیون بشکه (۱٫۲۲ میلیون بشکه در روز) صادر کرده که نسبت به ۲٫۱۶ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ کاهش یافته است. چند نفتکش نیز با عبورهای تاریک برای فرار از رصد حرکت می‌کنند.

تحلیل و چشم‌انداز

روز دوازدهم جنگ ایران، هم از نظر شدت نظامی و هم از نظر گستره جغرافیایی، شاهد تشدید درگیری‌ها بود. ائتلاف آمریکا-اسرائیل در حال اجرای کارزاری پرشتاب برای تضعیف توان نظامی ایران و کنترل تنگه هرمز است، در حالی که ایران با حملات مکرر موشکی و پهپادی به اسرائیل، پایگاه‌های آمریکا و متحدان خلیجی پاسخ می‌دهد. انهدام ۱۶ شناور مین‌گذار ایرانی و ادعای هدف قرار دادن بیش از ۵۵۰۰ هدف نشان می‌دهد که آمریکا مصمم است توان ایران برای مین‌گذاری در تنگه و تولید موشک‌های بالستیک را نابود کند. با این حال، توان ایران برای شلیک ده‌ها موشک و پهپاد نشان می‌دهد که زرادخانه آن همچنان قابل‌توجه است.

پیامدهای منطقه‌ای بسیار شدید است. کشورهای خلیج فارس با حملات به زیرساخت‌های حیاتی خود وارد جنگ شده‌اند؛ موضوعی که باعث لغو پروازها، تعطیلی پالایشگاه‌ها و نگرانی در بازارهای انرژی شده است. عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته و شرکت‌های کشتیرانی رزروهای خود را تعلیق کرده‌اند. تلفات غیرنظامیان در ایران و لبنان همچنان افزایش می‌یابد و شرایط انسانی با فشار بر خدمات درمانی و گسترش آلودگی سمی رو به وخامت است.

در سطح بین‌المللی، واکنش‌ها متفاوت است. متحدان غربی مانند بریتانیا، فرانسه، آلمان، کانادا و استرالیا عموماً از آمریکا حمایت می‌کنند، در حالی که روسیه و چین حملات را محکوم کرده و خواستار خویشتنداری شده‌اند. دیپلمات‌ها در سازمان ملل در تلاش‌اند قطعنامه‌ای برای توقف حملات ایران به کشورهای همسایه تصویب کنند، اما چشم‌انداز کاهش تنش نامشخص است. در داخل آمریکا نیز فشار سیاسی رو به افزایش است و قانون‌گذاران خواستار شفاف‌سازی درباره اهداف و جدول زمانی جنگ هستند.

در مجموع، روز دوازدهم هیچ نشانه‌ای از گشایش یا پیشرفت به سمت پایان جنگ نشان نمی‌دهد. ایران به‌نظر می‌رسد مصمم است درگیری را گسترش دهد و فشار اقتصادی وارد کند، در حالی که آمریکا و اسرائیل نیز وعده داده‌اند تا زمانی که توان ایران برای اعمال قدرت نابود نشود، حملات ادامه خواهد یافت. این جنگ تاکنون بی‌ثباتی قابل‌توجه منطقه‌ای و پیامدهای اقتصادی جهانی ایجاد کرده است. بدون یک راه‌حل قابل مذاکره‌، احتمالاً درگیری ادامه خواهد یافت و حتی گسترش بیشتری خواهد یافت، در حالی که تنگه هرمز همچنان یکی از اصلی‌ترین نقاط بحرانی برای بازار انرژی و امنیت جهانی باقی می‌ماند.