به‌روزرسانی جنگ ایران، روز بیست و چهارم: حملات، فشار هرمز و سیگنال‌های دیپلماتیک متناقض | ۲۳ مارس ۲۰۲۶

به‌روزرسانی جنگ ایران: در ۲۴ تا ۳۰ ساعت گذشته چه اتفاقی افتاد؟

جنگ ایران در ۲۴ تا ۳۰ ساعت گذشته وارد مرحله‌ای دیگر از نوسان شدید شد؛ مرحله‌ای که نشان داد این درگیری اکنون به‌طور همزمان در سه جبهه روشن جریان دارد: فشار نظامی تازه، سرریز فزاینده منطقه‌ای، و مسیر دیپلماتیکی که همچنان به‌شدت محل مناقشه است. روشن‌ترین تغییر، شکاف میان اعلامیه های علنی واشنگتن و تکذیب علنی تهران بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت گفت‌وگوهایی «بسیار خوب و سازنده» انجام شده و اعلام کرد طرح حمله به شبکه برق ایران را برای پنج روز به تعویق می‌اندازد، در حالی که مقام‌های ایرانی هرگونه مذاکره مستقیم را رد کرده و این ادعا را نادرست خواندند. رویترز همچنین گزارش داد که میانجی‌هایی از مصر، پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال انتقال پیام‌ها بودند، حتی در شرایطی که تهران به‌صورت علنی هرگونه مذاکره را انکار می‌کرد.

هم‌زمان، تصویر نظامی همچنان فعال و خطرناک باقی ماند. رویترز گزارش داد که سپاه پاسداران ایران اعلام کرده تهران در صورت هرگونه حمله به بخش برق کشور، با هدف قرار دادن نیروگاه‌های اسرائیل و نیروگاه‌هایی که برق پایگاه‌های آمریکا در منطقه را تأمین می‌کنند پاسخ خواهد داد. این موضع همچنین به‌نظر می‌رسید نسبت به هشدارهای قبلی که بر تأسیسات آب‌شیرین‌کن کشورهای خلیج فارس متمرکز بود عقب‌نشینی کرده و فعلاً خط تلافی محدودتر «برق در برابر برق» را نشان دهد.

بُعد دریایی و انرژی نیز تشدید شد. رویترز گزارش داد که ایران عملاً تنگه هرمز را بسته است، در حالی که بحرین پیش‌نویس قطعنامه‌ای را در شورای امنیت سازمان ملل توزیع کرده که اجازه استفاده از «همه ابزارهای لازم» برای حفاظت از کشتیرانی در تنگه و اطراف آن را می‌دهد. در همین حال، عمان اعلام کرد به‌طور فشرده در حال کار برای ایجاد ترتیبات عبور امن است؛ نشانه‌ای از اینکه دیپلماسی منطقه‌ای اکنون به‌شدت بر جلوگیری از بحران عمیق‌تر در حوزه کشتیرانی و انرژی متمرکز شده است.

نکات کلیدی

• واشنگتن از یک توقف موقت خبر داد در حملات تهدیدشده به شبکه برق ایران و دلیل آن را تماس‌های سازنده عنوان کرد.
• تهران به‌صورت علنی مذاکرات را تکذیب کرد و این پیام آمریکا را اطلاعات نادرست یا تلاشی برای دستکاری بازار توصیف کرد.
• ایران تهدید به تلافی در بخش برق کرد اگر زیرساخت برق خودش هدف قرار گیرد.
• سرریز منطقه‌ای همچنان فعال بود؛ کویت اعلام کرد پدافند هوایی‌اش در حال رهگیری موشک‌ها و پهپادهای متخاصم است.
• تنگه هرمز همچنان نقطه اصلی فشار باقی ماند؛ بحرین پیش‌نویس مجوز استفاده از زور در شورای امنیت را مطرح کرد و عمان دیپلماسی عبور امن را پیش برد.
• فشار در بازار انرژی ادامه یافت؛ رویترز گزارش داد نفت ایران پس از معافیت موقت تحریمی آمریکا با پریمیوم به پالایشگاه‌های هند عرضه شده است.

این روشن‌ترین شیوه برای فهم لحظه فعلی است. مسیر نظامی، مسیر انرژی، و مسیر دیپلماتیک اکنون کاملاً به هم گره خورده‌اند. تهدید علیه زیرساخت برق دیگر فقط یک پیام تاکتیکی در میدان نبرد نیست؛ این تهدید مستقیماً به امنیت کشتیرانی، ریسک کشورهای خلیج فارس، و جریان جهانی نفت متصل شده است.

نمای کلی فشار درگیری

این یک چارت تحلیلی کیفی بر اساس ۲۴ تا ۳۰ ساعت گذشته است. دلیل پایین بودن شفافیت در راستی‌آزمایی این است که بسیاری از ادعاهای میدانی همچنان بر بیانیه‌های زمان جنگ، روایت‌های رسمی، یا گزارش‌های تا حدی تأییدشده تکیه دارند، نه بر ارزیابی‌های مستقل و باز از میزان خسارت.

در داخل ایران چه اتفاقی افتاد؟

در داخل ایران، مهم‌ترین تحول ادامه الگوی حملات گزارش‌شده و فعالیت نظامی در وضعیت هشدار بالا، در کنار تداوم فشار بر زیرساخت‌های راهبردی بود. رویترز گزارش داد که اسرائیل حتی در شرایطی که واشنگتن از احتمال گشایش دیپلماتیک سخن می‌گوید، به فشار حملات در ایران ادامه خواهد داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد عملیات نظامی و سیگنال‌دهی دیپلماتیک در حال حاضر هم‌جهت حرکت نمی‌کنند.

یک حمله گزارش‌شده مشخص در جنوب ایران توجه ویژه‌ای جلب کرد. خبرگزاری آناتولی به نقل از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران گزارش داد که یک حمله آمریکا-اسرائیل به برج فرستنده رادیویی مرکز رادیو و تلویزیون خلیج فارس در بندرعباس اصابت کرده و یک نیروی امنیتی را کشته و یک نفر دیگر را زخمی کرده است. این گزارش افزود که پخش برنامه‌ها بعداً از سر گرفته شد. بندرعباس نه‌فقط به‌عنوان یک شهر بندری مهم، بلکه به این دلیل اهمیت دارد که در ساحل شمالی تنگه هرمز قرار گرفته و اهمیت راهبردی دریایی دارد.

الگوی گسترده‌تر نشان می‌دهد که این جنگ همچنان در داخل ایران در دو سطح موازی در حال جریان است: فرسایش مستقیم نظامی و سیگنال‌دهی راهبردی. بخشی از حملات با هدف تضعیف توانمندی‌های ایران انجام می‌شود، در حالی که بخشی دیگر ظاهراً برای نمایش دامنه دسترسی، ایجاد فشار سیاسی، و گسترش اثر روانی طراحی شده است. این یعنی میدان نبرد دیگر فقط به پایگاه‌ها و سایت‌های پرتاب محدود نیست؛ زیرساخت‌های ارتباطی و اهداف نمادین نیز همچنان در معرض خطر قرار دارند.

در خارج از ایران چه اتفاقی افتاد؟

در خارج از ایران، روشن‌ترین تحول منطقه‌ای که تأیید شده از کویت آمد. آناتولی گزارش داد که ستاد کل ارتش کویت اعلام کرده پدافند هوایی این کشور به‌طور فعال در حال رهگیری موشک‌ها و پهپادهای «متخاصم» است، به مردم هشدار داده که به دلیل رهگیری‌ها ممکن است صدای انفجار شنیده شود، و گفته است که در همان زمان هیچ گزارشی فوری از خسارت یا تلفات وجود نداشته است. این موضوع نشان می‌دهد حتی زمانی که تمرکز اصلی تیترها بر خود ایران باقی مانده، جبهه خلیج فارس همچنان به‌شدت فعال است.

اهمیت این موضوع در آن است که جنگ دیگر به یک تبادل مستقیم میان آمریکا، اسرائیل و ایران محدود نیست. محیط عملیاتی اکنون شامل فعالیت پدافند هوایی، تهدید کشتیرانی، و در خطر بودن زیرساخت‌ها در سراسر خلیج فارس است. حتی زمانی که جزئیات هر حادثه به‌صورت لحظه‌ای به‌طور کامل روشن نیست، خودِ وضعیت امنیتی منطقه یک تحول مهم محسوب می‌شود؛ زیرا ریسک اصابت بقایا، سوءمحاسبه، و تشدید ناخواسته تنش را بالا می‌برد.

هشدار جهانی وزارت خارجه آمریکا در ۲۲ مارس نیز همین نکته را تقویت می‌کند. این نهاد به آمریکایی‌ها در سراسر جهان، به‌ویژه در خاورمیانه، توصیه کرد با احتیاط بیشتری عمل کنند، هشدار داد که تأسیسات دیپلماتیک آمریکا ــ از جمله برخی خارج از خاورمیانه ــ هدف قرار گرفته‌اند، و گفت گروه‌های حامی ایران ممکن است منافع آمریکا را در خارج هدف قرار دهند.

جبهه هرمز اکنون به مرکز جنگ تبدیل شده است

تنگه هرمز به لولای راهبردی اصلی جنگ تبدیل شده است. رویترز گزارش داد که ایران عملاً این تنگه را بسته؛ گذرگاهی که حدود یک‌پنجم جریان جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند. این موضوع درگیری را از یک جنگ منطقه‌ای به یک وضعیت اضطراری جهانی در حوزه انرژی و کشتیرانی تبدیل می‌کند.

پیش‌نویس قطعنامه بحرین در شورای امنیت نشان می‌دهد این موضوع تا چه اندازه جدی شده است. رویترز گزارش داد متن این پیش‌نویس اجازه می‌دهد کشورها برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و اطراف آن از «همه ابزارهای لازم» استفاده کنند، از جمله از طریق ائتلاف‌های دریایی چندملیتی، و همچنین آمادگی برای اعمال تحریم‌های هدفمند را اعلام می‌کند. دیپلمات‌ها به رویترز گفته‌اند این قطعنامه احتمالاً تصویب نخواهد شد، زیرا روسیه و چین به احتمال زیاد آن را وتو خواهند کرد؛ اما نفس این پیش‌نویس اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد کشورهای خلیج فارس و ایالات متحده در تلاش‌اند پاسخ امنیت دریایی را بین‌المللی کنند.

عمان در مسیر موازی اما کم‌تنش‌تری حرکت می‌کند. وزارت خارجه عمان اعلام کرد بدر البوسعیدی، وزیر خارجه این کشور، با شدت در حال کار برای ایجاد ترتیبات عبور امن در تنگه هرمز است. این وزارتخانه همچنین از قول او هشدار داد که جنگ هم‌اکنون مشکلات اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کرده و در صورت ادامه می‌تواند بسیار بدتر شود. در عمل، عمان تلاش دارد یک سازوکار تنش‌زدایی ایجاد کند، در حالی که بحرین و شرکایش در حال بررسی یک چارچوب سخت‌تر با پشتوانه شورای امنیت هستند.

دیپلماسی: گشایش واقعی یا نمایش سیاسی؟

در عرصه دیپلماتیک، ۲۴ تا ۳۰ ساعت گذشته متناقض‌ترین پیام‌رسانی را در فاز فعلی جنگ به همراه داشت. ترامپ شرایط را به‌گونه‌ای ترسیم کرد که گویی ممکن است پیشرفت واقعی در راه باشد؛ او گفت گفت‌وگوهایی سازنده انجام شده و حملات برنامه‌ریزی‌شده به شبکه برق ایران را برای پنج روز به تعویق انداخت. رویترز همچنین گزارش داد که او گفته است استیو ویتکاف و جرد کوشنر با یک مقام عالی‌رتبه ایرانی گفت‌وگو کرده‌اند.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، این روایت را به‌صورت علنی رد کرد و گفت هیچ مذاکره‌ای با آمریکا انجام نشده و این ادعاها خبرسازی جعلی برای دستکاری بازارهای مالی و نفت است. این تکذیب مهم است، زیرا نشان می‌دهد تهران دست‌کم در عرصه عمومی آماده نیست روایت آمریکا درباره شکل‌گیری یک مسیر خروج دیپلماتیک را تأیید کند.

با این حال، رویترز همچنین گزارش داد که میانجی‌های اروپایی و منطقه‌ای در حال انتقال پیام‌ها هستند و پاکستان نیز در صورت فراهم شدن شرایط می‌تواند میزبان گفت‌وگوهای مستقیم باشد. بنابراین دقیق‌ترین جمع‌بندی این نیست که دیپلماسی غایب است، بلکه این است که دیپلماسی همچنان غیرمستقیم، از نظر سیاسی حساس، و آن‌قدر محل اختلاف است که نمی‌توان آن را یک پیشرفت روشن در مذاکره توصیف کرد.

بازار انرژی و تحریم‌ها: چرا این موضوع همچنان برای جهان اهمیت دارد؟

اهمیت جهانی این جنگ دیگر فقط به تیترهای نظامی محدود نیست. رویترز گزارش داد معامله‌گران پس از آنکه واشنگتن به‌طور موقت از طریق معافیت ۳۰ روزه برای نفت ایرانِ در حال حمل، تحریم‌ها را نرم‌تر کرد، نفت ایران را با پریمیوم به پالایشگاه‌های هند عرضه کردند. رویترز افزود نفت خام ایران با پریمیوم ۶ تا ۸ دلار به ازای هر بشکه بالاتر از برنت عرضه شده و هند در حال تلاش برای مدیریت اختلال عرضه ناشی از جنگ و گلوگاه هرمز است.

این موضوع از سه جهت اهمیت دارد. نخست، نشان می‌دهد جنگ اکنون جریان واقعی محموله‌ها را شکل می‌دهد، نه فقط قیمت‌گذاری در بازار آتی را. دوم، حاکی از آن است که دولت‌ها هم‌اکنون در حال انجام تنظیمات اضطراری برای نرم‌تر کردن شوک اقتصادی هستند. سوم، تأیید می‌کند که امنیت انرژی اکنون در کنار قدرت هوایی و دفاع موشکی، به یکی از میدان‌های اصلی نبرد در این جنگ تبدیل شده است.

اکنون چه چیزی در حال رخ دادن است؟

در حال حاضر، جنگ وارد یک فاز شکننده دو‌مسیره شده است. از منظر نظامی، تهدیدها همچنان فعال‌اند، پدافندهای منطقه‌ای همچنان درگیر هستند، و خط تلافی «برق در برابر برق» به یکی از ریسک‌های اصلی تشدید تنش تبدیل شده است. از منظر دیپلماتیک، ممکن است یک گشایش محدود از طریق میانجی‌ها وجود داشته باشد، اما پیام‌رسانی علنی واشنگتن و تهران همچنان در دو جهت متفاوت حرکت می‌کند. از منظر راهبردی، تنگه هرمز همچنان بزرگ‌ترین نقطه فشار فوری باقی مانده است.

این یعنی درگیری هنوز به سمت ثبات حرکت نکرده است. بلکه به مرحله‌ای وارد شده که در آن گام بعدی شاید کمتر به یک حمله واحد وابسته باشد و بیشتر به این بستگی داشته باشد که آیا امنیت دریایی، زیرساخت برق، و دیپلماسی غیرمستقیم می‌توانند هم‌زمان مهار شوند یا نه.

گزارش های دریافتی مردمی از حملات داخل ایران

منتشر شده توسط کانال های تلگرامی وحید آنلاین و ایلیا 

بخش اول: گزارش‌ها

دوشنبه، بامداد

• دکل و فرستنده رادیویی مرکز بندرعباس هدف اصابت موشک قرار گرفت.
• ۰۳:۰۵ گزارش‌هایی از شنیده شدن صدای جنگنده در کرج، قزوین، اصفهان و چند شهر شمال ایران منتشر شد.
• ۰۳:۰۶ صدای انفجار در مهرشهر کرج شنیده شد.
• ۰۳:۰۷ چند انفجار در غرب تهران شنیده شد.
• ۰۳:۱۰ پدافند شرق تهران فعال شد.
• ۰۳:۱۵ در تهران، یک انفجار از محدوده نوبنیاد و چند انفجار از سمت پارچین گزارش شد.
• ۰۳:۱۵ نور و صدای انفجار در محدوده نوبنیاد دیده و شنیده شد.
• ۰۳:۱۵ ستون عظیم دود بالاتر از نوبنیاد، در محدوده لنگری، مشاهده شد.
• ۰۳:۲۵ نور مرتبط با پنج انفجار در محدوده سرخه‌حصار دیده شد.
• ۰۳:۳۰ چند انفجار مهیب در تبریز شنیده شد.
• ۰۳:۵۵ صدای جنگنده در اسدآباد همدان شنیده شد.

دوشنبه، بعدازظهر

• حدود ۱۴:۰۰ یک ساختمان در شرق تهران، محدوده فرجام ـ سی‌متری ملک‌لو، هدف اصابت چند موشک قرار گرفت.
• حدود ۱۴:۰۵ مکانی در غرب تهران، محدوده چیتگر جنوبی، بمباران شد.
• ۱۴:۱۰ پدافند شرق تهران فعال شد و صدای جنگنده و انفجار شنیده شد.
• ۱۴:۱۲ دود در شمال‌شرق تهران مشاهده شد.
• ۱۴:۱۵ در چند شهر مازندران صدای جنگنده شنیده شد.
• ۱۴:۱۶ یک انفجار دیگر در جنوب‌شرق تهران، محدوده قصر فیروزه، شنیده شد.
• ۱۴:۲۷ چند انفجار در شهرهای استان‌های کرمانشاه، ایلام و کردستان شنیده شد؛ هم‌زمان در جنوب تهران، محدوده شهرری، نیز یک انفجار مهیب گزارش شد.

دوشنبه، عصر و شب

• حدود ۱۵:۰۰ یک سوله متعلق به سپاه در مراغه، پشت رصدخانه این شهر، بمباران شد.
• ۱۵:۵۸ دو انفجار در آبیک قزوین شنیده شد.
• ۱۵:۵۹ گزارش‌هایی از حملات پهپادی در محدوده میدان سپاه در شرق تهران منتشر شد.
• ۱۶:۰۰ صدای جنگنده در کرج شنیده شد.
• ۱۶:۰۱ پدافند شرق تهران فعال بود.
• ۱۶:۵۳ چند سایت نظامی در محدوده شهرستان چغادک بوشهر بمباران شد.
• زمان نامشخص در روز دوشنبه ساختمان هواشناسی بوشهر هدف حملات هوایی قرار گرفت.
• ۱۹:۱۲ صدای انفجار در مهرشهر کرج شنیده شد.
• ۱۹:۳۳ ستون دود در فردیس کرج مشاهده شد.
• ۱۹:۵۲ فعالیت پدافند در بیدگنه ملارد گزارش شد.

سه‌شنبه، بامداد

• ۰۰:۳۸ چند انفجار مهیب در تهران شنیده شد.
• ۰۰:۴۵ چند انفجار در پرند شنیده شد.
• ۰۱:۴۰ شهروندان از شنیده شدن یک انفجار خبر دادند؛ عکس‌ها حدود ۰۱:۵۰ دریافت شد و یکی از فرستندگان محل احتمالی را سمت چهارراه آخونی توصیف کرد.

بخش دوم: پیام‌های مردمی تاییدنشده

دوشنبه وبامداد سه‌شنبه، ۴ فروردین

• ۰۰:۰۷ گزارش حرکت هواپیما از غرب به شرق در آسمان سردشت.
• ۰۰:۱۸ یک گزارش از طرشت می‌گوید ابتدا صدای پدافند شنیده شد و حدود ۲۰ دقیقه بعد، در ۰۰:۳۸ صدای انفجار شنیده شد.
• حدود ۰۰:۳۵ تا ۰۰:۴۰ موج بزرگی از گزارش‌های مردمی از یک یا چند انفجار شدید در تهران ثبت شد. این گزارش‌ها از مناطق بسیار گسترده‌ای رسیده‌اند، از جمله:
• غرب تهران: اکباتان، پونک، کاشانی، شهرک غرب، مرزداران، طرشت، ستارخان، تهرانسر، کن
• مرکز و شمال تهران: یوسف‌آباد، توانیر، امیرآباد، سیدخندان، جلفا، سهروردی، میرداماد، جردن، ولنجک، سعادت‌آباد، زعفرانیه، نیاوران، لویزان، دروس، خیابان دولت
• شرق تهران: هروی، حسین‌آباد، نارمک، بلوار شهرزاد، پیروزی، حکیمیه
• جنوب و جنوب‌غرب: نازی‌آباد، شهرری، باقرشهر، زمزم، قلعه‌مرغی، سه‌راه آذری، خلازیل، یافت‌آباد، منیریه
• در بسیاری از این پیام‌ها به لرزیدن شیشه‌ها، شدت صدای واحد انفجار و در چند مورد به دو انفجار پیاپی اشاره شده است.
• چند پیام به شنیدن صدای پهپاد یا «سوت پهپاد» پیش از انفجار اشاره دارند.
• یک گزارش از قطع برق در شهرری پس از انفجار سخن می‌گوید.
• در چند پیام تاکید شده که همان صدای واحد حدود ۰۰:۳۸ از بخش بزرگی از تهران، و حتی از لواسان، شنیده شده است.
• ۱۲:۱۴ یک پیام مردمی به شنیده شدن صدای جنگنده در سمت ملایر اشاره دارد.
• ۱۲:۳۵ تا ۱۲:۴۰ دوباره مجموعه‌ای از پیام‌های مردمی از شنیده شدن انفجار در تهران منتشر شد؛ از جمله در زعفرانیه، پونک، ستارخان، اکباتان، هروی، شهرک غرب، سیدخندان، ولنجک، نارمک، شهرری، مرزداران، جنوب تهران و امام حسین.
• ۱۲:۴۷ گزارش‌هایی از شنیده شدن انفجار در محدوده تجریش و همچنین یافت‌آباد منتشر شد.

جمع‌بندی کوتاه

• در بخش ثبت‌شده، سه موج زمانی اصلی دیده می‌شود: بامداد دوشنبه، بعدازظهر دوشنبه، و بامداد سه‌شنبه.
• در پیام‌های مردمی تاییدنشده، برجسته‌ترین خوشه زمانی حدود ۰۰:۳۵ تا ۰۰:۴۰ بامداد سه‌شنبه است؛ جایی که ده‌ها گزارش از نقاط مختلف تهران تقریبا به یک زمان واحد اشاره می‌کنند.
• بخش قابل‌توجهی از پیام‌های مردمی ماهیت هم‌پوشان و تکراری دارند و بیشتر به پراکندگی جغرافیاییِ شنیده شدن صدای انفجار کمک می‌کنند تا تعیین دقیق محل اصابت. 

-------

منابع: رویترز؛ وزارت خارجه عمان؛ وزارت خارجه ایالات متحده؛ خبرگزاری آناتولی.