جنگ ایران روز ۱۷: تشدید حملات به تهران، تنش در خلیج فارس و بحران هرمز

وضعیت کلی جنگ و اهداف راهبردی

آغاز هفته سوم

روز ۱۷ جنگ (۱۶ مارس ۲۰۲۶) شاهد تثبیت درگیری‌ها در داخل ایران، تداوم جنگ فراگیر در خاورمیانه و بالا گرفتن بحران انرژی بود. حملات ایالات متحده و اسرائیل در چهارچوب کارزار «نابودسازی زیرساخت نظامی و موشکی» همچنان ادامه دارد. ایران نیز با حملات پهپادی و موشکی پیاپی به کشورهای عربی خلیج فارس و اسرائیل در تلاش است حضور امریکا را در منطقه پرهزینه کند. پارامترهای اصلی جنگ عبارت‌اند از:

• تخریب توان موشکی ایران: پنتاگون و تحلیلگران می‌گویند تا روز ۱۵ جنگ، پرتاب‌های موشکی ایران نسبت به روز اول ۹۰ درصد و حملات پهپادی ۸۶ درصد کاهش یافته است، به‌طوری که در روز اول جنگ حدود ۱۶۷ موشک و ۵۴۱ پهپاد شلیک شد و در روز ۱۵ تنها ۴ موشک و ۶ پهپاد.
• تلفات و آسیب‌های داخلی: بنا به آمار جمع‌بندی شده، دست‌کم ۱٬۴۴۴ نفر کشته و ۱۸٬۵۵۱ نفر زخمی در ایران ثبت شده است. بیش از ۱۰٬۰۰۰ خانه در تهران آسیب دیده‌اند و خطوط انتقال انرژی، پادگان‌ها و مراکز تحقیقاتی در چندین شهر هدف قرار گرفته‌اند.
• تداوم جنگ در لبنان و عراق: حملات اسرائیل به جنوب لبنان و مواضع حزب‌الله ادامه دارد. سازمان ملل گزارش می‌دهد که ۸۵۰ نفر در لبنان کشته شده‌اند (بیش از ۱۰۰ کودک). در عراق نیز مقر حشدالشعبی (جرف الصخر) هدف قرار گرفت و چندین پهپاد در نزدیکی سفارت آمریکا در بغداد و پایگاه بلد رهگیری شدند.

رویدادهای مهم ۴۸ ساعت گذشته (از ۱۴ تا ۱۶ مارس)

حملات و اهداف داخل ایران

• روز ۱۴ مارس (روز ۱۵ جنگ): موج تازه‌ای از حملات پهپادی و موشکی در شهرهای ایران گزارش شد. نقاطی در تهران (نوبنیاد، افسریه، شهرک غرب)، کرج، اصفهان، شیراز، تبریز و قم هدف قرار گرفتند. منابع محلی از دود و انفجارهای شدید، فعال شدن پدافند و بسته شدن برخی خیابان‌ها خبر دادند. جزیره خارک که هاب اصلی صادرات نفت ایران است نیز بمباران شد.
• روز ۱۵ مارس (روز ۱۶ جنگ): حملات هوایی و پهپادی ادامه یافت. در اصفهان، سامانه هوافضا هدف موشک قرار گرفت و انفجارهای پیاپی در حوالی هوانیروز و مجتمع‌های نظامی گزارش شد. در شیراز، سه انفجار پیاپی انبارهای صنایع الکترونیک وزارت دفاع را لرزاند. تهران نیز طی شب چندین بار هدف حمله قرار گرفت و پدافند در شرق و غرب شهر فعال شد. این حملات هم‌زمان در چند استان موجب ایجاد فضای امنیتی سنگین شد.
• روز ۱۶ مارس (روز ۱۷ جنگ): اسرائیل و آمریکا یک رشته عملیات جدید در تهران اجرا کردند که به گفته رسانه‌ها، کلینیک هلال احمر ایران را تخریب و به اردوگاه‌های بسیج خسارت زدند. سخنگوی سپاه پاسداران، علی محمد ناینی، ادعا کرد که «اکثر مخازن تسلیحات ما هنوز دست‌نخورده است» و بسیاری از موشک‌هایی که ایران به‌کار می‌برد مربوط به دهه‌های قبل است. وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، تأکید کرد که ایران به آتش‌بس تن نخواهد داد و «هیچ‌وقت خواستار آتش‌بس نشده‌ایم».

حملات ایران به اهداف خارج از ایران

• پهپادها و موشک‌ها به سمت اسرائیل: ایران در ۱۴ و ۱۵ مارس موج دیگری از موشک‌ها را به سمت اسرائیل پرتاب کرد. اکثر موشک‌ها رهگیری شدند؛ با این حال، در روز ۱۶ مارس دو حمله موشکی به جنوب اسرائیل و منطقه مرکزی منجر به به‌صدا درآمدن آژیرها شد، اما موشک‌ها در مناطق غیرمسکونی فرود آمدند.
• حملات به عراق: در روز ۱۶ مارس یک حمله هوایی به مقر حشدالشعبی در جرف‌الصخر سه نفر را زخمی کرد و پهپادهایی بر فراز سفارت آمریکا در بغداد و پایگاه هوایی بلد رهگیری شدند.
• حمله به لبنان و سوریه: اسرائیل ضمن تداوم حملات هوایی به مواضع حزب‌الله در لبنان، عملیات زمینی محدودی را در مرز انجام داد و باعث شد تلفات لبنان به بیش از ۸۵۰ کشته برسد.

حملات ایران و پاسخ‌ها در خلیج فارس

امارات متحده عربی:

• آتش‌سوزی در فرودگاه دبی: در ۱۴ مارس برخورد بقایای یک پهپاد رهگیری شده باعث آتش‌سوزی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی دبی شد. پروازها موقتاً به فرودگاه آل‌مکتوم منتقل شدند و پس از چند ساعت با ظرفیت محدود از سر گرفته شد.
• حمله به فجیره: یک پهپاد باعث آتش‌سوزی در منطقه صنعتی فجیره شد.
• حمله موشکی به ابوظبی: یک موشک ایرانی در ابوظبی به خودرو اصابت کرد و یک فلسطینی را کشت. همچنین یک پهپاد به میدان نفت و گاز «شاه» حمله کرد و آتش‌سوزی ایجاد کرد.
• آمار حملات: وزارت دفاع امارات اعلام کرد که از آغاز جنگ بیش از ۱٬۸۰۰ موشک و پهپاد به خاک این کشور شلیک شده است.

عربستان سعودی:

• عربستان سعودی اعلام کرد در ۱۵ و ۱۶ مارس ۳۷ پهپاد را در موج اول و ۱۲ پهپاد را در موج دوم رهگیری کرده است. این حملات عمدتاً شرق عربستان و مناطق نفتی را هدف می‌گرفتند. عربستان همچنین با امارات درباره دفاع مشترک گفت‌وگو کرد.

قطر، بحرین و کویت:

• قطر در ۱۴ مارس چند موشک و پهپاد را رهگیری کرد. بحرین آژیرهای هشدار را به صدا درآورد و کویت گزارش داد که فرودگاه احمد الجابر و دستگاه‌های راداری آن هدف قرار گرفته‌اند، اما پدافند اکثر پهپادها را ساقط کرد.

وضعیت تنگه هرمز و بازار نفت

• بستن گزینشی تنگه: ایران اعلام کرده است تنگه هرمز برای کشورهای «دشمن» بسته است، اما به برخی کشتی‌های غیرآمریکایی اجازه عبور داده است. در گزارش‌های روزهای اخیر آمده که تانکر پاکستانی Karachi، دو کشتی ال‌پی‌جی هند، یک کشتی ترکیه‌ای و تعدادی کشتی چینی و اروپایی با اجازه ایران عبور کرده‌اند.
• رد درخواست آمریکا برای ائتلاف دریایی: با وجود پیشنهاد ترامپ برای تشکیل ائتلاف بین‌المللی به‌منظور اسکورت نفتکش‌ها، کشورهای اروپایی نظیر اسپانیا، آلمان، ایتالیا و یونان اعلام کردند در این عملیات شرکت نخواهند کرد و اولویتشان پایان جنگ است. نخست‌وزیر بریتانیا و نخست‌وزیر یونان نیز گفتند از مشارکت در جنگ ایران خودداری می‌کنند.
• طرح اتحادیه اروپا: نماینده سیاست خارجی اتحادیه اروپا، کایا کالاس، پیشنهاد داده است الگوی «کریدور دریای سیاه» برای غلات در مورد هرمز تکرار شود تا مسیر امن برای صادرات نفت و گاز فراهم شود.
• وضعیت بازار انرژی: جنگ ایران حدود ۷ تا ۱۰ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت خاورمیانه را کاهش داده و بخش عمده‌ای از صادرات گاز مایع قطر را متوقف کرده است. قیمت نفت به حدود ۱۰۵ دلار در هر بشکه رسیده است. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد ممکن است ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر جهانی آزاد شود و وزارت خزانه‌داری آمریکا گفت اجازه داده است برخی کشتی‌های ایرانی، چینی و هندی به‌طور موقت از تنگه عبور کنند.

واکنش‌ها و تصمیم‌های بین‌المللی

• ایالات متحده: رئیس‌جمهور ترامپ گفت توان پهپادی و موشکی ایران «تقریباً نابود شده» و مدعی شد ایران از هوش مصنوعی برای انتشار اطلاعات نادرست استفاده می‌کند. او با وجود ارزیابی نظامی‌ها مبنی بر کاهش شدید توان ایران، تاکید کرد جنگ تا نابودی کامل تهدیدها ادامه خواهد یافت. هم‌زمان آمریکا به برخی نفتکش‌های غیرایرانی اجازه عبور از هرمز می‌دهد تا فشار تورم را کاهش دهد.
• اسرائیل: اسرائیل اعلام کرد عملیات حداقل برای سه هفته دیگر ادامه خواهد داشت. این کشور به بمباران تهران و دیگر شهرها ادامه داده است و همچنین در لبنان و سوریه عملیات نظامی کرده است.
• ایران: وزیر خارجه ایران صریحاً تأکید کرد که تهران برای آتش‌بس مذاکره نخواهد کرد و هرگونه حمله به تأسیسات انرژی ایران با حمله به زیرساخت‌های انرژی و اقتصادی آمریکا و متحدانش پاسخ داده می‌شود. سپاه پاسداران تهدید کرد که چنانچه تأسیسات انرژی ایران هدف قرار گیرند، صنایع آمریکا در منطقه را هدف خواهد گرفت.
• گروه‌های منطقه‌ای و تعاملات دیپلماتیک: پاکستان، ترکیه، فرانسه، چین و ایتالیا در حال مذاکره با ایران برای تضمین عبور امن کشتی‌هایشان از هرمز هستند. اسپانیا، آلمان و یونان هر گونه مشارکت در ائتلاف نظامی آمریکا را رد کردند.

حملات و اهداف داخل ایران بر اساس گزارش های مردمی

در روزهای ۱۴ تا ۱۶ مارس، هم‌زمان با ورود جنگ به هفته سوم، موج تازه‌ای از حملات پهپادی، موشکی و هوایی در نقاط مختلف ایران گزارش شد. تهران، کرج، اصفهان، شیراز، تبریز، قم، اهواز، بندرعباس، خرم‌آباد، بوشهر و برخی شهرهای دیگر در این بازه هدف قرار گرفتند. گزارش‌های محلی از انفجارهای شدید، مشاهده دود، فعال شدن سامانه‌های پدافندی، حضور پهپادها و جنگنده‌ها در آسمان، انسداد برخی معابر و تشدید فضای امنیتی حکایت دارد. بخش مهمی از این داده‌ها بر پایه گزارش‌های محلی و منبع‌باز تنظیم شده و ممکن است برخی جزئیات آن در ادامه اصلاح شود.

۱۴ مارس؛ روز پانزدهم جنگ

در روز ۱۴ مارس، موج تازه‌ای از حملات در چند شهر ایران گزارش شد. نقاطی در تهران از جمله نوبنیاد، افسریه و شهرک غرب، همچنین کرج، اصفهان، شیراز، تبریز و قم هدف قرار گرفتند. منابع محلی از دود و انفجارهای شدید، فعال شدن پدافند و بسته شدن برخی خیابان‌ها خبر دادند. در همین روز، جزیره خارک نیز که هاب اصلی صادرات نفت ایران محسوب می‌شود، هدف بمباران قرار گرفت.

۱۵ مارس؛ روز شانزدهم جنگ

حملات در روز ۱۵ مارس ادامه یافت و از بامداد تا شب، چندین شهر ایران شاهد انفجار و فعالیت پدافندی بودند.

بامداد یکشنبه ۱۵ مارس

در ساعات اولیه بامداد، گزارش‌هایی از تیراندازی و تحرکات امنیتی در غرب تهران از جمله پونک، باغ فیض و محدوده غرب شهر منتشر شد. هم‌زمان، در شیراز از حدود ساعت ۳:۵۴ بامداد، رشته‌ای از انفجارها آغاز شد و در ادامه صدای جنگنده‌ها نیز شنیده شد. تا حدود ۴:۲۰ بامداد، مجموعاً دست‌کم ۱۷ انفجار در این شهر گزارش شد.

بر اساس گزارش‌های محلی، این انفجارها عمدتاً محدوده صنایع الکترونیک، فرودگاه، هوانیروز، پادگان احمدبن موسی و برخی سایت‌های پدافندی و موشکی در کوه‌های اطراف شیراز را دربر می‌گرفت. نور ناشی از انفجارها، کوه‌های اطراف شهر را روشن کرده بود و برخی گزارش‌ها از اصابت به پادگان بعثت و دیگر نقاط نظامی در ارتفاعات اطراف خبر می‌دادند.

اندکی بعد، تبریز نیز شاهد شنیده شدن صدای انفجار بود. در همدان نیز ظهر همان روز، انفجار در محدوده مجتمع مخابراتی باباطاهر گزارش شد.

شب یکشنبه ۱۵ مارس

از حوالی ساعت ۲۰:۵۰ تا نیمه‌شب، موج گسترده‌تری از حملات و فعالیت پدافندی در تهران و چند شهر دیگر گزارش شد.

در تهران، گزارش‌ها از حضور پهپادها، شنیده شدن صدای جنگنده، شلیک مداوم پدافند و وقوع انفجار در مناطق مختلفی از جمله اقدسیه، ازگل، نیاوران، لویزان، رسالت، انقلاب، جمهوری، گیشا، شهرک غرب، سعادت‌آباد، جنت‌آباد، پونک، ظفر، افسریه، پیروزی، فاطمی، چیتگر و میدان آزادی حکایت داشت. برخی ساکنان از لرزش شدید ساختمان‌ها بدون صدای اولیه انفجار سخن گفتند که احتمال اصابت در فواصل دورتر را تقویت می‌کرد.

در افسریه نیز گزارش‌هایی از استقرار گسترده نیروهای یگان ویژه و بسیج و دستور تخلیه برخی کوچه‌ها منتشر شد. برخی گزارش‌ها این تحرکات را با مخابرات مرکزی منطقه ۱۵ و یک پایگاه بسیج در همان محدوده مرتبط دانستند.

در کرج و البرز نیز چندین انفجار گزارش شد؛ از جمله پنج انفجار ممتد در کرج و گزارش‌هایی از فعالیت در گوهردشت و فردیس.

در اصفهان، مناطقی در حوالی هوانیروز، فرودگاه، فلاورجان، سپاهان‌شهر و نجف‌آباد در فهرست مناطق گزارش‌شده قرار داشتند.

در اهواز، زیتون کارمندی و نقاطی دیگر شاهد انفجار بودند و در بخشی از شهر قطعی برق گزارش شد.

در بندرعباس نیز صدای چندین جنگنده شنیده شد.

گزارش‌هایی از انفجار در کرمانشاه، آران و بیدگل، ملارد، تبریز و خرمشهر نیز در همین بازه زمانی منتشر شد.

در جمع‌بندی شب یکشنبه، می‌توان گفت که تهران، کرج، اصفهان، بندرعباس، اهواز، تبریز و چند شهر دیگر به‌صورت هم‌زمان در معرض حملات یا فعالیت پدافندی قرار داشتند. شدت و گستردگی این حملات، به‌ویژه در غرب، شرق و مرکز تهران، فضای امنیتی کم‌سابقه‌ای ایجاد کرد.

۱۶ مارس؛ روز هفدهم جنگ

حملات در روز ۱۶ مارس نیز با شدت ادامه یافت و از بامداد تا شب، چند موج تازه در تهران، کرج، شیراز، تبریز و دیگر شهرها گزارش شد.

بامداد دوشنبه ۱۶ مارس

اندکی پس از نیمه‌شب، صدای انفجار در شیراز شنیده شد. سپس از حدود ساعت ۲:۵۰ بامداد، تهران و کرج بار دیگر شاهد انفجارهای شدید بودند.

گزارش‌ها حاکی از آن بود که در تمامی نقاط تهران، از شرق و غرب تا شمال و جنوب، صدای انفجار شنیده شده است. در برخی نقاط، شدت انفجارها به حدی بود که آسمان برای چند ثانیه سرخ شد. همچنین ستون‌های دود در غرب تهران و آتش‌سوزی در برخی نقاط گزارش شد.

در کرج نیز گزارش شد که میدان سپاه هدف چند موشک قرار گرفته است. در مهرآباد و برخی دیگر از نقاط غرب تهران نیز مشاهده دود و شعله گزارش شد. هم‌زمان، در شیراز نیز از صبح زود دوباره صدای جنگنده و انفجار به گوش رسید.

در همین بازه، گزارش‌هایی نیز از حملات هوایی به خط ساحلی جنوب ایران و محل استقرار نیروی دریایی سپاه و ارتش منتشر شد.

ظهر دوشنبه ۱۶ مارس

در حوالی ظهر، موج تازه‌ای از حملات در تهران، شیراز و تبریز آغاز شد. ارتش اسرائیل نیز در اطلاعیه‌ای از شروع موج دیگری از حملات هم‌زمان در این سه شهر خبر داد.

در تهران، انفجارها در نقاط متعددی گزارش شد؛ از جمله میرداماد، هفت‌تیر، بهار شمالی، سهروردی، سبلان، نارمک، نیاوران، کاشونک، کامرانیه، میدان سپاه، پیروزی، تهران‌نو، میدان شهدا، منیریه، شهرک غرب، حکیمیه و شرق و جنوب‌شرق شهر. گزارش‌های محلی از صدای جنگنده، موشک، انفجارهای پیاپی، لرزش شدید خانه‌ها، شکستن شیشه‌ها و مشاهده دود در نقاط مختلف شهر حکایت داشت.

یکی از مهم‌ترین نقاط مورد اصابت در این موج، خیابان زرافشان در شهرک غرب بود؛ جایی که گزارش‌ها از اصابت موشک به یک ساختمان در نزدیکی قرارگاه خاتم‌الانبیا خبر می‌دادند. به‌گفته شاهدان، ساختمان و واحدهای تجاری اطراف آن به‌شدت تخریب شدند. پس از این حمله، گزارش‌هایی از درگیری میان نیروی انتظامی و مأموران وزارت اطلاعات در همان محدوده و شلیک تیر هوایی منتشر شد.

در نیاوران نیز گزارش‌هایی از اصابت به کلانتری ۱۲۳ و ساختمان‌های اطراف منتشر شد.

در شرق تهران، گزارش‌ها به اصابت در تقاطع گلستان و آرشی در نارمک، محدوده میدان ۹۶، ورزشگاه دیهیم در تهران‌نو، پایگاه نیروی هوایی در خیابان دماوند، منطقه صفا و میدان شهدا اشاره داشتند.

در میدان شهدا نیز گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن اداره برق، بخش حراست و محدوده پشت فروشگاه اتکا منتشر شد. برخی منابع محلی از قطع برق موقت در بخش‌هایی از شرق تهران خبر دادند.

در پیکان‌شهر نیز گزارش شد که یک پایگاه بسیج هدف قرار گرفته است.

در شهرک دانش و نزدیکی ایران‌خودرو نیز سه انفجار پیاپی گزارش شد.

جمع‌بندی اولیه از اهداف ظهر دوشنبه در تهران و دیگر شهرها شامل این موارد بود:

پایگاه نیروی هوایی در خیابان دماوند تهران، کلانتری نیاوران، یک خودرو در اتوبان باقری، ساختمان نبش زرافشان در شهرک غرب، ساختمانی در تقاطع آرشی و گلستان نارمک، محدوده ورزشگاه دیهیم در تهران‌نو، اداره برق در میدان شهدا، پلیس‌راه جاده قدیم قزوین، پادگان باباعباس در خرم‌آباد، فرماندهی نیروی انتظامی شیراز، و چند پایگاه بسیج، ایست‌های بازرسی و پادگان نظامی در قم، تبریز و بوشهر.

در جریان این حملات، تلفات و جراحات غیرنظامی نیز گزارش شد.

عصر و شب دوشنبه ۱۶ مارس

در ساعات عصر، بار دیگر پدافند غرب تهران فعال شد. در شیراز نیز از حوالی ساعت ۱۸:۵۰ به بعد، چند انفجار دیگر گزارش شد. بر اساس گزارش‌های محلی، سپاه ثارالله در خیابان پاسداران شیراز هدف چهار موشک قرار گرفت و در ادامه، ساختمانی در بلوار پاسداران، نبش محله چوگان و خیابان سبحانی نیز هدف اصابت قرار گرفت.

شاهدان گفتند محدوده بلوار پاسداران - سبحانی مسدود شده و انتقال اجساد با خودروهای وانت انجام می‌شد. برخی گزارش‌ها حاکی از آن بود که شماری از کشته‌شدگان لباس نظامی بر تن داشتند. هم‌زمان، فضای شهر به‌شدت امنیتی توصیف شد و نیروهای مسلح با تهدید از فیلم‌برداری و تجمع جلوگیری می‌کردند.

در ادامه شب نیز بار دیگر صدای انفجار در شیراز شنیده شد.

روایت‌های سیاسی و نظامی هم‌زمان با حملات

در روز ۱۶ مارس، برخی رسانه‌ها گزارش دادند که اسرائیل و آمریکا یک رشته عملیات تازه در تهران اجرا کرده‌اند که در آن، به‌گفته این منابع، کلینیک هلال احمر ایران تخریب و به اردوگاه‌های بسیج خسارت وارد شده است.

در همین حال، علی محمد نایینی، سخنگوی سپاه پاسداران، مدعی شد که «اکثر مخازن تسلیحات ما هنوز دست‌نخورده است» و بسیاری از موشک‌هایی که ایران در این جنگ به‌کار می‌برد، به دهه‌های قبل تعلق دارند.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز تأکید کرد که جمهوری اسلامی به آتش‌بس تن نخواهد داد و گفت: «هیچ‌وقت خواستار آتش‌بس نشده‌ایم.»

جمع‌بندی

روز ۱۷ جنگ، درگیری ایران–آمریکا–اسرائیل وارد هفته سوم شده و جنگ همچنان فراگیر و چندساحتی است. با وجود کاهش محسوس در تعداد موشک‌ها و پهپادهای شلیک‌شده، ایران هنوز توان هدف گرفتن اسرائیل و کشورهای خلیج فارس را دارد و حملات پراکنده، خطوط انرژی منطقه را هدف گرفته‌اند. بمباران‌های روزهای اخیر در تهران و شهرهای بزرگ، نشان می‌دهد اسرائیل و آمریکا همچنان به از کار انداختن زیرساخت‌های نظامی و صنعتی ایران ادامه می‌دهند، در حالی که ایران به بستن گزینشی تنگه هرمز و حمله به پایگاه‌های آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه می‌دهد.

در حوزه دیپلماسی، تلاش آمریکا برای تشکیل ائتلاف دریایی با استقبال سرد اروپا مواجه شده است و اتحادیه اروپا پیشنهاد ایجاد کریدور امن مشابه ابتکار اوکراین برای انتقال نفت و گاز را مطرح کرده است. با ادامه روند فعلی، بحران انرژی جهانی تشدید شده و تا زمانی که طرفین به توافقی برای کاهش تنش دست نیابند، اختلال در تنگه هرمز و ترس از حملات پهپادی، بازارهای انرژی و حمل‌ونقل جهانی را تحت فشار نگه خواهد داشت.