جنگ ایران روز ۱۵: آغاز هفته سوم با حمله به خارک، تشدید تنش در خلیج فارس و فشار بر تنگه هرمز

نمای کلی

هفته سوم جنگ میان ائتلاف ایالات متحده–اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران آغاز شده است. درگیری در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد؛ زمانی که هواپیماهای آمریکا و اسرائیل به تأسیسات پدافند هوایی، موشکی و هسته‌ای ایران حمله کردند. ایران در پاسخ، موج‌هایی از پهپادها و موشک‌های بالستیک را به سوی اسرائیل، پایگاه‌های آمریکا و همسایگان عرب خلیج فارس شلیک کرد. تا ۱۴ مارس (روز ۱۵ جنگ)، این جنگ بیش از ۱,۴۰۰ کشته در ایران، بیش از ۱۸,۵۰۰ زخمی و میلیون‌ها آواره برجای گذاشته است. حملات اسرائیل در لبنان نیز دست‌کم ۷۷۳ کشته و هزاران زخمی بر جای گذاشته است، در حالی که حملات موشکی ایران و حملات تلافی‌جویانه اسرائیل حدود ۱۵ کشته در اسرائیل و بیش از ۸۰۰ کشته در لبنان برجای گذاشته‌اند. بحران انسانی در لبنان شدید است و حدود ۸۵۰ هزار نفر آواره شده‌اند.

عملیات‌های نظامی بزرگ همچنان در خاک ایران و سراسر منطقه ادامه دارد. ایالات متحده می‌گوید کارزارش با هدف نابودی شبکه پدافند هوایی و ظرفیت موشک‌های بالستیک ایران انجام می‌شود؛ مقام‌های اسرائیلی نیز گفته‌اند امیدوارند «شرایط بهینه برای سرنگونی رژیم» را ایجاد کنند. ایران نیز تلاش می‌کند با بستن تنگه هرمز به روی کشتی‌های «دشمن»، اجرای موج‌های حملات پهپادی و موشکی علیه اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس، و تهدید به هدف گرفتن زیرساخت‌های انرژی منطقه، نیروهای آمریکا و اسرائیل را دور نگه دارد.

رویدادهای ۲۴ ساعت گذشته (۱۳ تا ۱۴ مارس)

حملات به جزیره خارک

• در ۱۳ مارس، هواپیماهای آمریکایی به جزیره خارک، اصلی‌ترین هاب صادرات نفت ایران، حمله کردند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده گفت بیش از ۹۰ هدف نظامی ایرانی نابود شده، در حالی که زیرساخت‌های نفتی حفظ شده‌اند. این حمله انبارهای مین دریایی، پناهگاه‌های موشکی و رادارهای پدافند هوایی را هدف قرار داد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با افتخار گفت نیروهای آمریکایی تأسیسات نظامی جزیره را «نابود» کرده‌اند و هشدار داد اگر ایران همچنان در عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز اخلال ایجاد کند، تأسیسات نفتی را نیز هدف خواهد گرفت.
• واکنش ایران: عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت هرگونه حمله به زیرساخت‌های انرژی کشور، با حمله متقابل به «همه زیرساخت‌های نفتی، اقتصادی و انرژی» متعلق به شرکت‌های آمریکایی در منطقه پاسخ داده خواهد شد. او از همسایگان خلیج فارس خواست نیروهای آمریکا را اخراج کنند و چتر امنیتی آمریکا را «پر از سوراخ» توصیف کرد. ستاد مشترک ایران مدعی شد حملات آمریکا از بنادر امارات متحده عربی انجام شده و به غیرنظامیان هشدار داد بنادر جبل‌علی، خلیفه و فجیره در امارات را تخلیه کنند.
• با وجود ادعای آمریکا درباره نابودی همه اهداف نظامی، رسانه‌های ایرانی گفتند دست‌کم ۱۵ انفجار پس از حملات رخ داده و برخی تأسیسات پدافندی و دریایی آسیب دیده‌اند، اما زیرساخت نفتی سالم مانده است.

حملات موشکی و پهپادی ایران

• رگبارهای موشکی علیه اسرائیل و خلیج فارس: ایران در ۱۴ مارس موج‌های تازه‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سمت اسرائیل و کشورهای خلیج فارس شلیک کرد. مقام‌های اسرائیلی گزارش دادند راکت‌ها و موشک‌ها در نزدیکی تل‌آویو فرود آمدند. تلویزیون دولتی ایران گفت این حمله با هماهنگی حزب‌الله و در چارچوب عملیات سالانه روز قدس انجام شده است.
• حمله به سفارت آمریکا در بغداد: یک موشک به باند بالگرد داخل مجتمع سفارت آمریکا در بغداد اصابت کرد. تصاویر آسوشیتدپرس ستون دود را بر فراز سفارت نشان دادند. دولت عراق گفت این حمله بخش‌هایی از سامانه پدافند هوایی سفارت را نابود کرده و این دومین حمله به سفارت از آغاز جنگ بوده است. محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق، بعدتر متعهد شد از وقوع چنین حملاتی جلوگیری کند.

حملات به کشورهای عربی خلیج فارس:

• قطر: نیروهای مسلح قطر اعلام کردند در ۱۴ مارس چهار موشک بالستیک و چندین پهپاد را رهگیری کرده‌اند. مقام‌ها از طریق تلفن همراه هشدار صادر کردند و بخش‌هایی از شهرک آموزشی را موقتاً تخلیه کردند.
• عربستان سعودی: وزارت دفاع عربستان گفت شش پهپاد ایرانی را سرنگون کرده است—پنج فروند بر فراز منطقه شرقی و یک فروند بر فراز ربع‌الخالی. بعدتر در ۱۴ مارس سه پهپاد دیگر نیز ساقط شدند.
• بحرین: آژیرها به صدا درآمدند و به ساکنان گفته شد به پناهگاه‌ها بروند، در حالی که بحرین خبر از رهگیری موشک‌ها و پهپادها داد. دولت این کشور می‌گوید ایران از ۲۸ فوریه تاکنون ۱۲۴ موشک و ۲۰۳ پهپاد به سوی آن شلیک کرده است.
• کویت: پدافند هوایی کویت دو پهپاد را که پایگاه احمد الجابر را هدف گرفته بودند، منهدم کرد و در ۲۴ ساعت گذشته پنج پهپاد دیگر را نیز نابود ساخت. سه نظامی نیز دچار جراحات جزئی شدند.
• امارات متحده عربی: بقایای یک پهپاد رهگیری‌شده ایرانی باعث آتش‌سوزی در بندر فجیره شد و عملیات بارگیری نفت را موقتاً متوقف کرد. این پایانه حدود ۱ درصد از تجارت جهانی نفت را جابه‌جا می‌کند و این حادثه نگرانی‌ها را درباره ناامن بودن همه بنادر خلیج فارس تشدید کرد.
• حمله موشکی به کارخانه‌ای در اصفهان: رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند حمله موشکی آمریکا–اسرائیل به یک کارخانه صنعتی در اصفهان دست‌کم ۱۵ کارگر را کشته است. گفته می‌شود این کارخانه تجهیزات گرمایشی و سرمایشی تولید می‌کرد و هنگام حمله فعال بوده است.
• حملات پهپادی به فرودگاه کویت: مقام‌های کویتی گفتند «چندین پهپاد» در ۱۴ مارس فرودگاه بین‌المللی کویت را هدف قرار دادند. جزئیات مربوط به تلفات بلافاصله منتشر نشد.

دیگر تحولات داخل ایران

• رهبری ایران: پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، مدعی شد مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران، زخمی و دچار تغییر چهره شده است و وزارت خارجه آمریکا نیز جایزه ۱۰ میلیون دلاری برای ارائه اطلاعات درباره او تعیین کرد. وزیر خارجه ایران این ادعا را رد کرد و گفت «هیچ مشکلی» برای خامنه‌ای وجود ندارد و او همچنان وظایفش را انجام خواهد داد.
• هدف قرار گرفتن بسیج و دستگاه امنیتی: مؤسسه مطالعه جنگ گزارش داد حملات آمریکا–اسرائیل همچنان زیرساخت‌های امنیت داخلی ایران را هدف قرار می‌دهد. تا ۱۳ مارس، این حملات عملاً ظرفیت تولید موشک بالستیک ایران را از کار انداخته و ۸۰ درصد توان تهاجمی ایران را نابود کرده‌اند. حملات، مراکز فرماندهی انتظامی و ایست‌های بازرسی بسیج در استان تهران را هدف گرفتند؛ نیروهای امنیتی ایران نیز برای پنهان شدن زیر پل‌های بزرگراهی و سایر نقاط، ایست‌های ثابت را ترک کرده‌اند.
• تلفات در ایران: از آغاز جنگ، دست‌کم ۱,۴۴۴ نفر کشته و ۱۸,۵۵۱ نفر در حملات آمریکا–اسرائیل زخمی شده‌اند. مقام‌های ایرانی همچنین از خسارت شدید به زیرساخت‌های غیرنظامی خبر داده‌اند: ۳۶ هزار واحد مسکونی و ۶ هزار ساختمان تجاری آسیب دیده یا تخریب شده‌اند و ۵۶ اثر فرهنگی و تاریخی نیز صدمه دیده‌اند.

تحرکات نظامی و دیپلماتیک

• اعزام نیروهای کمکی آمریکا: آمریکا ۱۰ هزار پهپاد رهگیر به خاورمیانه اعزام می‌کند و همچنین ناو آبی‌خاکی USS Tripoli را به همراه حدود ۲,۵۰۰ تفنگدار دریایی اعزام می‌کند؛ واحدهای اعزامی بیشتر می‌توانند در حفاظت از سفارت‌ها و تخلیه غیرنظامیان نقش داشته باشند.

واکنش دیگر کشورها:

• بریتانیا: وزارت دفاع بریتانیا گفت در پی درخواست ترامپ از متحدان برای کمک به حفاظت از کشتیرانی، لندن در حال بررسی گزینه‌هایی برای تأمین امنیت تنگه هرمز از جمله اعزام ناو جنگی است.
• کانادا: کانادا اعلام کرد ۲۳.۶ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود آزاد می‌کند تا در چارچوب تلاش هماهنگ آژانس بین‌المللی انرژی برای مهار بحران جهانی انرژی مشارکت کند.
• فرانسه و ایتالیا: به گفته تحلیلگران، کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا و هند مذاکره مستقیم با ایران را برای عبور امن کشتی‌هایشان آغاز کرده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد برخی دولت‌ها در حال دور زدن میانجی‌گری آمریکا هستند.
• سازمان ملل: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در سفر به بیروت خواستار توقف درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله شد و گفت برای جنگ لبنان راه‌حل نظامی وجود ندارد.
• تلاش‌های سیاسی برای مذاکره: لبنان اعلام کرد در حال آماده‌سازی هیئتی برای مذاکره با اسرائیل به منظور رسیدن به آتش‌بس احتمالی است. گفته می‌شود دیپلمات‌های فرانسوی در تدوین طرحی نقش داشته‌اند که بر اساس آن لبنان در ازای پایان خصومت‌ها، اسرائیل را به رسمیت بشناسد. ایران اما درخواست‌های آتش‌بس را رد کرده و تأکید دارد تا زمانی که حملات آمریکا و اسرائیل متوقف نشوند، پاسخ‌ها ادامه خواهد داشت.

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی

• تنگه هرمز و کشتیرانی: ایران تنگه هرمز را به روی کشتی‌های «دشمن» بسته اما فقط به برخی شناورها اجازه عبور داده است. تحلیلگران ISW می‌گویند ایران به‌صورت گزینشی به برخی نفتکش‌ها—از جمله دو حامل LPG هندی—اجازه عبور می‌دهد و هم‌زمان با استفاده از پهپاد و موشک کشتیرانی را مختل می‌کند، بدون آنکه هزینه‌های سیاسی و اقتصادی مین‌گذاری کامل آبراه را بپذیرد. با این حال، تقریباً همه کشتی‌های تجاری به دلیل نگرانی‌های امنیتی همچنان از عبور از این مسیر خودداری می‌کنند. ترامپ از چندین کشور خواسته برای حفظ آزادی کشتیرانی ناوهای جنگی اعزام کنند و هند، فرانسه و ایتالیا نیز در حال مذاکره برای تأمین اسکورت مستقل هستند.
• قیمت نفت: بسته شدن تنگه و حملات به زیرساخت‌های خلیج فارس آنچه آژانس بین‌المللی انرژی بزرگ‌ترین بحران عرضه نفت از دهه ۱۹۷۰ تاکنون می‌خواند را رقم زده است. قیمت نفت جهش کرده و برخی شرکت‌های هواپیمایی و کشتیرانی، عوارض سوخت اضافه کرده یا مسیرهای خود را تغییر داده‌اند. برای مثال، شرکت هندی Akasa Air برای جبران افزایش قیمت سوخت جت، عوارض سوخت بر پروازهای داخلی و بین‌المللی اعمال کرده است.
• تعلیق عملیات بنادر: بندر فجیره در امارات پس از آتش‌سوزی ناشی از رهگیری پهپاد، بارگیری را موقتاً متوقف کرد. کویت نیز خطوط انتقال برق آسیب‌دیده بر اثر ترکش‌ها را بازسازی کرد، اما این تعمیرات میزان بودن زیرساخت‌های خلیج فارس را برجسته می‌کند.
• پیامدهای فرهنگی و ورزشی: فرمول یک اعلام کرد مسابقات بحرین و عربستان را که قرار بود در اواسط آوریل برگزار شوند، به دلیل نگرانی‌های امنیتی لغو یا باززمان‌بندی خواهد کرد. صنعت گردشگری و میراث فرهنگی ایران نیز آسیب دیده‌اند؛ یونسکو از آسیب به دست‌کم ۵۶ موزه و اثر تاریخی در پی حملات آمریکا–اسرائیل خبر داده است.

اهداف داخل و خارج از ایران

داخل ایران

• زیرساخت نظامی: حملات هوایی آمریکا–اسرائیل همچنان به از کار انداختن زیرساخت‌های پدافند هوایی، موشکی و پهپادی ایران ادامه می‌دهند. حمله به خارک انبارهای مین دریایی، پناهگاه‌های موشکی و سایت‌های راداری را نابود کرد. حملات همچنین ایست‌های بسیج و مراکز فرماندهی انتظامی را در تهران و استان‌های دیگر هدف قرار داده‌اند. تا ۱۳ مارس، ائتلاف حدود ۷,۶۰۰ حمله در ایران و ۱,۱۰۰ حمله در لبنان انجام داده بود.
• سایت‌های صنعتی: حمله ۱۴ مارس به یک کارخانه در اصفهان، ۱۵ کارگر را کشت. رسانه‌های ایرانی همچنین از حمله به کارخانه‌های صنایع دفاعی تولیدکننده قطعات موشک و تجهیزات پدافندی خبر دادند.
• رهبری و اطلاعات: نیروهای اسرائیلی دو مقام ارشد اطلاعاتی ایران، عبدالله جلالی‌نسب و امیر شریعت، را در حمله‌ای در تهران کشتند. این دو نفر به‌تازگی جایگزین رئیس اداره‌ای شده بودند که در ساعات اولیه جنگ کشته شده بود.
• مناطق غیرنظامی و میراث فرهنگی: این کارزار مشترک به هزاران خانه، ساختمان تجاری و دست‌کم ۵۶ اثر فرهنگی آسیب زده است.

موج تازه حملات در داخل ایران؛ از تهران و اصفهان تا شیراز، تبریز و جزیره خارک

در ادامه تشدید درگیری‌ها، شامگاه جمعه ۱۳ مارس و روز شنبه ۱۴ مارس، گزارش‌های متعددی از حملات پهپادی، موشکی، فعالیت گسترده پدافند و شنیده شدن صدای جنگنده‌ها در چندین شهر ایران منتشر شد. بر اساس گزارش‌های دریافتی و منابع محلی، تهران، کرج، اصفهان، شیراز، تبریز، قم، اهواز، بوشهر و جزیره خارک از جمله مهم‌ترین مناطقی بودند که در این بازه زمانی شاهد انفجار، اصابت یا تحرکات نظامی بودند.

در تهران، شامگاه جمعه چندین نقطه در محدوده‌های نواب–آزادی، نوبنیاد، شهرک رجایی، اتوبان ارتش، پاسداران، افسریه و شهرک غرب هدف حملات گزارش شدند. در یکی از موارد، محلی نزدیک به کلانتری شهرک غرب و ساختمان نظام مهندسی هدف اصابت پهپاد اعلام شد و پس از آن نیروهای امنیتی خیابان مهستان را مسدود کردند. همچنین در محدوده نوبنیاد و اتوبان ارتش ستون‌های دود سنگین مشاهده شد. در دیگر نقاط پایتخت، انفجارهایی در نزدیکی هنرستان شهید آوینی در مجاورت برج سفید پاسداران و نیز دو انفجار شدید در افسریه گزارش شد. در همین شب، پژوهشگاه فضایی ایران نیز در فهرست اهداف مورد اصابت گزارش شد.

خارج از تهران، گزارش‌ها حاکی از آن بود که پادگان شهید چمران کرج هدف پهپاد قرار گرفته و در شهرستان دیّر بوشهر نیز هفت انفجار در محدوده منتسب به نیروی دریایی شنیده شده است. این تحرکات نشان می‌دهد که دامنه حملات تنها به پایتخت محدود نمانده و زیرساخت‌ها و مراکز حساس در چند استان به‌طور همزمان در معرض خطر قرار گرفته‌اند.

بامداد شنبه، دامنه حملات و تحرکات هوایی گسترش بیشتری پیدا کرد. در شیراز، از نخستین دقایق بامداد صدای جنگنده‌ها در ارتفاع پایین و چند انفجار گزارش شد. محدوده فرودگاه شیراز نیز در شمار مناطقی قرار گرفت که هدف اصابت پهپاد یا موشک عنوان شدند. بعدتر در طول روز، چندین انفجار دیگر در محدوده صنایع الکترونیک شیراز و سپس در ساعات شب، حمله مجدد جنگنده‌ها و سه انفجار پیاپی در سوله‌های منتسب به صنایع الکترونیک وزارت دفاع گزارش شد.

در اصفهان نیز شنبه یکی از سنگین‌ترین روزها را پشت سر گذاشت. از فعالیت پدافند در شهرضا و چند انفجار خبر داده شد و سپس گزارش‌هایی از اصابت موشک به مجموعه‌های مرتبط با هوافضا در اصفهان منتشر شد. تصاویر و گزارش‌های مردمی همچنین از حمله به محدوده هوانیروز، مجتمع پرواز، اطراف صفه، مصلی و یک پادگان نظامی روبه‌روی گلستان شهدا حکایت داشتند. برخی از این گزارش‌ها از دود غلیظ و چندین موج انفجار در فاصله زمانی کوتاه خبر می‌دادند.

در شمال‌غرب ایران، تبریز نیز در ساعات اولیه شنبه هدف چند انفجار قرار گرفت. یک انفجار در جاده سنتو تبریز و چند انفجار در غرب شهر گزارش شد. بعدتر نیز تصاویر و گزارش‌های دریافتی از حمله به ناحیه صنعتی در غرب تبریز منتشر شد. در قم، یک انفجار در ساعت ۰۱:۱۰ بامداد شنیده شد و همچنین مکانی در محدوده خیابان هنرستان قم به‌عنوان هدف احتمالی پهپاد گزارش شد.

جزیره خارک نیز در بامداد شنبه در معرض حمله قرار گرفت و گزارش‌ها از بمباران این جزیره حکایت داشتند. با توجه به اهمیت راهبردی خارک در ساختار انرژی و حمل‌ونقل ایران، هدف قرار گرفتن این جزیره می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای افزایش فشار بر زیرساخت‌های حساس و حیاتی کشور باشد.

در ادامه روز شنبه، اهواز نیز شاهد چند انفجار بود و در شرق تهران پدافند هوایی فعال شد؛ هم‌زمان گزارش شد یک پهپاد در آسمان دیده شده است. دقایقی بعد، انفجارهایی در نارمک و محدوده انقلاب در تهران شنیده شد و سپس پدافند در غرب تهران نیز فعال شد. در ساعات پایانی شب، حملات و هشدارها دوباره به تهران بازگشت؛ از ساعت ۲۳:۲۰ به بعد چند انفجار در نقاط مختلف شهر گزارش شد و پس از آن خبرهایی از حملات پهپادی در تهران منتشر شد. ساکنان جنت‌آباد، اکباتان، شهرزیبا، بلوار فردوس، شهرک غرب، شهرک ولیعصر و آریاشهر از شنیدن هم‌زمان صدای انفجار، پهپاد، پدافند و تیراندازی خبر دادند. در یکی از عجیب‌ترین گزارش‌های شب، گفته شد ایست بازرسی چیتگر با سلاح کلاشینکف به سمت یک پهپاد شلیک کرده است.

افزون بر این موارد، گزارش‌های جمع‌بندی‌شده از ۱۰ ساعت پایانی مورد بررسی نشان می‌دهد که شهرهای تهران، کرج، اندیمشک، شهریار، تبریز، اصفهان، سنندج، کرمانشاه، سیرجان، شیراز، الیگودرز، بندرعباس، چابهار، بوشهر و همدان نیز شاهد انفجار یا تحرکات امنیتی و پدافندی بوده‌اند.

در مجموع، الگوی حملات و تحولات گزارش‌شده در این بازه زمانی نشان می‌دهد که دامنه درگیری در داخل ایران از حملات نقطه‌ای به یک موج گسترده‌تر و هم‌زمان در چند جغرافیا تبدیل شده است؛ موجی که علاوه بر مراکز نظامی، پژوهشی و صنعتی، باعث ایجاد فضای امنیتی سنگین در مناطق مسکونی و شهری نیز شده است. با این حال، به‌دلیل ماهیت منبع‌باز و جنگی این گزارش‌ها، برخی از زمان‌ها، مکان‌ها و نسبت‌دادن اهداف ممکن است در مراحل بعدی دستخوش اصلاح یا تکمیل شوند.

اهداف ایرانی خارج از ایران

• اسرائیل: ایران به‌طور مکرر موشک‌های بالستیک و پهپادها را به سمت اسرائیل شلیک کرده است. سامانه‌های پدافندی اسرائیل بسیاری از آنها را رهگیری کرده‌اند، اما برخی موشک‌ها به نزدیکی تل‌آویو اصابت کرده‌اند.
• عراق: موشک‌های ایرانی مجتمع سفارت آمریکا در بغداد را هدف قرار دادند. شبه‌نظامیان همسو با ایران نیز مسئولیت حملات به پایگاه‌های آمریکا در عراق و شمال سوریه را بر عهده گرفته‌اند. یک هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی نیز در ۱۳ مارس در عراق سقوط کرد و شش خدمه آن کشته شدند؛ گروه‌های نیابتی ایران مسئولیت را پذیرفتند، هرچند پنتاگون گفت هیچ نشانه‌ای از آتش خصمانه وجود ندارد.
• کشورهای عربی خلیج فارس: ایران صدها موشک و پهپاد به سوی عربستان، بحرین، قطر، کویت و امارات شلیک کرده و مدعی است دارایی‌های آمریکا و شرکای ائتلاف را هدف گرفته است. بیشتر این حملات رهگیری شدند، اما برخی بقایا خسارت ایجاد کردند (آتش‌سوزی بندر فجیره و خطوط برق کویت).
• کشتیرانی: در ۱۴ مارس، ایران به دو نفتکش هندی حامل گاز مایع اجازه عبور از تنگه هرمز داد، اما همچنان کشتی‌های مرتبط با آمریکا، اسرائیل یا متحدان آنها را تهدید می‌کند. مقام‌های ایرانی گفته‌اند این تنگه «فقط به روی کسانی که به ما حمله نمی‌کنند» باز است.

وضعیت خلیج فارس و تنگه هرمز

تنگه هرمز مهم‌ترین گلوگاه نفتی جهان است—به‌طور معمول حدود یک‌پنجم نفت معامله‌شده جهانی از آن عبور می‌کند. ایران اعلام کرده این آبراه را به روی کشتی‌های «دشمن» بسته است اما به‌طور گزینشی به برخی شناورها اجازه عبور داده است. نتیجه این اقدام، محاصره‌ای مجازی است که در آن بیشتر کشتی‌ها از عبور از این مسیر خودداری می‌کنند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند این وضعیت امنیت انرژی جهان را تهدید می‌کند؛ ترامپ نیز تهدید کرده اگر تنگه همچنان بسته بماند، تأسیسات نفتی ایران را هدف قرار خواهد داد.

ایران همچنین تهدید کرده بنادری در امارات را که ادعا می‌کند نیروهای آمریکایی از آنها استفاده می‌کنند، مین‌گذاری یا هدف قرار خواهد داد. پهپادها و موشک‌ها پیش از این نیز تأسیسات نفتی و بنادر سراسر خلیج فارس را هدف قرار داده‌اند. کشورهای عربی خلیج فارس، بریتانیا و سایر متحدان در حال بررسی اسکورت‌های دریایی مشترک برای باز نگه داشتن مسیر کشتیرانی هستند. در همین حال، کشورهایی مانند هند و فرانسه مستقیماً با ایران برای عبور امن کشتی‌هایشان مذاکره می‌کنند. این پویایی دیپلماتیک جدید نشان می‌دهد کنترل آمریکا بر مدیریت بحران در حال کاهش است.

واکنش‌های بین‌المللی

• ایالات متحده: ترامپ وعده داده است تا زمانی که توان ایران برای تهدید منطقه خنثی نشده، حمله را ادامه خواهد داد. او از دیگر کشورها خواسته ناوهای جنگی برای کمک به حفاظت از تنگه هرمز اعزام کنند و تهدید کرده اگر حملات به کشتیرانی ادامه یابد، زیرساخت نفتی ایران را هدف خواهد گرفت.
• ایران: رهبران ایران این درگیری را نبردی دفاعی در برابر تجاوز آمریکا و اسرائیل توصیف می‌کنند. آنها تأکید دارند تنگه هرمز برای کشتیرانی بی‌طرف باز است و هشدار می‌دهند اگر تأسیسات نفتی‌شان هدف قرار گیرد، به‌طور متناسب پاسخ خواهند داد. وزارت خارجه ایران همچنین از همسایگان خواسته نیروهای آمریکا را اخراج کنند.
• کشورهای خلیج فارس: اعضای شورای همکاری خلیج فارس هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند و عمدتاً به حمایت آمریکا متکی هستند. عربستان، قطر، کویت و بحرین همگی فقط در ۲۴ ساعت گذشته موشک‌ها و پهپادها را رهگیری کرده‌اند. مقام‌های امارات حمله پهپادی به فجیره را محکوم کردند و بخشی از عملیات این بندر را موقتاً متوقف ساختند. انور قرقاش، مشاور امنیتی امارات، حملات ایران را «ورشکستگی اخلاقی» خواند.
• اسرائیل: رهبران اسرائیل می‌گویند جنگ وارد «مرحله تعیین‌کننده» شده است. ارتش اسرائیل مدعی است حدود ۷,۶۰۰ هدف در ایران و ۱,۱۰۰ هدف در لبنان را هدف قرار داده است. اسرائیل مواضع حزب‌الله و نیروهای نیابتی ایران را در سراسر لبنان و سوریه هدف گرفته است؛ حملات اسرائیل ۱۲ نیروی درمانی را در یک مرکز بهداشتی در لبنان کشت. نعیم قاسم، رهبر حزب‌الله، وعده «مواجهه‌ای طولانی» داد، در حالی که لبنان از آماده‌سازی هیئتی برای مذاکره با اسرائیل خبر داد.
• سازمان ملل و اروپا: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، خواستار دیپلماسی و اجرای کامل قطعنامه‌های سازمان ملل در مورد لبنان شد. فرانسه میان لبنان و اسرائیل میانجی‌گری می‌کند و ایران را به اجازه عبور امن کشتی‌ها تشویق می‌کند. بریتانیا نیز در حال بررسی اعزام نیروی دریایی برای تأمین امنیت تنگه است. کانادا و دیگر اعضای آژانس بین‌المللی انرژی، برای کاهش بحران انرژی، ذخایر نفتی آزاد می‌کنند.
• نهادهای اقتصادی: آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده که این جنگ به بزرگ‌ترین اختلال عرضه نفت از دهه ۱۹۷۰ تاکنون منجر شده است. شرکت‌های هواپیمایی و کشتیرانی عوارض اضافه کرده یا مسیرهای خود را تغییر داده‌اند و بازارهای جهانی همچنان پرنوسان هستند. بسته‌شدن گزینشی تنگه هرمز و تهدید ایران علیه بنادر امارات، حق بیمه حمل‌ونقل را بالا برده و اعتماد به زیرساخت انرژی منطقه را تضعیف کرده است.

جمع‌بندی

تا روز ۱۵ جنگ (۱۴ مارس ۲۰۲۶)، نبرد میان ائتلاف آمریکا–اسرائیل و ایران به یک درگیری منطقه‌ای تمام‌عیار تبدیل شده است. آمریکا و اسرائیل حملات سنگین هوایی به زیرساخت‌های نظامی ایران را ادامه داده‌اند که اوج آن نابودی بیش از ۹۰ هدف در جزیره خارک بود. ایران نیز با حملات موشکی و پهپادی به اسرائیل، کشورهای خلیج فارس و تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در عراق پاسخ داده و هشدار داده اگر تأسیسات نفتی‌اش هدف قرار گیرد، زیرساخت انرژی منطقه را خواهد زد. این درگیری اکنون کشتیرانی جهانی و عرضه انرژی را مختل کرده و تلاش‌های دیپلماتیک بین‌المللی را برای تأمین امنیت تنگه هرمز و مهار درگیری در لبنان برانگیخته است. روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا تشدید حملات و پاسخ‌ها منطقه را به سمت جنگی گسترده‌تر سوق می‌دهد یا دیپلماسی و اسکورت‌های دریایی می‌توانند خلیج فارس را تثبیت کنند.