جنگ ایران روز ۳۹: خارک، حمله جبیل و دیپلماسی هرمز | ۱۸ فروردین ۱۴۰۵

تحولات نظامی در داخل ایران

مهم‌ترین تحول داخل ایران در ۲۴ ساعت گذشته، حمله آمریکا به اهداف نظامی در جزیره خارک بود. رویترز گزارش داد که این حمله فعلاً به‌گونه‌ای تنظیم شده بود که به زیرساخت‌های نفتی آسیب نرسد، و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفت این اقدام به معنای تغییر گسترده در راهبرد واشنگتن نیست. با این حال، خارک همچنان یکی از حساس‌ترین گره‌های راهبردی ایران است و همین موضوع این حمله را بسیار مهم می‌کند.

هم‌زمان، اسرائیل از ادامه فشار بر زیرساخت‌های حمل‌ونقل ایران خبر داد. ارتش اسرائیل در پیامی به زبان فارسی از مردم ایران خواست تا ساعت ۲۱:۰۰ به وقت محلی از استفاده از قطار و نزدیک شدن به خطوط ریلی خودداری کنند؛ پیامی که به‌طور جدی نشان می‌داد خطر بیشتری متوجه اهداف مرتبط با شبکه ریلی است.

ایران همچنین اعلام کرد که تأسیسات پتروشیمی عسلویه در اثر انفجارهای شبانه هدف قرار گرفته‌اند. تهران همین انفجارها را علت فوری پاسخ بعدی خود به مجتمع جبیل عربستان عنوان کرد و بدین ترتیب حملات به سایت‌های انرژی در ایران و عربستان را در یک چرخه واحد از تشدید تنش به هم پیوند زد.

نگرانی راهبردی مهم دیگر همچنان نیروگاه هسته‌ای بوشهر است. این مورد حمله تازه‌ای در ۲۴ ساعت گذشته نبود، اما رئیس سازمان انرژی اتمی ایران گفت این سایت در مجموع چهار بار هدف قرار گرفته و آخرین حمله نزدیک آن در ۴ آوریل به کشته شدن یک نیروی امنیتی و زخمی شدن چند نفر منجر شده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به‌طور جداگانه اصابت‌های اخیر در نزدیکی محدوده این نیروگاه را تأیید کرد.

حملات خارج از ایران و سرریز منطقه‌ای

خارج از ایران، روشن‌ترین تشدید تنش در سطح دولتی طی ۲۴ ساعت گذشته، حمله ایران به مجتمع پتروشیمی جبیل عربستان سعودی بود. رویترز گزارش داد که سپاه پاسداران گفت در این حمله از موشک‌های میان‌برد و پهپادهای انتحاری استفاده شده، در حالی که سامانه‌های دفاعی عربستان ظاهراً هفت موشک بالستیک را که به سمت منطقه شرقی در حرکت بودند رهگیری کرده‌اند. این حمله بُعد انرژی جنگ را فراتر از مرزهای ایران گسترش داد و مستقیماً یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی خلیج فارس را تهدید کرد.

فضای امنیتی منطقه بیشتر هم تیره شد، زیرا شرکت‌هایی در عربستان دستورالعمل دورکاری را تمدید کردند؛ اقدامی که ناشی از نگرانی درباره حملات تلافی‌جویانه بیشتر از سوی ایران بود. رویترز گزارش داد که شرکت‌های غربی و سعودی در ریاض با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل مربوط به ایران، تدابیر احتیاطی خود را حفظ کردند.

در ترکیه، تیراندازی در برابر ساختمانی که کنسولگری اسرائیل در استانبول در آن قرار دارد، به کشته شدن یک مهاجم و زخمی شدن دو نفر دیگر انجامید. دیپلمات‌های اسرائیلی در محل حضور نداشتند، اما این حادثه به این احساس دامن زد که جنگ در حال تغذیه بی‌ثباتی گسترده‌تر منطقه‌ای و تهدیدات امنیتی تقلیدی است.

ترورهای هدفمند

در مورد ترورهای هدفمند، آخرین مورد به‌روشنی تأییدشده در سطح بالا در گزارش‌های اصلی خبرگزاری‌ها همچنان مجید خادمی، رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، است که مرگ او در ۶ آوریل توسط رسانه‌های دولتی ایران اعلام شد.

مواضع رسمی، دیپلماسی و فشار ژئوپلیتیکی

خط سیاسی تهران نه‌تنها نرم‌تر نشد، بلکه سخت‌تر هم شد. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت ایران آتش‌بس موقت را نمی‌پذیرد و در عوض پیش از هر توافق صلح پایدار، توقف کامل حملات، تضمین علیه تکرار حملات، و جبران خسارت‌ها را می‌خواهد. ایران همچنین می‌خواهد هر توافق دائمی شامل حق دریافت عوارض از کشتی‌هایی باشد که از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

در همین حال، پاکستان همچنان میانجی اصلی باقی ماند، اما مسیر دیپلماسی پس از حمله به عربستان شکننده‌تر به نظر رسید. رویترز گزارش داد که نخست‌وزیر شهباز شریف خواستار تمدید دو هفته‌ای ضرب‌الاجل دونالد ترامپ شد، در حالی که منابع پاکستانی هشدار دادند حمله جبیل می‌تواند کانال آمریکا و ایران را از مسیر خارج کند.

تندترین لحن از سوی دونالد ترامپ مطرح شد؛ او هشدار داد که اگر ایران با ضرب‌الاجل او درباره تنگه همراهی نکند، «امشب یک تمدن کامل خواهد مرد». این ادبیات با محکومیت پاپ لئو چهاردهم روبه‌رو شد و فرانسه نیز به‌صورت علنی نسبت به تشدید بیشتر تنش هشدار داد. رویترز همچنین از افزایش انتقادهای بین‌المللی در شرایطی خبر داد که نگرانی درباره تهدید زیرساخت‌های غیرنظامی شدت گرفته است.

در سازمان ملل متحد، قطعنامه شورای امنیت با هدف حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز توسط چین و روسیه وتو شد. این نتیجه، مسیر چندجانبه را تضعیف کرد و در اوج تشدید تنش، ابزارهای رسمی دیپلماسی را کمتر کرد.

فرانسه نیز وارد صحنه دیپلماتیک شد؛ پس از آنکه به دو تبعه فرانسوی که مدت‌ها در ایران بازداشت بودند اجازه داده شد کشور را ترک کنند و عمان برای میانجی‌گری مورد تقدیر قرار گرفت. این آزادی نشان داد که دیپلماسی پشت‌پرده هنوز در مواردی محدود کار می‌کند، حتی در حالی که رویارویی نظامی گسترده‌تر عمیق‌تر می‌شود.

فعالیت‌های دیاسپورا

در مورد فعالیت‌های دیاسپورا، مهم‌ترین تحول در گزارش‌های اصلی بین‌المللی فعلی، نه یک تجمع گسترده تازه، بلکه افزایش فشار بر منتقدان تبعیدی از طریق خانواده‌هایشان در داخل ایران است. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که بستگان ایرانیان منتقد در خارج بازداشت شده‌اند و مصادره اموال نیز به‌عنوان ابزار ارعاب در جریان جنگ به کار گرفته می‌شود.

این یعنی بُعد دیاسپورا در روز ۳۹، کمتر بر بسیج آشکار و بیشتر بر تلاش حکومت برای مهار کنشگری خارج از کشور متمرکز است؛ آن هم درست در زمانی که جنگ هرچه بیشتر بین‌المللی‌تر و خطرناک‌تر می‌شود.

قطعی اینترنت

اینترنت ایران همچنان تا حد زیادی قطع است. گزارش‌های فعلی می‌گویند این خاموشی اکنون بیش از ۳۸ روز ادامه یافته و به طولانی‌ترین قطع سراسری اینترنت در این دوره جنگی تبدیل شده است؛ در حالی که دسترسی به اخبار خارجی و ارتباطات همچنان به‌شدت محدود مانده است. فشار این وضعیت آن‌قدر شدید است که برخی ایرانیان فقط برای دسترسی به یک اتصال قابل استفاده، به ترکیه سفر کرده‌اند.

آخرین فراخوان شاهزاده رضا پهلوی

شاهزاده رضا پهلوی در بیانیه‌ای جدید که در ۷ آوریل منتشر شد، مستقیماً از نیروهای مسلح ایران خواست «سوگند ملی و میهنی خود را به یاد آورند»، «به میدان بیایند» و «در کنار ملت بایستند»؛ او هم‌زمان از مردم نیز خواست از ارتش بخواهند وظیفه ملی خود را انجام دهد. در عمل، این تازه‌ترین فراخوان او برای گسستن نیروهای نظامی از ساختار حاکم و هم‌سو شدن با مردم است.

در قلب منطقه جنگی: گزارش‌های مردمی و متن‌باز از وحید آنلاین و ایلیا

تازه‌ترین گزارش‌های عمومی درباره انفجارها، اهداف مورد حمله و خسارت‌های زیرساختی در سراسر ایران را بر اساس پست‌های اخیر وحید آنلاین و ایلیا هاشمی.

• در ۲۴ ساعت گذشته، گزارش‌های جمع‌آوری‌شده از کانال‌های تلگرامی وحید آنلاین و ایلیا هاشمی از موج گسترده‌ای از حملات در سراسر ایران حکایت داشت؛ به‌گونه‌ای که زیرساخت‌های حمل‌ونقل، سایت‌های مرتبط با بخش نظامی و برخی نقاط شهری به‌طور مکرر در جریان این به‌روزرسانی‌ها دیده می‌شدند.
• یکی از مهم‌ترین حملات گزارش‌شده مربوط به جزیره خارک بود؛ جایی که وحید آنلاین به نقل از وال‌استریت ژورنال اعلام کرد نیروهای آمریکا مواضع نظامی را هدف قرار داده و بیش از ۵۰ هدف نظامی را در این جزیره منهدم کرده‌اند، در حالی که زیرساخت‌های صادرات نفت ظاهراً هدف قرار نگرفته‌اند.
• در تهران، وحید آنلاین همچنین گزارش داد که کنیسه رفیع‌نیا در بامداد سه‌شنبه هدف قرار گرفت و به‌طور کامل تخریب شد؛ موضوعی که آن را به یکی از حساس‌ترین اهداف نمادین مطرح‌شده در این به‌روزرسانی‌ها تبدیل کرد.
• بخش بزرگی از حملات گزارش‌شده بر زیرساخت‌های ریلی و پل‌ها متمرکز بود. به گفته وحید آنلاین، اهداف مرتبط با راه‌آهن در زنجان، کرج، کاشان، تبریز و شهرری هدف قرار گرفتند و همچنین خسارت یا اختلال در بخش‌هایی از مسیر تبریز-تهران و دیگر خطوط ارتباطی گزارش شد.
• اهداف حمل‌ونقلی گزارش‌شده شامل پل راه‌آهن امین‌آباد در مسیر زنجان-میانه، پل راه‌آهن یحیی‌آباد در نزدیکی کاشان، پل راه‌آهن هشترود-تبریز، تقاطع ریلی کرج و یک پل عبور قطار در شهرری در جنوب تهران بود.
• وحید آنلاین همچنین گزارش داد که زیرساخت‌ها در چندین استان آسیب دیده‌اند؛ از جمله انسدادهایی در نزدیکی آزادراه تبریز-تهران، آسیب به پل‌های جاده‌ای در غرب قم و حمله به نقطه‌ای در اهواز.
• در جنوب‌غرب ایران، همین کانال اعلام کرد که شرکت کشتی‌سازی اروندان در خرمشهر بار دیگر هدف حمله قرار گرفت، در حالی که پاسگاه‌های مرزی جزیره مینو نیز ظاهراً حدود ساعت ۱۴:۵۰ به وقت محلی هدف حملات راکتی قرار گرفتند.
• کانال ایلیا هاشمی با برخی از این گزارش‌ها همپوشانی داشت و در عین حال مشاهدات میدانی‌تری را نیز اضافه کرد. این کانال از پل راه‌آهن امین‌آباد در نزدیکی زنجان نام برد و گفت خط راه‌آهن کرج هدف قرار گرفته است، و همچنین گزارش داد پلی در مسیر تبریز-زنجان بمباران شده است.
• در اطراف تهران، ایلیا هاشمی گزارش داد که چندین نقطه در انتهای باند فرودگاه مهرآباد بمباران شده‌اند، منطقه‌ای در نزدیکی پژوهشگاه هوافضا در شهرک غرب با موشک هدف قرار گرفته است، و صدای انفجاری نیز در شرق تهران در نزدیکی میدان سپاه شنیده شده است.
• همین کانال همچنین به ستون دود در پشت سینما ملت در اتوبان نیایش، آتش‌سوزی در غرب تهران و قطع روشنایی نمای بیرونی برج میلاد اشاره کرد، اگرچه در برخی از این موارد هدف دقیق یا علت اصلی به‌طور کامل مشخص نشده بود.
• فراتر از تهران، ایلیا هاشمی گزارش داد که ساکنان بوشهر و بندر گناوه صدای انفجارهایی را از سمت جزیره خارک شنیده‌اند؛ موضوعی که گزارش جداگانه مربوط به حملات در آن منطقه را تقویت می‌کرد.
• چندین پست از ایلیا هاشمی بیشتر نقش هشدار داشتند تا گزارش قطعی از حمله. این هشدارها شامل توصیه به دوری از خطوط راه‌آهن، مترو، پل‌ها، تونل‌ها، بنادر، نیروگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، تاسیسات فولاد، اماکن نظامی، مواضع انتظامی و ساختمان‌های دولتی بود.

جمع‌بندی

در مجموع، این دو کانال نشان می‌دهند که ۲۴ ساعت گذشته با الگوی هماهنگی از حملات همراه بوده که عمدتاً پیوندهای حمل‌ونقلی، کریدورهای لجستیکی، تاسیسات مرتبط با بخش نظامی و برخی سایت‌های راهبردی منتخب را هدف گرفته است، در حالی که تهران و دیگر مراکز شهری نیز تحت فشار آشکار ناشی از انفجارها، فعالیت جنگنده‌ها, واکنش‌های پدافندی و اختلال در زیرساخت‌ها قرار داشتند.

روز ۳۹ کاهش تنش به همراه نداشت. این روز، الگوی روشن‌تری از جنگ علیه زیرساخت‌ها را نشان داد: فشار آمریکا بر سایت‌های راهبردی ایران، فشار اسرائیل بر پیوندهای حمل‌ونقلی، و پاسخ ایران علیه زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی. دیپلماسی هنوز از طریق میانجی‌ها زنده است، اما به‌وضوح از یک روز قبل ضعیف‌تر شده و خطر تشدید بیشتر تنش در اطراف تنگه هرمز در خلیج فارس همچنان بسیار بالاست.

پرسش‌های متداول

مهم‌ترین تحول نظامی داخل ایران در ۲۴ ساعت گذشته چه بود؟

مهم‌ترین تحول، حمله آمریکا به اهداف نظامی در جزیره خارک بود؛ مکانی که برای ایران از نظر راهبردی بسیار حساس است.

مهم‌ترین حمله خارج از ایران چه بود؟

حمله ایران به مجتمع پتروشیمی جبیل عربستان سعودی مهم‌ترین تشدید تنش منطقه‌ای خارج از ایران در بازه ۲۴ ساعت اخیر بود.

آیا در ۲۴ ساعت گذشته ترور هدفمند تازه‌ای به‌طور قطعی تأیید شد؟

آخرین مورد به‌روشنی تأییدشده در سطح بالا در گزارش‌های اصلی خبرگزاری‌ها، اعلام مرگ مجید خادمی در ۶ آوریل است؛ من در بازه ۲۴ ساعت اخیر مورد تازه‌ای با سطح مشابهی از تأیید پیدا نکردم.

ایران پیش از گفت‌وگوهای صلح پایدار چه می‌خواهد؟

ایران خواهان توقف فوری حملات، تضمین علیه تکرار حملات، جبران خسارت‌ها، و حق دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز است.

مهم‌ترین تحول مرتبط با دیاسپورا در روز ۳۹ چیست؟

مهم‌ترین تحول گزارش‌شده، فشار بر منتقدان تبعیدی از طریق بازداشت بستگان و فشار بر دارایی‌های آنان در داخل ایران است.