به‌روزرسانی جنگ ایران: حملات به تهران، انفجارهای قزوین، آتش‌سوزی فرودگاه کویت و دیپلماسی شکننده | ۵ فروردین ۱۴۰۵

به‌روزرسانی جنگ ایران: همه آنچه در ۲۴ ساعت گذشته رخ داد

در ۲۴ ساعت گذشته، جنگ ایران دو واقعیت موازی را هم‌زمان نشان داد: ادامه ریتم بالای عملیات نظامی و افزایش فشار دیپلماتیک، هرچند هنوز شکننده، برای جلوگیری از گسترش بیشتر بحران در منطقه. تصویر نظامی این بازه زمانی با حملات اعلام‌شده اسرائیل در داخل ایران، هشدارهای مکرر موشکی در اسرائیل، ادعای ایران درباره موج تازه‌ای از حملات تلافی‌جویانه، و یک نشانه روشن از سرایت منطقه‌ای جنگ پس از حمله پهپادی به یک مخزن سوخت در فرودگاه بین‌المللی کویت، شکل گرفت. در همین حال، کانال‌های دیپلماتیک مرتبط با پاکستان، ترکیه، سازمان ملل، چین، آلمان و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز فعال‌تر شدند، هرچند هنوز نشانه‌ای از یک گشایش قطعی دیده نشد. پیام کلی این بازه ۲۴ ساعته روشن است: این یک روز کاهش تنش نبود. این روزی بود که در آن جنگ و دیپلماسی به‌طور هم‌زمان شدت گرفتند.

قطع اینترنت ایران از ۶۰۰ ساعت گذشت

قطع سراسری اینترنت در ایران اکنون وارد بیست‌وششمین روز خود شده و از مرز ۶۰۰ ساعت عبور کرده است. نت‌بلاکس اعلام کرده که دسترسی بین‌المللی برای عموم مردم همچنان در دسترس نیست و این محدودیت با یک نظام دسترسی گزینشی ادامه دارد؛ وضعیتی که عملا بخش بزرگی از شهروندان را از ارتباط با جهان خارج محروم کرده است. این اختلال طولانی‌مدت به یکی از شدیدترین بحران‌های ارتباطی ثبت‌شده در ایران تبدیل شده و بر اساس به‌روزرسانی قبلی نت‌بلاکس، حتی به طولانی‌ترین قطع ثبت‌شده در تاریخ ایران رسیده بود. ادامه این خاموشی دیجیتال، دسترسی مردم به پلتفرم‌های بین‌المللی را به‌شدت محدود کرده و در شرایط جنگی، توان شهروندان برای دریافت هشدارهای امنیتی، اطلاعات سلامت و برقراری ارتباط با خارج از کشور را بیش از پیش کاهش داده است. 

تحولات نظامی: چه نقاطی هدف قرار گرفت و چه چیزی تغییر کرد

یکی از مهم‌ترین ادعاهای نظامی از سوی اسرائیل مطرح شد؛ جایی که این کشور اعلام کرد دو سایت تولید موشک کروز دریایی را در تهران هدف قرار داده است. به گفته ارتش اسرائیل، این مراکز با صنایع دفاعی ایران مرتبط بوده و در توسعه و تولید موشک‌های کروز دریایی دوربرد نقش داشته‌اند. اسرائیل میزان خسارت را گسترده توصیف کرد و این حملات را بخشی از کارزار وسیع‌تر خود برای کاهش ظرفیت تولید موشکی ایران دانست؛ ظرفیتی که طی سال‌ها ایجاد شده است.

هم‌زمان، اسرائیل همچنین از چندین پرتاب موشک از سوی ایران به سمت خاک خود خبر داد. این هشدارها بار دیگر باعث صدور دستورهای عمومی برای رفتن به پناهگاه‌ها شد و نشان داد که حتی اگر همه پرتاب‌ها به نقاط اصابت تأییدشده منجر نشده باشند، سامانه پدافند هوایی اسرائیل همچنان تحت فشار عملیاتی فعال قرار داشته است.

در داخل ایران، گزارش‌های محلی و رصد شبکه‌های اجتماعی به یکی از روشن‌ترین رخدادهای داخلی روز در استان قزوین اشاره داشتند. بر اساس این گزارش‌ها، حدود ساعت ۰۲:۰۰ بامداد، دو شهرک صنعتی یعنی شهر صنعتی البرز و شهر صنعتی لیا هدف قرار گرفتند. چارچوب کلی این اتفاق در چند منبع مختلف تا حد زیادی هم‌خوانی داشت، اما جزئیات تلفات ضدونقیض بود. برخی گزارش‌ها از نبود تلفات انسانی خبر دادند، در حالی که برخی دیگر به مجروحان بدون فوتی اشاره کردند. به همین دلیل، اصل وقوع حمله تا حد نسبتاً خوبی پشتیبانی می‌شود، اما میزان دقیق خسارت انسانی هنوز با قطعیت روشن نیست.

جبهه لبنان نیز همچنان فعال باقی ماند. به‌روزرسانی‌های اسرائیلی نشان می‌داد که عملیات علیه اهداف مرتبط با حزب‌الله ادامه داشته و شامل حملات به زیرساخت‌های فرماندهی و آنچه اسرائیل «هسته‌های مسلح» توصیف کرد که به سوی نیروهایش راکت شلیک کرده بودند، می‌شد. اسرائیل همچنین اعلام کرد عملیات زمینی هدفمند خود را در جنوب لبنان ادامه داده است. این موضوع نشان می‌دهد که درگیری همچنان بر چند جبهه جریان دارد و فقط به محور مستقیم ایران و اسرائیل محدود نیست.

سرایت منطقه‌ای: کویت به روشن‌ترین نقطه تنش بیرونی تبدیل شد

شفاف‌ترین رخداد مرتبط با سرایت منطقه‌ای جنگ در این بازه، در کویت ثبت شد. یک حمله پهپادی به مخزن سوخت در فرودگاه بین‌المللی کویت اصابت کرد و باعث آتش‌سوزی شد. مقام‌های کویتی اعلام کردند که این حادثه تلفات جانی نداشته، اما اهمیت آن در این بود که نشان داد دامنه جنگ همچنان فراتر از خود ایران و اسرائیل در حال گسترش است.

رسانه‌های نزدیک به دولت ایران همچنین از حملات به تأسیسات مرتبط با آمریکا در کویت، اردن و بحرین در کنار حملات به اهداف اسرائیلی خبر دادند. با این حال، هرچند این ادعاها گسترده و تهاجمی بودند، میزان خسارت مستقلاً تأییدشده در هر یک از این نقاط یکسان و روشن نبود. این تمایز اهمیت دارد. اصل ادعای پرتاب‌ها یا هدف‌گیری‌ها ممکن است به‌عنوان بخشی از سیگنال‌دهی جنگی و تشدید تنش قابل توجه باشد، اما آثار میدانی همه این حملات هنوز به یک اندازه تأیید نشده‌اند.

تهران، قزوین و میدان نبرد در داخل ایران

در داخل ایران، مشخص‌ترین تحولات ۲۴ ساعت گذشته حول تهران و قزوین شکل گرفت. تهران از این جهت اهمیت داشت که اسرائیل به‌طور علنی اعلام کرد زیرساخت‌های تولید موشک را هدف قرار داده است. قزوین نیز به این دلیل مهم بود که گزارش‌های محلی ایرانی و رصد کانال‌های تلگرامی تا حدی با یکدیگر هم‌پوشانی داشتند و وقوع حمله به اهداف صنعتی در این منطقه را تقویت می‌کردند.

ادعاهای دیگری نیز در تلگرام فارسی‌زبان و شبکه‌های اجتماعی درباره انفجارها یا اصابت‌ها در مکان‌هایی مانند کرج، شیراز و بخش‌هایی از کمربند اطراف پایتخت منتشر شد. با این حال، این موارد باید با احتیاط بیشتری دیده شوند. این گزارش‌ها در کانال‌های سریع‌الانتشار OSINT، از جمله دو کانالی که برای این به‌روزرسانی بررسی شدند، مطرح شدند، اما از نظر تأیید رسمی یا هم‌پوشانی با چند منبع معتبر، به سطح حوادث تهران و قزوین نرسیدند.

در نتیجه، سطح اطمینان را می‌توان به‌صورت نسبتاً روشن چنین دسته‌بندی کرد:

• تحولات با سطح اطمینان بالاتر: هشدارهای موشکی در اسرائیل، حملات اعلام‌شده اسرائیل در تهران، حمله به سایت‌های صنعتی در قزوین، آتش‌سوزی مخزن سوخت فرودگاه کویت.
• تحولات با تأیید ناقص یا سطح اطمینان پایین‌تر: برخی ادعاهای دیگر درباره حملات در داخل ایران خارج از موارد بهتر مستندشده تهران و قزوین، و نیز آثار کامل همه حملات ادعایی ایران به تأسیسات منطقه‌ای مرتبط با آمریکا.

روایت ایران از تلافی و آخرین ادعاهای حمله

رسانه‌های دولتی ایران موج اخیر را «مرحله هشتادم عملیات وعده صادق ۴» توصیف کردند. در این روایت، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که با استفاده از موشک‌ها و پهپادهای تهاجمی، اهدافی در اسرائیل و نیز پایگاه‌های وابسته به آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است. فهرست اهداف اعلام‌شده شامل نقاطی در شمال اسرائیل و همچنین پایگاه‌هایی مرتبط با آمریکا در کویت، اردن و بحرین بود.

این موضوع از دو جهت اهمیت دارد. نخست آن‌که نشان می‌دهد ایران همچنان می‌خواهد این تصور را حفظ کند که در چند جبهه، ظرفیت تهاجمی خود را نگه داشته است. دوم آن‌که تهران همچنان در حال پیوند زدن جبهه اسرائیل با حضور منطقه‌ای آمریکا است؛ مسأله‌ای که خطر گسترش جنگ را هم از نظر نظامی و هم از نظر دیپلماتیک افزایش می‌دهد.

با این حال، میان ادعای هدف‌گیری و اصابت یا خسارت کاملاً تأییدشده تفاوت مهمی وجود دارد. در چند مورد از این حملات، شواهد عمومی هنوز کامل نیست. این به معنای نادرست بودن ادعاها نیست، اما نشان می‌دهد که در یک متن آماده انتشار، باید آن‌ها با دقت و احتیاط بیان کرد.

دیپلماسی: کانال‌های بیشتری باز شده‌اند، اما هنوز خبری از گشایش نیست

از نظر دیپلماتیک، مهم‌ترین محور گزارش‌ها، پیشنهاد آمریکا بود که گفته می‌شود از طریق پاکستان به ایران منتقل شده است. تصویر کلی به‌دست‌آمده از گزارش‌های بررسی‌شده در این به‌روزرسانی این است که ایران هنوز این پیشنهاد را به‌طور رسمی نپذیرفته و واکنش اولیه تهران منفی یا دست‌کم غیرامیدوارکننده بوده است. این یعنی دیپلماسی فعال شده، اما هنوز به یک مسیر خروج روشن نرسیده است.

ترکیه نیز به‌عنوان یک میانجی قابل توجه ظاهر شد؛ به‌طوری که گزارش‌ها نشان می‌دادند آنکارا در حال انتقال پیام‌هایی میان ایران و ایالات متحده است. این مسأله از نظر سیاسی مهم است، زیرا نشان می‌دهد قدرت‌های منطقه‌ای می‌کوشند حتی در شرایطی که میدان نبرد همچنان فعال است، یک پل ارتباطی ایجاد کنند.

چین و آلمان نیز حضور پررنگ‌تری در فضای دیپلماتیک پیدا کردند. چین خواستار آغاز زودهنگام مذاکرات صلح شد و آلمان تأکید کرد که اگر هنوز روزنه‌ای برای دیپلماسی باقی مانده، باید از آن استفاده شود. این مواضع به‌تنهایی تعیین‌کننده نیستند، اما در مجموع نشان می‌دهند که نگرانی بین‌المللی از ورود جنگ به مرحله‌ای خطرناک‌تر در حال افزایش است.

روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، اعلام کرد که پارلمان اروپا در کنار مردم ایران ایستاده است و حملات حکومت علیه مردم خود و همچنین غیرنظامیان در سراسر منطقه را محکوم می‌کند. او در پیامی عمومی گفت پارلمان اروپا به تلاش برای گفت‌وگو، رعایت حقوق بین‌الملل، پایان سریع درگیری، و حق مردم ایران برای انتخاب آزادانه سرنوشت خود ادامه خواهد داد. این موضع با رویکرد کلی اخیر پارلمان اروپا در حمایت از مردم ایران و انتقاد از سرکوب داخلی و خشونت منطقه‌ای جمهوری اسلامی هم‌راستا است. 

طرح ۱۵‌بندی ترامپ برای ایران روشن‌تر می‌شود

کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد که تیم ترامپ اکنون ۱۴ مورد از ۱۵ شرط گزارش‌شده را در چارچوب پیشنهادی برای یک آتش‌بس یک‌ماهه با ایران مشخص کرده است. هدف این است که از این توقف برای مذاکره بر سر یک توافق گسترده‌تر میان دو طرف استفاده شود. بر اساس این گزارش، این سازوکار توسط جرد کوشنر و استیو ویتکاف، مشاوران ارشد ترامپ، طراحی شده و از الگوهای آتش‌بس پیشین مورد حمایت ترامپ در غزه و لبنان پیروی می‌کند.

شرایط گزارش‌شده آمریکا شامل موارد زیر است:

1. عقب‌گرد کامل توانمندی‌های هسته‌ای ایران.
2. تعهد دائمی ایران به دنبال نکردن سلاح هسته‌ای.
3. صفر شدن غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران.
4. انتقال ذخایر حدوداً ۴۵۰ کیلوگرمی اورانیوم ۶۰ درصدی ایران به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی.
5. برچیدن تأسیسات هسته‌ای نطنز.
6. برچیدن تأسیسات هسته‌ای اصفهان.
7. برچیدن تأسیسات هسته‌ای فردو.
8. دسترسی و نظارت کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی.
9. پایان دادن به حمایت ایران از نیروهای نیابتی منطقه‌ای.
10. تعهد به باز نگه داشتن تنگه هرمز.
11. پذیرش بعدی محدودیت بر برد موشک‌های ایران.
12. پذیرش بعدی محدودیت بر تعداد موشک‌های ایران.

در مقابل، بسته گزارش‌شده شامل این امتیازها خواهد بود:

• لغو کامل تحریم‌های بین‌المللی،
• حمایت آمریکا از برنامه هسته‌ای غیرنظامی ایران، از جمله تولید برق در بوشهر، و
• حذف سازوکار بازگشت خودکار تحریم‌ها.

با این حال، مسیر دیپلماتیک همچنان نامشخص است. رویترز گزارش داد که تهران در حال بررسی پیشنهاد آمریکا است اما به مذاکره مستقیم علاقه‌ای ندارد، در حالی که کرملین گفت هیچ اطلاعاتی از ایران درباره طرح گزارش‌شده ۱۵‌بندی دریافت نکرده است.

سازمان ملل

سازمان ملل نیز نقش فعال‌تری بر عهده گرفت. دبیرکل سازمان ملل یک فرستاده شخصی برای حمایت از تلاش‌ها جهت پایان دادن به درگیری منصوب کرد و در شورای حقوق بشر این سازمان نیز بحث‌هایی درباره حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی و پیامدهای حقوقی ادامه تشدید درگیری مطرح شد.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، دیپلمات کهنه‌کار فرانسوی ژان آرنو را به عنوان فرستاده شخصی خود برای حمایت از تلاش‌های میانجی‌گرانه در جهت پایان دادن به درگیری رو به گسترش منطقه‌ای مرتبط با ایران منصوب کرد. گوترش تاکید کرد که دیپلماسی باید پیروز شود و هشدار داد که ادامه تشدید تنش‌ها می‌تواند جهان را با خطر یک جنگ گسترده‌تر روبه‌رو کند. گوترش همچنین گفت که چندین ابتکار برای گفت‌وگو و صلح هم‌اکنون در جریان است و آرنو تمام تلاش خود را برای پشتیبانی از این روندها به کار خواهد گرفت. این انتصاب نشان‌دهنده تلاش تازه سازمان ملل برای باز کردن یک مسیر معتبر دیپلماتیک در شرایطی است که جنگ، ثبات منطقه، کشتیرانی، جریان انرژی و حتی امنیت غذایی را تحت فشار قرار داده است. آرنو بیش از ۳۰ سال سابقه در دیپلماسی سازمان ملل، حل‌وفصل مناقشه و میانجی‌گری دارد. بر اساس سوابق رسمی سازمان ملل، او پیش‌تر در سمت‌های ارشد این نهاد در افغانستان، گرجستان، بوروندی و گواتمالا فعالیت کرده و در چندین ماموریت مهم صلح‌سازی نقش داشته است. 

در نشست اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو در ۲۵ مارس، چین بر ضرورت احترام به حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی کشورهای عربی خلیج فارس و اردن تاکید کرد؛ آن هم در شرایطی که پیامدهای منطقه‌ای جنگ ایران بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت. اصل این نشست اضطراری نیز برای بررسی حملات اخیر ایران به بحرین، اردن، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات برگزار شد. موضع رسمی گسترده‌تر پکن این بوده است که حملات آمریکا و اسرائیل به ایران بدون مجوز شورای امنیت انجام شده و ناقض حقوق بین‌الملل بوده است و همین حملات به گسترش درگیری در سطح منطقه دامن زده‌اند. مقام‌های چینی همچنین گفته‌اند که با وجود آغاز بحران از مسیر حملات به ایران، حاکمیت و امنیت کشورهای غیرطرفِ درگیر در منطقه نیز باید به‌طور کامل محترم شمرده شود. موضع چین در مجموع یک پیام دوگانه را نشان می‌دهد: انتقاد از کارزار نظامی علیه ایران، و هم‌زمان هشدار نسبت به هرگونه تعرض به کشورهای خلیج فارس و اردن در جریان گسترش جنگ. 

تحولات مرتبط با سفارت‌ها، کنسولگری‌ها و حضور خارجی

تحولات مرتبط با سفارت‌ها و اقامت خارجی‌ها در صدر اخبار روز نبود، اما همچنان بخشی از تصویر وسیع‌تر جنگ باقی ماند. یکی از گزارش‌های قابل توجه می‌گفت کارکنان مرتبط با یک بیمارستان ایرانی در دبی ناچار به تخلیه محل اقامت خود شده‌اند و برخی پیامدهای مرتبط با ویزا نیز گزارش شده است. هرچند این موضوع به معنای تعطیلی رسمی سفارت نیست، اما با الگوی کلی فشار ناشی از جنگ بر شبکه‌های دیپلماتیک، اقامتی و غیرنظامی خارجی در منطقه هم‌خوانی دارد.

در سطحی گسترده‌تر، محیط دیپلماتیک منطقه همچنان نشان می‌دهد که سفارت‌خانه‌ها و کنسولگری‌ها در فضای تنش بالا فعالیت می‌کنند، حتی اگر هر تحول تازه الزاماً به شکل تیتر مربوط به تخلیه سفارت‌ها ظاهر نشود.

بوشهر و بُعد ریسک هسته‌ای

یکی دیگر از تحولات راهبردی مهم از بوشهر آمد. شرکت دولتی هسته‌ای روسیه، روس‌اتم، اعلام کرد که گروه دیگری از کارکنان خود را از نیروگاه هسته‌ای بوشهر خارج کرده، در حالی که هنوز صدها نفر در آنجا باقی مانده‌اند. حتی بدون تأیید روشن یک حمله مستقیم به این نیروگاه در همین بازه ۲۴ ساعته، همین تخلیه نیز یک سیگنال بسیار مهم به شمار می‌رود. بوشهر از این جهت اهمیت دارد که بُعد ریسک هسته‌ای را بیش از پیش به مرکز روایت جنگ نزدیک می‌کند. هرگونه نگرانی مداوم درباره عملیات، کارکنان یا ایمنی یک تأسیسات هسته‌ای فعال، بلافاصله سطح خطر را برای کل منطقه بالا می‌برد.

شرکت دولتی هسته‌ای روسیه، روس‌اتم، اعلام کرد روز سه‌شنبه حمله دیگری در نزدیکی واحد عملیاتی نیروگاه هسته‌ای بوشهر انجام شده است؛ موضوعی که بار دیگر نگرانی‌ها درباره ایمنی این تاسیسات را افزایش داده است. الکسی لیخاچف، رییس روس‌اتم، هشدار داد که شرایط پیرامون این نیروگاه در حال حرکت به سمت «بدترین سناریوی ممکن» است. این هشدار، نگرانی‌ها درباره بوشهر، تنها نیروگاه هسته‌ای فعال ایران را بیشتر کرده است. رویترز گزارش داده روس‌اتم پیش‌تر نیز خواستار ایجاد یک محدوده ایمنی محافظت‌شده در اطراف این نیروگاه شده و هشدار داده بود که هرگونه آسیب جدی به آن می‌تواند به یک بحران هسته‌ای گسترده در منطقه منجر شود.

کانال‌های تلگرامی و گزارش های مردمی

دو کانال تلگرامی VahidOnline و ILIA، بیش از هر چیز به‌عنوان ابزار هشدار اولیه و رصد سریع مفید بودند، نه ابزار تأیید نهایی. این کانال‌ها به شناسایی زودتر برخی گزارش‌ها از انفجارها، ادعاهای اصابت و نشانه‌های بی‌ثباتی محلی کمک کردند؛ زودتر از آنچه بسیاری از رسانه‌های جریان اصلی منتشر کردند. مهم‌ترین کمک آن‌ها در این بازه، هم‌پوشانی با گزارش‌های بعدی داخل ایران درباره قزوین بود.

در کنار گزارش‌های رسمی و بیانیه‌های نظامی، مجموعه‌ای از گزارش‌های مردمی و مشاهدات محلی نیز در این بازه زمانی تصویری از گستره تنش در داخل ایران ارائه می‌کند؛ تصویری که از عصر سه‌شنبه آغاز شد، در بامداد چهارشنبه به اوج رسید و تا شامگاه همان روز ادامه یافت. هرچند همه جزئیات این گزارش‌ها به‌طور مستقل قابل راستی‌آزمایی نیست و در برخی موارد ممکن است صدای جنگنده، شلیک پدافند، پرتابه یا انفجار با یکدیگر اشتباه شده باشد، اما تراکم روایت‌ها، هم‌پوشانی زمانی و تکرار نام برخی مناطق نشان می‌دهد که دست‌کم در چند محور اصلی، شب گذشته با سطح بالایی از تنش، فعالیت هوایی و صداهای انفجار همراه بوده است.

نخستین نشانه‌های این وضعیت از عصر سه‌شنبه در شیراز دیده شد. در ساعت ۱۸:۳۸، گزارش‌هایی از شنیده شدن هم‌زمان صدای جنگنده و انفجار و همچنین مشاهده دود در غرب این شهر منتشر شد. چند ساعت بعد و در ساعت ۲۰:۲۶ نیز گزارش دیگری از شیراز به شنیده شدن چند انفجار در پشت کوه‌های دراک اشاره داشت. این دو گزارش نشان می‌داد که شیراز پیش از آغاز موج اصلی حملات بامدادی نیز در وضعیت هشدار و ناآرامی قرار گرفته بود.

اما نقطه اوج گزارش‌های مردمی در بامداد چهارشنبه و به‌ویژه در فاصله حدود ۰۲:۰۰ تا ۰۲:۲۰ شکل گرفت؛ بازه‌ای که در آن قزوین، شیراز، تهران و محور البرز بیش از دیگر مناطق در پیام‌ها و روایت‌های محلی تکرار شدند. در قزوین، از ساعت ۰۲:۰۲ تا ۰۲:۰۸ گزارش‌های متعددی از وقوع انفجارهای شدید منتشر شد. در این گزارش‌ها، محل اصلی صداها و لرزش‌ها عمدتاً شهر صنعتی البرز الوند و در برخی روایت‌ها شهر صنعتی لیا عنوان شده بود. چندین شاهد محلی از شنیده شدن ۶ تا ۱۰ انفجار در فاصله‌ای کوتاه خبر دادند. برخی از این پیام‌ها به لرزش شدید شیشه‌ها، روشن شدن آسمان، مشاهده دود و آتش و حتی وارد شدن آسیب ناشی از موج انفجار به ساختمان‌های اطراف اشاره داشتند. از میان همه گزارش‌های مردمی این بازه، قزوین یکی از نقاطی بود که هم به‌لحاظ حجم روایت‌ها و هم به‌لحاظ شباهت جزئیات، بیشترین وزن را در تصویر میدانی به خود اختصاص داد.

تقریباً هم‌زمان، شیراز نیز بار دیگر به یکی از کانون‌های اصلی گزارش‌ها تبدیل شد. در ساعت ۰۲:۰۹ و ۰۲:۱۰، گزارش‌هایی از عبور جنگنده‌ها در ارتفاع پایین و شنیده شدن چند انفجار در سطح شهر منتشر شد. در شماری از این روایت‌ها، محل احتمالی انفجارها به مناطقی چون حوالی پایگاه شکاری، پایگاه موشکی پیربنو، پادگان سیخ‌دارنگون و ورودی شهر در محدوده دروازه قرآن نسبت داده شد. این روند در ساعات بعد نیز ادامه داشت و در برخی گزارش‌ها آمده است که حدود ساعت ۰۳:۰۰ بامداد، در محدوده رکن‌آباد سه انفجار شدید همراه با پرواز جنگنده‌ها شنیده شده و در برخی نقاط دیگر نیز از اصابت در سمت ارم سخن گفته شده است. هرچند محل دقیق همه این رخدادها از دل گزارش‌های مردمی قابل تأیید قطعی نیست، اما حجم پیام‌ها نشان می‌دهد که شیراز یکی از شهرهای اصلی در معرض تنش در آن شب بوده است.

در تهران و محور البرز، اوج گزارش‌ها در فاصله حدود ۰۲:۱۰ تا ۰۲:۱۶ بامداد ثبت شد. از ساعت ۰۲:۱۱ به بعد، پیام‌های متعددی از مناطق مختلف پایتخت منتشر شد که از شنیده شدن انفجار، عبور جنگنده‌ها در ارتفاع پایین و سپس فعال شدن پدافند خبر می‌دادند. در این روایت‌ها از محله‌ها و مناطقی چون نارمک، امام حسین، پیروزی، شهرری، اکباتان، چیتگر، ولنجک، زعفرانیه، سعادت‌آباد، مرزداران، پونک، طرشت، جنت‌آباد، نیاوران، فردوس، دروس، شهرک غرب و فلاح نام برده شده است. در برخی نقاط، شاهدان از چند انفجار متوالی در ساعت‌های ۰۲:۱۳، ۰۲:۱۶ و ۰۲:۱۸ خبر داده‌اند؛ انفجارهایی که گاه با گزارش روشن شدن آسمان، لرزش منازل و شلیک پدافند همراه بوده است.

این الگو تنها به تهران محدود نماند و در محور البرز نیز تقریباً هم‌زمان تکرار شد. در هشتگرد، در فاصله ۰۲:۰۵ تا ۰۲:۱۰، چند انفجار شدید گزارش شد و برخی شاهدان از مشاهده دود در سمت سهیلیه و حتی قطع برق در شهر جدید هشتگرد خبر دادند. در فردیس، انفجار در ساعت ۰۲:۰۸ گزارش شد و در کمالشهر نیز حوالی ۰۲:۱۱ از لرزش شدید شیشه‌ها سخن گفته شد. در کردان، شهریار، شهرقدس و مهرویلا نیز چندین گزارش از صداهای مهیب یا انفجارهای پیاپی در بازه حدود ۰۲:۰۰ تا ۰۲:۱۵ منتشر شد. در مجموع، این گزارش‌ها نشان می‌دهد که محور تهران–البرز در آن ساعات با موجی گسترده از فعالیت پدافندی، عبور جنگنده‌ها و صداهای انفجار روبه‌رو بوده، حتی اگر محل دقیق همه اصابت‌ها روشن نباشد.

در کنار این کانون‌های اصلی، گزارش‌های پراکنده‌تری نیز از دیگر نقاط کشور به دست رسید. در نوشهر، رویان، آمل و فریدونکنار در بازه حدود ۰۲:۱۰ تا ۰۲:۲۰، روایت‌هایی از شنیده شدن انفجارهای دوردست، لرزش شیشه‌ها یا فعالیت پدافندی منتشر شد. در برخی از این موارد، خود شاهدان بعدتر تأکید کردند که آنچه شنیده‌اند بیشتر به صدای پدافند شباهت داشته تا انفجار مستقیم. در سنندج و سقز نیز در حدود ۰۲:۲۳ تا ۰۲:۲۶ از عبور پرتعداد جنگنده‌ها خبر داده شد؛ گزارش‌هایی که بیشتر نشانه فضای هشدار و تحرک هوایی بودند تا تأیید اصابت. از اصفهان نیز از حوالی ۰۲:۰۵ و سپس در ۰۲:۳۷ و ۰۲:۳۹، گزارش‌هایی از صدای جنگنده، انفجار و مشاهده نور یا دود در بخش‌هایی از شهر منتشر شد، اما این بخش از روایت‌ها همچنان در سطح تأییدنشده باقی می‌ماند.

دامنه گزارش‌های مردمی به بامداد محدود نماند و در طول روز چهارشنبه نیز ادامه پیدا کرد. در ساعت ۱۵:۴۳، بار دیگر از کرج گزارش شد که صدای جنگنده و انفجار شنیده شده است. در عصر چهارشنبه نیز گزارش‌هایی از اهواز، بوشهر، بیدگنه و جهرم منتشر شد که در آنها به برخورد موشک با بخشی از کارخانه فولاد آتیه خلیج فارس در اهواز، هدف قرار گرفتن ایست بازرسی تنگک به عالیشهر در بوشهر با پهپاد، بمباران یک سایت نظامی در بیدگنه و شنیده شدن سه انفجار از سمت انبار مخابرات در جهرم اشاره شده بود. این موارد، هرچند همگی در یک سطح از راستی‌آزمایی قرار ندارند، اما نشان می‌دهند که فضای تنش در طول روز نیز به جنوب و جنوب‌غرب کشور کشیده شده بود.

در شامگاه چهارشنبه نیز گزارش‌ها ادامه یافت. در حدود ساعت ۲۱:۱۵، از مشهد خبر رسید که چندین انفجار شنیده شده و پدافند فرودگاه هاشمی‌نژاد فعال شده است. کمی بعد، در حدود ساعت ۲۱:۲۵، از شنیده شدن صدای انفجار در فرودگاه بین‌المللی لامرد در استان فارس گزارش شد. در ادامه شب نیز پیام‌هایی از مشاهده دود در چند نقطه مشهد منتشر شد. این روایت‌ها نشان می‌داد که فضای امنیتی و تنش‌آلود تا ساعات پایانی شب نیز ادامه داشته و موج نگرانی به‌طور کامل فروکش نکرده است.

در یک جمع‌بندی کلی، اگر این گزارش‌های مردمی بر اساس تراکم، هم‌پوشانی زمانی و تکرار جزئیات ارزیابی شوند، قزوین، شیراز و محور تهران–البرز مهم‌ترین کانون‌های این بازه به شمار می‌روند. در این سه محور، هم تعداد روایت‌ها بیشتر بود و هم توصیف‌ها درباره زمان، شدت صداها، لرزش، جهت احتمالی اصابت یا واکنش پدافندی شباهت بیشتری به یکدیگر داشت. در مقابل، گزارش‌های مربوط به استان‌ها و شهرهای دیگر، هرچند در نشان دادن گستره جغرافیایی نگرانی و فضای هشدار اهمیت دارند، اما از نظر راستی‌آزمایی و هم‌پوشانی، در سطح پایین‌تری قرار می‌گیرند. به همین دلیل، این بخش باید بیش از هر چیز به‌عنوان تصویر مردمی از شدت و گستره شب حملات خوانده شود، نه فهرست نهایی و قطعی اهداف تأییدشده.

مهم‌ترین تحولات

• حدود ساعت ۰۲:۰۰ بامداد به وقت محلی، حملاتی به شهر صنعتی البرز و شهر صنعتی لیا در استان قزوین گزارش شد؛ بدون فوتی تأییدشده، اما با گزارش‌های متناقض درباره مجروحان.
• اسرائیل اعلام کرد دو سایت تولید موشک کروز دریایی در تهران را هدف قرار داده و آن‌ها را بخشی از شبکه تولید دفاعی ایران توصیف کرد.
• اسرائیل از چندین پرتاب موشک از ایران به سمت خاک خود خبر داد که باعث هشدارهای پناهگاهی مکرر و فعال شدن پدافند هوایی شد.
• درگیری در جبهه لبنان ادامه داشت و اسرائیل از حملات علیه اهداف مرتبط با حزب‌الله و ادامه عملیات زمینی هدفمند خبر داد.
• یک حمله پهپادی به مخزن سوخت در فرودگاه بین‌المللی کویت اصابت کرد و آتش‌سوزی به وجود آورد، اما تلفات جانی گزارش نشد.
• رسانه‌های نزدیک به دولت ایران از موج تازه‌ای از حملات در قالب «وعده صادق ۴» خبر دادند که شامل هدف‌گیری مواضع اسرائیلی و تأسیسات منطقه‌ای مرتبط با آمریکا بود.
• ایران بررسی پیشنهاد آمریکا که از طریق پاکستان منتقل شده بود را ادامه داد، اما نشانه‌های اولیه از تهران همچنان منفی بود.
• گزارش شد که ترکیه در حال انتقال پیام میان ایران و آمریکا برای کاهش تنش است.
• سازمان ملل یک فرستاده شخصی برای حمایت از تلاش‌ها جهت پایان دادن به درگیری منصوب کرد.
• روس‌اتم کارکنان بیشتری را از نیروگاه هسته‌ای بوشهر خارج کرد و نگرانی درباره ریسک‌های هسته‌ای پیرامون جنگ را تقویت کرد.

جمع‌بندی نهایی

۲۴ ساعت گذشته نشان داد که جنگ ایران همچنان در یک مرحله میانی و بسیار خطرناک قرار دارد: هنوز به فروپاشی کامل منطقه‌ای نرسیده، اما دیگر هم یک درگیری محدود دوجانبه محسوب نمی‌شود. تهران همچنان تحت فشار بود، اسرائیل همچنان در معرض تهدید فعال موشکی قرار داشت، کویت به روشن‌ترین نمونه سرایت منطقه‌ای جنگ در این روز تبدیل شد و دیپلماسی نیز فقط در حد انتقال پیام‌ها پیش رفت، نه یک گشایش واقعی.

مهم‌ترین نتیجه این است که هر دو طرف ظاهراً در حال آزمودن این هستند که آیا می‌توانند هم‌زمان فشار نظامی را حفظ کنند و در عین حال یک کانال باریک برای مذاکره باز بگذارند یا نه. این ترکیب ذاتاً بی‌ثبات است. زیرا اجازه می‌دهد تشدید تنش ادامه یابد، در حالی که هر تیتر دیپلماتیک بیش از آنچه واقعاً هست، مهم به نظر برسد.

در حال حاضر، میدان نبرد همچنان سریع‌تر از دیپلماسی حرکت می‌کند.

منابع مورد استفاده

• Reuters
• به‌روزرسانی‌های رسمی ارتش اسرائیل
• Press TV / گزارش‌های نزدیک به سپاه
• Iran International
• گزارش‌های محلی ایرانی با ارجاع به ILNA و Eghtesad Online
• کانال تلگرامی VahidOnline
• کانال تلگرامی ILIA
• VOA Persian
• جمع‌بندی‌های تحلیلی JINSA