خطوط گسست در مسیر صلح: نبردهای غزه، آتش‌بس‌های شیکننده و تحریم‌های ایران – ۸ اکتبر ۲۰۲۵

خاورمیانه در اکتبر وارد مرحله‌ای پرتنشی شده است؛ ترکیبی از تشدید درگیری‌های میدانی، دیپلماسی شکننده و بازگشت تحریم‌ها. از خیابان‌های غزه تا راهروهای تهران، این بحران همچنان منطقه را می‌لرزاند و شکاف‌های عمیق سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک را آشکار می‌سازد.

اسرائیل–فلسطین / جنگ غزه

پیشروی‌ها و حملات نظامی

• در سپتامبر، نیروهای زمینی اسرائیل گسترده‌ترین عملیات خود را آغاز کردند و به محله‌های مرکزی و غربی غزه نفوذ کردند. داده‌های ACLED نشان می‌دهد که حدود ۶۰٪ فعالیت نظامی اسرائیل در آن ماه بر غزه‌سیتی متمرکز بود.
• با وجود مذاکرات، حملات هوایی اسرائیل دست‌کم ۲۴ فلسطینی را در اوایل اکتبر کشت.
• در ۷ اکتبر، همزمان با دومین سالگرد جنگ، از غزه به سوی جنوب اسرائیل راکت شلیک شد. تلفات و خسارات اندک گزارش شد.
• وزارت بهداشت غزه اعلام کرده است که از آغاز تشدید جنگ در اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۶۷ هزار فلسطینی کشته شده‌اند. یکی از تحقیقات سازمان ملل تأکید کرده است که عملیات اسرائیل ممکن است با معیارهای حقوقی «نسل‌کشی» همخوانی داشته باشد.

دیپلماسی، واکنش‌ها و تصمیمات

• گفت‌وگوهای غیرمستقیم اسرائیل–حماس در شرم‌الشیخ مصر از سر گرفته شد؛ با میانجیگری آمریکا، قطر و مصر. محور مذاکرات: آتش‌بس، آزادی گروگان‌ها، خلع سلاح و خروج مرحله‌ای اسرائیل.
• ائتلافی از کشورهای عربی (مصر، اردن، عربستان، امارات، قطر، اندونزی، پاکستان، ترکیه) از اقدامات مشروط حماس در مذاکرات حمایت کرده و از اسرائیل خواستند بمباران را متوقف کند.
• شورای امنیت سازمان ملل نقشه‌راهی ارائه کرده است شامل آتش‌بس مرحله‌ای، اعزام نیروهای صلح بان، خلع سلاح و حرکت به سوی تشکیل دولت فلسطین.
• در داخل اسرائیل، صدای ائتلاف راست‌افراطی مانند اسموتریچ و بن‌گویر با هرگونه امتیازدهی مخالف است و اجرای توافق بالقوه را پیچیده می‌کند.

اسرائیل–ایران و تنش‌های منطقه‌ای

وضعیت نظامی و پیام‌های راهبردی

• پس از جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵، در ۲۴ ژوئن با میانجیگری آمریکا و قطر آتش‌بس برقرار شد.
• مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که هرگونه حمله جدید اسرائیل می‌تواند جنگی گسترده‌تر را شعله‌ور کند که حتی آمریکا را درگیر سازد.
• گزارش‌های مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) نشان می‌دهد رهبری نظامی ایران در حال آماده‌سازی برای ازسرگیری جنگ است؛ حتی جانشینان احتمالی برای شرایط جنگی تعیین شده‌اند.
• تحلیلگران تأکید دارند این آرامش کنونی «کاذب» و موقتی است و ممکن است دوباره به حملات پرشدت بازگردد.

تحریم‌ها و دیپلماسی مالی

• در ۲۷ سپتامبر، سازوکار «اسنپ‌بک» شورای امنیت فعال شد و تحریم‌های پیش از ۲۰۱۶ علیه ایران بازگشت: تحریم تسلیحاتی، ممنوعیت غنی‌سازی اورانیوم، مسدودسازی دارایی‌ها، محدودیت‌های موشکی و ممنوعیت سفر.
• اتحادیه اروپا نیز بازگشت تحریم‌ها را تأیید کرد، در حالی‌که روسیه آن را غیرقانونی خواند.
• ایران گام‌هایی برای همسویی مالی برداشت و عضویت مشروط در کنوانسیون مقابله با تأمین مالی تروریسم (CFT) را تصویب کرد.
• رئیس‌جمهور پزشکیان تأکید کرده است که ایران با «خلاقیت و تاب‌آوری» می‌تواند بر فشار تحریم‌ها غلبه کند؛ با این حال ریال سقوط کرده و پیش‌بینی‌های رشد اقتصادی منفی باقی مانده است.

🌐 تحولات گسترده‌تر منطقه

• در یمن، شورشیان حوثی ۹ کارمند دیگر سازمان ملل را بازداشت کردند و شمار کل کارکنان بازداشت‌شده در مناطق تحت کنترلشان به ۵۳ نفر رسید. این اقدام دسترسی به کمک‌های انسانی را بیش از پیش محدود کرده است.
• ترکیه در حال تغییر راهبرد گازی خود است: تا سال ۲۰۲۸ قصد دارد بیش از نیمی از نیاز خود را از تولید داخلی و واردات LNG آمریکا تأمین کند، و وابستگی به گاز ایران (و روسیه) را کاهش دهد.
• آنکارا همچنین پیشنهاد تسویه ۱۰۰ میلیون دلاری با آمریکا درباره پرونده هالک‌بانک را مطرح کرد؛ دادگاه عالی آمریکا تجدیدنظر این بانک را نپذیرفت و پرونده ادامه خواهد یافت.
• بانک جهانی پیش‌بینی رشد منطقه خاورمیانه در ۲۰۲۵ را افزایش داد، با تأکید بر تاب‌آوری کشورهای خلیج؛ اما ایران را به‌دلیل تحریم‌ها، کاهش تولید نفت و تداوم درگیری‌ها استثنا دانست.

🧐 مشاهدات

جبهه جنگ و میز مذاکره همچنان همسو نیستند. اسرائیل از یک‌سو پیام عقب‌نشینی مرحله‌ای ارسال می‌کند، و از سوی دیگر حملات هوایی ادامه دارد که اعتبار آن را زیر سؤال می‌برد. کشورهای عربی برای یک چارچوب آتش‌بس فشار می‌آورند، اما سیاست داخلی اسرائیل موانع جدی ایجاد کرده است.

در همین حال، ایران با رد تحریم‌ها، آماده‌سازی نظامی و تهدید به تشدید، همچنان منطقه را در حالت آماده‌باش نگاه می‌دارد. فشار اقتصادی بیشتر شده، اما تهران همچنان می‌کوشد بین تاب‌آوری داخلی و اتحادهای خارجی توازن برقرار کند.

منطقه گسترده‌تر نیز بی‌ثبات مانده است: جنگ‌های نیابتی، بحران‌های انسانی و تغییرات انرژی همگی نشان می‌دهند که اکتبر ۲۰۲۵ نیز ماهی است که دیپلماسی شکننده با واقعیت‌های خشن میدانی در تضاد است.