سخنرانی پاول: مارس 2025
عصر بخیر. من و همکارانم در تلاشیم تا دو هدف اصلی خود را محقق کنیم: ایجاد حداکثر اشتغال و حفظ ثبات قیمتها، که هر دو به نفع مردم آمریکا هستند. به طور کلی، اقتصاد در وضعیت مطلوبی قرار دارد و در دو سال گذشته، پیشرفت چشمگیری در جهت تحقق اهدافمان داشتهایم. شرایط بازار کار مناسب است و تورم نیز به هدف بلندمدت ۲ درصدی ما نزدیکتر شده است، هرچند هنوز کمی بالاتر از این هدف قرار دارد.
کمیته بازار آزاد فدرال امروز در راستای حمایت از اهداف اقتصادی خود، تصمیم گرفت نرخ بهره را بدون تغییر نگه دارد. علاوه بر این، تصمیم گرفتیم سرعت کاهش ترازنامه خود را نیز کاهش دهیم. بعد از بررسی کوتاه تحولات اقتصادی، جزئیات بیشتری در مورد این تصمیمات ارائه خواهم کرد.
رشد فعالیتهای اقتصادی در سه ماهه چهارم سال گذشته با ثبات ادامه یافت و تولید ناخالص داخلی (GDP) با افزایش 2.3 درصدی روبرو شد. با این حال، شواهد اخیر نشان میدهد که پس از رشد سریع هزینههای مصرفکننده در نیمه دوم سال 2024، این روند در حال تعدیل شدن است.
نتایج نظرسنجیهای انجام شده از خانوادهها و کسبوکارها، نشاندهنده افزایش نگرانیها نسبت به آینده اقتصاد است. مشخص نیست که این تحولات، چه تأثیری بر میزان هزینهکرد و سرمایهگذاری در آینده خواهد داشت. بر اساس خلاصه پیشبینیهای اقتصادی ما، اغلب شرکتکنندگان انتظار دارند که تولید ناخالص داخلی در سال جاری 1.7 درصد رشد کند، که کمی کمتر از پیشبینی ماه دسامبر است. همچنین، پیشبینی میشود که در دو سال آینده، رشد اقتصادی کمتر از 2 درصد باشد.
وضعیت بازار کار همچنان مطلوب است. به طور میانگین، در سه ماه گذشته، هر ماه 200,000 شغل جدید در بخش حقوق و دستمزد ایجاد شده است. نرخ بیکاری با 4.1 درصد همچنان پایین است و در طول سال گذشته تقریباً ثابت باقی مانده است. همچنین، برای چند ماه متوالی، تعداد فرصتهای شغلی موجود با تعداد متقاضیان کار تقریباً برابر بوده است.
دستمزدها در حال حاضر با سرعتی بیشتر از نرخ تورم در حال افزایش هستند و این روند نسبت به اوایل دوره بهبود پس از همهگیری کرونا، پیوستهتر است. به طور کلی، شاخصهای متعددی نشان میدهند که شرایط بازار کار متعادل است و این بازار در حال حاضر فشار تورمی قابل توجهی ایجاد نمیکند. بر اساس خلاصه پیشبینیهای اقتصادی (SCP)، میانگین نرخ بیکاری در پایان سال جاری 4.4 درصد و در دو سال آینده 4.3 درصد پیشبینی میشود.
تورم در دو سال گذشته به طور قابل توجهی کاهش یافته است، اما هنوز هم تا حدودی بالاتر از هدف بلندمدت 2 درصدی ما قرار دارد. بر اساس شاخص قیمت مصرفکننده و سایر دادهها، برآوردها نشان میدهد که قیمتهای کلی مصرف شخصی در 12 ماه منتهی به فوریه، 2.5 درصد افزایش یافته است. با حذف دستههای پرنوسان مواد غذایی و انرژی، قیمتهای اصلی مصرف شخصی 2.8 درصد افزایش یافته است.
اخیراً، برخی از شاخصهای کوتاهمدت انتظارات تورمی افزایش یافتهاند. این افزایش در هر دو نوع شاخصهای مبتنی بر بازار و شاخصهای مبتنی بر نظرسنجی مشاهده میشود. پاسخدهندگان به نظرسنجی، چه مصرفکنندگان و چه کسبوکارها، تعرفهها را به عنوان یکی از عوامل اصلی این افزایش ذکر میکنند.
با این حال، با نگاهی فراتر از یک سال آینده، اکثر شاخصهای انتظارات بلندمدت با هدف تورم 2 درصدی ما همخوانی دارند. میانگین پیشبینی در SCP (خلاصه پیشبینی شرکتکنندگان) برای تورم کلی PCE در سال جاری 2.7 درصد و در سال آینده 2.2 درصد است که اندکی بالاتر از پیشبینی دسامبر است. در سال 2027، میانگین پیشبینی به هدف 2 درصدی ما خواهد رسید.
اقدامات سیاست پولی ما با هدف ارتقای حداکثر اشتغال و ثبات قیمتها برای مردم آمریکا انجام میشود. کمیته در جلسه امروز تصمیم گرفت محدوده هدف نرخ بهره فدرال را بین ۴.۲۵ تا ۴.۵ درصد حفظ کند.
با توجه به آینده، دولت جدید در حال اعمال تغییرات سیاستی قابل توجهی در چهار حوزه مجزا است: تجارت، مهاجرت، سیاست مالی و مقررات. تاثیر کلی این تغییرات سیاستی برای اقتصاد و مسیر سیاست پولی اهمیت خواهد داشت. در حالی که تحولات اخیر در برخی از این حوزهها، به ویژه سیاست تجاری، رخ داده است، عدم اطمینان در مورد تغییرات و تاثیر آنها بر چشم انداز اقتصادی زیاد است.
با تجزیه و تحلیل دادههای ورودی، تمرکز ما بر تفکیک سیگنال از نویز است. همانطور که چشم انداز اقتصادی تغییر میکند، کمیته با توجه به بیانیه خود، میزان و زمان تنظیمات اضافی در محدوده هدف نرخ بهره فدرال را با ارزیابی دادههای ورودی، چشم انداز در حال تحول و توازن ریسکها تعیین خواهد کرد. نیازی به عجله برای تغییر سیاستهای خود نداریم و میتوانیم منتظر شفافیت بیشتر در جلسه SEP FOMC (پیش بینی خلاصه شده اقتصادی کمیته بازار آزاد فدرال) باشیم.
شرکت کنندگان بر اساس پیش بینی خود از سناریوی محتمل آینده، ارزیابی های فردی خود را از مسیر مناسب نرخ وجوه فدرال ثبت کردند. این کار با توجه به عدم اطمینان قابل توجه در حال حاضر، چالش برانگیز است. میانگین پیش بینی شرکت کنندگان این است که سطح مناسب نرخ وجوه فدرال در پایان سال جاری 3.9 درصد و در پایان سال آینده 3.4 درصد خواهد بود که نسبت به دسامبر تغییری نکرده است.
همانطور که قبلاً اشاره کردم، پیشبینیهای اقتصادی همواره با درجاتی از عدم قطعیت همراه هستند. اما در شرایط فعلی، این عدم قطعیت به طور غیرعادی بالا است. لازم به تاکید است که این پیشبینیها، طرح یا تصمیم قطعی کمیته نیستند. سیاستهای ما از پیش تعیین شده نیستند و با توجه به تحولات اقتصادی، به گونهای تنظیم خواهند شد که اهداف حداکثر اشتغال و ثبات قیمت را به بهترین نحو محقق سازند.
اگر اقتصاد همچنان قوی بماند و تورم به طور پیوسته به سمت 2 درصد کاهش نیابد، ما میتوانیم سیاستهای محدودکننده خود را برای مدت طولانیتری حفظ کنیم. اگر بازار کار به طور غیرمنتظرهای ضعیف شود یا تورم سریعتر از حد انتظار کاهش یابد، ما میتوانیم سیاستهای خود را بر اساس آن تعدیل کنیم. موضع سیاستی فعلی ما به خوبی برای مقابله با خطرات و عدم قطعیتهایی که در تلاش برای دستیابی به هر دو هدف مأموریت دوگانه خود با آن مواجه هستیم، قرار گرفته است.
در جلسه امروز، تصمیم گرفتیم سرعت کاهش ترازنامه خود را نیز کاهش دهیم. از زمانی که کاهش ترازنامه را آغاز کردیم، داراییهای اوراق بهادار ما بیش از 2 تریلیون دلار کاهش یافته است. در حالی که شاخصهای بازار همچنان نشان میدهند که مقدار ذخایر فراوان است، برخی نشانههای افزایش تنگی در بازارهای پول را مشاهده کردهایم.
از ماه آوریل، سقف ماهانه خرید مجدد اوراق خزانهداری از ۲۵ میلیارد دلار به ۵ میلیارد دلار کاهش مییابد. این اقدام با هدف کمیته مبنی بر نگهداری بلندمدت اوراق خزانهداری همسو است. سقف خرید اوراق آژانس بدون تغییر باقی خواهد ماند. این تغییر سیاستی تأثیری بر سیاست پولی مورد نظر ما ندارد و نباید بر اندازه ترازنامه ما در میانمدت تأثیر بگذارد.
کمیته به بررسیهای خود در راستای بازنگری پنجساله چارچوب سیاست پولی ادامه داد. در این جلسه، تمرکز ما بر پویایی بازار کار و هدف حداکثر اشتغال بود. همانطور که قبلاً اشاره کردیم، این بازنگری شامل تعامل و رویدادهای عمومی با طیف گستردهای از ذینفعان، از جمله رویدادهای «شنیداری فدرال رزرو» در سراسر کشور و یک کنفرانس تحقیقاتی در ماه مه خواهد بود. در طول این فرآیند، از ایدههای جدید و بازخوردهای انتقادی استقبال میکنیم و درسهای پنج سال گذشته را در تعیین نتایج خود مدنظر قرار خواهیم داد. قصد داریم این بازنگری را تا اواخر تابستان به پایان برسانیم.
فدرال رزرو دو هدف برای سیاست پولی خود تعیین کرده است: حداکثر اشتغال و ثبات قیمتها. ما همچنان متعهد به حمایت از حداکثر اشتغال، بازگرداندن پایدار تورم به هدف 2 درصدی خود و ثابت نگه داشتن انتظارات تورمی بلندمدت هستیم. موفقیت ما در دستیابی به این اهداف برای همه آمریکاییها اهمیت دارد. ما درک میکنیم که اقدامات ما بر جوامع، خانوادهها و کسبوکارها در سراسر کشور تأثیر میگذارد. هر کاری که انجام میدهیم در راستای مأموریت عمومی ما است. ما در فدرال رزرو تمام تلاش خود را برای دستیابی به اهداف حداکثر اشتغال و ثبات قیمت خود به کار خواهیم گرفت.
متشکرم. منتظر سوالات شما خواهم بود.
پرسش و پاسخ
هاوارد اشنایدر از رویترز: از زمانی که برای این جلسه گذاشتید سپاسگزارم. دو موضوع در مورد وضعیت واقعی اقتصاد وجود دارد: تورم و تولید ناخالص داخلی. در مورد پیشبینی تورم بالاتر برای سال جاری، چه مقدار از آن به دلیل تعرفهها است؟ و با توجه به اینکه مسیر سیاستها ثابت باقی میماند، آیا شما این افزایش تورم را اساساً به عنوان یک شوک قیمتی گذرا در نظر میگیرید؟ به عبارت دیگر، چه مقدار از افزایش تورم ناشی از تعرفهها است؟
جی. پاول: تشخیص دقیق میزان تورم ناشی از تعرفهها در مقایسه با سایر عوامل، بسیار دشوار است. این مسئله در حال حاضر نیز صدق میکند. شاید متوجه شده باشید که تورم کالاهای مصرفی در دو ماه اول سال به طور قابل توجهی افزایش یافته است. تلاش برای تعیین دقیق سهم افزایش تعرفهها در این تورم، با توجه به تنوع کالاهای مشمول تعرفه، بسیار پیچیده است. بنابراین، بخشی از این تورم قطعاً ناشی از تعرفهها است. با این حال، ما و سایر پیشبینیکنندگان تلاش خواهیم کرد تا بهترین روش ممکن برای تفکیک تورم ناشی از تعرفهها از سایر عوامل را پیدا کنیم.
در پاسخ به سوال شما دربارهی «چشمپوشی از تورم»، هنوز برای اظهار نظر قطعی زود است. همانطور که قبلاً اشاره کردم، گاهی اوقات ممکن است در شرایطی که تورم به سرعت و بدون دخالت ما کاهش یابد (یعنی گذرا باشد)، چشمپوشی از آن مناسب باشد. این موضوع میتواند در مورد تورم ناشی از تعرفهها نیز صدق کند. به نظر من، این امر بستگی به این دارد که آیا تورم تعرفهای به سرعت کاهش مییابد یا خیر، و همچنین، به طور اساسی، به تثبیت انتظارات تورمی، به ویژه انتظارات تورمی بلندمدت، وابسته است.
هاوارد اشنایدر: خب، فکر میکنم من به سالهای آینده نگاه میکنم، و به این واقعیت که روند سیاستها اصلاً تغییر نمیکند، و تورم در سالهای آینده تغییری نمیکند. آیا این به این معنی نیست که شما اساساً تصمیم گرفتهاید که هیچ سیگنال مهمی در اینجا وجود ندارد و این فقط—ما دوباره به موقتی بودن تورم برمیگردیم؟
جی پاول: خب، فکر میکنم این یک سناریوی محتمل است. اما همانطور که گفتم، نمیتوانیم با قطعیت پیشبینی کنیم. باید ببینیم اوضاع چطور پیش میرود. اینکه تغییر چندانی مشاهده نشد، به نظرم بخشی از آن به خاطر این است که ما با رشد اقتصادی ضعیفتر اما تورم بالاتر مواجه هستیم که تا حدی اثر یکدیگر را خنثی میکنند. علاوه بر این، صادقانه بگویم، در این شرایط پر ابهام، تغییر دادن هر چیزی کمی دشوار است. میدانید، فکر میکنم نوعی بیمیلی به تغییر وجود دارد که باعث میشود بگوییم: "شاید بهتر باشد فعلاً تغییری ایجاد نکنیم."
کولبی اسمیت از نیویورک تایمز: شما انتظارات تورمی را «به خوبی تثبیت شده» توصیف کردید. اما آیا با توجه به افزایش برخی شاخصها و سطح بالای عدم اطمینان ابراز شده توسط کسبوکارها، خانوارها و پیشبینیکنندگان، اعتماد شما به این ارزیابی تغییر کرده است؟
جی پاول: خب، در مورد انتظارات تورمی، ما انتظارات تورمی را از نزدیک و با دقت از هر منبعی که در دسترس داشته باشیم، رصد میکنیم. این منابع شامل انتظارات کوتاهمدت، بلندمدت، خانوارها، کسبوکارها، پیشبینیکنندگان و انتظارات مبتنی بر بازار است.
به طور کلی، آنچه میبینیم این است که انتظارات تورمی کوتاهمدت به طور قابل توجهی افزایش یافته است. افرادی که در نظرسنجیها شرکت میکنند، اغلب به تعرفهها به عنوان عامل اصلی این افزایش اشاره میکنند. با این حال، وقتی به انتظارات بلندمدتتر نگاه میکنیم، افزایش چندانی مشاهده نمیشود. انتظارات تورمی بلندمدت عمدتاً ثابت و متعادل هستند.
به عنوان مثال، در فدرال رزرو نیویورک، انتظارات مبتنی بر بازار نیز همین الگو را نشان میدهد. معاملهگران در بازارها، تورم کمی بالاتر را برای سال آینده پیشبینی میکنند که احتمالاً به تعرفهها مرتبط است، همانطور که در نظرسنجیها نیز مشاهده میشود. اما اگر به پنج سال آینده یا پنج سال بعد از آن نگاه کنیم، میبینیم که انتظارات تورمی یا ثابت هستند یا حتی کمی کاهش یافتهاند.
بنابراین، ما این موضوع را به دقت زیر نظر داریم و هیچ چیز را مسلم نمیگیریم. انتظارات تورمی ثابت و متعادل، جزء اصلی چارچوب سیاستهای ما هستند. و این چیزی است که در حال حاضر مشاهده میکنیم.
کولبی اسمیت: «شما چه اهمیتی برای کاهش اعتماد مصرفکننده در نظرسنجیها قائل هستید؟ اخیراً گفتهاید که شاید این شاخص بهترین معیار برای پیشبینی هزینههای آتی نباشد، اما میخواهم بدانم دلیل این کاهش اعتماد چیست و تا چه حد میتواند شاخصی پیشرو برای دادههای اقتصادی واقعی باشد.»
جی پاول: خب، اجازه دهید با دادههای قطعی شروع کنیم. ما همچنان شاهد دادههای قطعی بسیار قوی هستیم. به نظر میرسد رشد شاید کمی در حال تعدیل شدن است، هزینههای مصرفکننده کمی در حال کاهش است، اما هنوز با سرعت قابل توجهی ادامه دارد. نرخ بیکاری 4.1 درصد است، ایجاد شغل اخیراً در سطح مطلوبی بوده است، تورم اکنون شروع به افزایش کرده است که ما فکر میکنیم تا حدی در پاسخ به تعرفهها است. و ممکن است در پیشرفت بیشتر در طول سال جاری تاخیر وجود داشته باشد. بنابراین این دادههای قطعی است—به طور کلی، تصویری قوی را نشان میدهد.
دادههای نظرسنجی، هم از خانوارها و هم از کسبوکارها، افزایش قابل توجهی در عدم اطمینان و نگرانیهای جدی در مورد خطر رکود اقتصادی را نشان میدهد. سوال اصلی این است که چگونه باید این موضوع را تحلیل کنیم؟ همانطور که قبلاً هم اشاره کردم، و شما هم به آن اشاره نمودید، رابطه بین دادههای نظرسنجی و فعالیتهای واقعی اقتصادی همیشه دقیق و قابل پیشبینی نیست. بارها پیش آمده که مردم در نظرسنجیها نظر منفی در مورد اقتصاد داشتهاند، اما در عمل به خرید کالاهای گرانقیمت مانند خودروهای جدید اقدام کردهاند. با این حال، مشخص نیست که آیا این بار نیز همین اتفاق خواهد افتاد یا خیر. البته، ما به دقت نشانههای ضعف در دادههای اقتصادی واقعی را بررسی خواهیم کرد. اما با توجه به شرایط فعلی، معتقدیم که سیاستهای ما به گونهای است که میتوانیم به سرعت به تغییرات اقتصادی واکنش نشان دهیم. بنابراین، در حال حاضر بهترین کار این است که منتظر شفافیت بیشتر در مورد وضعیت واقعی اقتصاد باشیم.
نیک تیمیرائوس از وال استریت ژورنال: رئیس پاول، آلن گرینسپن، رئیس سابق فدرال رزرو، ثبات قیمت را وضعیتی تعریف کرد که در آن تورم آنقدر پایین و پایدار است که بر تصمیمات خانوارها و شرکتها تأثیر قابل توجهی نمیگذارد. آیا شما معتقدید که امروز به آن ثبات قیمت دست یافتهایم؟ آیا خانوارها و کسبوکارها در حال حاضر با اطمینان از رشد قیمتها برنامهریزی میکنند؟ با توجه به تغییرات قابل توجه در موجودی کالاها و نظرسنجیهایی که نشان میدهد مصرفکنندگان، حداقل در کوتاهمدت، انتظار تورم بالاتری دارند، نظر شما چیست؟
جی پاول: «خب، من این تعریف را خیلی دوست دارم. در واقع، در کنفرانس اخیری که در آن صحبت کردم، از آن استفاده کردم. من فکر میکنم دنیایی که در آن مردم بتوانند تصمیمات اقتصادی روزانه خود را بگیرند و کسبوکارها بتوانند بدون نیاز به فکر کردن در مورد احتمال تورم قابل توجه بالا، فعالیت کنند، همان ثبات قیمت است. فکر میکنم ما به آن نزدیک و نزدیکتر میشدیم. نمیگویم که به آن رسیده بودیم، اگرچه تورم مدتی حدود 2.5 درصد بود. من فکر میکنم با ورود تورم ناشی از تعرفهها، پیشرفت بیشتر ممکن است به تأخیر بیفتد. پیشبینیهای اقتصادی ما (SEP) واقعاً پیشرفت نزولی بیشتری در تورم را در سال جاری نشان نمیدهد، و این واقعاً به دلیل ورود تعرفهها است. بنابراین، پیشرفت به تأخیر افتاده است. اما اگر به پیشبینیهای ما نگاه کنید، میبینیم که در سال 2026 به محدوده پایین دو درصد و سپس تا سال 2027 به 2 درصد باز میگردیم. البته، بسیار نامشخص است. بنابراین، من پیشرفتی را میبینم که به سمت آن انجام شده است و سپس پیشرفت در آینده. فکر میکنم آن پیشرفت احتمالاً فعلاً به تأخیر افتاده است.»
نیک تیمیرائوس: اگر اینطور است، چرا در پیشبینی اقتصادی فدرال رزرو (SEP) برای سال 2025 کاهش پیشبینی شده است؟
جی. پاول: همانطور که قبلاً هم گفتم، وقتی افراد به اعداد نگاه کردند، متوجه دو تغییر شدند. آنها کاهش قابل توجهی در رشد اقتصادی از 2.1 درصد به 1.7 درصد در سال 2025 پیشبینی کردند. همچنین، افزایش اندکی در نرخ بیکاری پیشبینی شده است، اما نه خیلی زیاد. با این حال، پیشبینی تورم اصلی 0.3 درصد افزایش یافته است. بنابراین، این دو عامل تا حدی یکدیگر را خنثی میکنند. نه به طور کامل، اما در مجموع، افراد اعداد مشابهی را پیشبینی کردند. تغییرات آنقدر بزرگ نیستند.
عامل دیگر، همانطور که اشاره کردم، عدم قطعیت بسیار زیاد است. چه عددی را باید پیشبینی کنیم؟ واقعاً پیشبینی دقیق روند آینده دشوار است. با این حال، ما معتقدیم که سیاستهای ما در موقعیت مناسبی قرار دارند، به طوری که میتوانیم در صورت نیاز تغییرات لازم را اعمال کنیم. اما در این میان، بهتر است منتظر شفافیت بیشتر باشیم. و البته، با توجه به اینکه اقتصاد هنوز قوی است، هزینههای این انتظار بسیار پایین است.
ادوارد لارنس از فاکس بیزینس: «با توجه به اینکه نرخ بیکاری حدود 4 درصد است، انتظار میرود که این میزان پایین، افراد بیشتری را برای ورود به بازار کار ترغیب کند. اما ما شاهد هستیم که نرخ استخدام در سالهای 2023 و 2024 تغییر چندانی نکرده است. دلیل این امر چیست؟»
جی. پاول: بله، این ویژگیای است که مدتهاست در بازار کار وجود داشته است. ما با توجه به جمعیت سالخورده، مشارکت نسبتاً بالایی داریم. دستمزدها با تورم 2 درصدی سازگار است، البته با این فرض که بهرهوری بالا همچنان ادامه داشته باشد. نرخ بیکاری تقریباً نزدیک به سطح طبیعی خود است، اما نرخ استخدام بسیار پایین است. با این حال، نرخ اخراج نیز پایین است. اگر به آمار اولیه ادعاها یا اخراجها نگاه کنید، نمیبینید که مردم شغل خود را از دست بدهند، اما میبینید که افرادی که شغل ندارند، مجبورند مدت طولانیتری منتظر بمانند. و، میدانید، سؤال این است که کدام طرف این معادله تغییر میکند؟ اگر شاهد افزایش قابل توجهی در اخراجها باشیم، احتمالاً به سرعت به افزایش بیکاری منجر میشود، زیرا بازار استخدام چندان قوی نیست. ما این موضوع را زیر نظر داشتهایم و در دادهها چنین اتفاقی نیفتاده است. آنچه شاهد بودهایم، وضعیت اخراج پایین و استخدام پایین بوده است و به نظر میرسد که اکنون برای شش، هفت یا هشت ماه گذشته در تعادل قرار دارد. وضعیت ما این است. سطوح مناسبی از ایجاد شغل نیز وجود دارد. بنابراین، به طور کلی، این یک بازار کار متعادل است و ما آن را با دقت زیر نظر داریم.
ادوارد: «آیا تأثیر سیاستهای دولت جدید در ارقام اقتصادی، مانند بازار کار و تورم، مشهود است؟ و چه زمانی انتظار میرود این تأثیرات به طور کامل نمایان شوند؟»
جی. پاول: «منظورتان تأثیر در بازار کار است یا سایر حوزهها؟»
ادوارد: «تأثیر در بازار کار، تورم و به طور کلی در اقتصاد. آیا نشانههایی از تأثیر سیاستهای جدید در اعداد و ارقام اقتصادی دیده میشود؟»
جی. پاول: میدانید، منظورم این است که هنوز مدت کوتاهی از شروع ماجرا گذشته، فقط چند ماه. مثلاً اخراجهایی که در حال حاضر رخ میدهد، قطعاً برای افراد درگیر و شاید برای محله یا منطقه خاصی مهم است، اما در سطح ملی هنوز رقم قابل توجهی نیست. با این حال، نمیدانیم اوضاع تا کجا پیش میرود و باید منتظر اطلاعات بیشتر باشیم. همانطور که اشاره کردم، در دو ماه گذشته شاهد دو گزارش تورم بسیار بالا در کالاهای مصرفی بودهایم که کاملاً غیرمنتظره است. شاید ردیابی ارتباط مستقیم آن با تعرفههای خاص دشوار باشد، اما احتمالاً ارتباطی وجود دارد. شاید هم این فقط یک نوسان موقت باشد و دوباره به حالت عادی برگردد، که البته محتمل هم هست. اما اگر این روند تورمی ادامه پیدا کند، احتمالاً به دلیل خرید پیش از اعمال تعرفهها یا افزایش قیمتها در آستانه تعرفههاست. این نوع اتفاقات رخ میدهد و ثبت دقیق آنها دشوار است، زیرا بخش زیادی از تأثیرات به صورت غیرمستقیم است.
برای روشن شدن موضوع، ماشینهای لباسشویی را در نظر بگیرید. در دور قبلی، تعرفههایی بر واردات ماشینهای لباسشویی اعمال شد و در نتیجه، قیمت آنها افزایش یافت. اما نکته جالب اینجاست که قیمت خشککنها، که مشمول این تعرفهها نبودند، نیز افزایش پیدا کرد. به نظر میرسد که تولیدکنندگان صرفاً از شرایط بازار پیروی کرده و قیمتها را به طور کلی افزایش دادهاند. این موضوع نشان میدهد که تأثیر تعرفهها میتواند بسیار غیرمستقیم و پیچیده باشد. در ماههای آینده، نیاز به بررسی و ردیابی دقیق این تأثیرات در بخشهای مختلف اقتصادی وجود دارد. با این حال، در حال حاضر، هنوز برای مشاهده تأثیرات قابل توجه در دادههای اقتصادی خیلی زود است.
کریگ تورس (بلومبرگ نیوز): متشکرم، رئیس. شما فرمودید که افزایش قیمتهای موقتی ناشی از تعرفهها، سناریوی اصلی است. منظورم این است که، موقتی بودن، سناریوی اصلی است—آیا دفعه قبل هم سناریوی اصلی نبود؟ آیا کمیته بازار آزاد فدرال (FOMC) دفعه قبل تورم پایینتری را پیشبینی نکرد، و آیا درس این نبود که به سرعت به خدمات—آرایشگاهها، مهدکودکها، و هر چیز دیگری—توجه کنیم؟ بنابراین، فقط میخواهم بدانم چرا نه نفر این موضوع را در نظر نمیگیرند و دو بار در سال جاری نرخ بهره را کاهش نمیدهند.
جروم پاول: وقتی میگویید «دفعه قبل»، آیا منظورتان آخرین همهگیری است؟ چرا که میتوانستید به آخرین باری اشاره کنید که تعرفهها وجود داشتند، و در آن زمان تورم موقتی بود. ما به خوبی از این موضوع آگاهیم، و هنوز هم حقیقت دارد. اگر محرکی تورمی وجود داشته باشد که خودبهخود از بین میرود، سیاست درست، انقباضی نیست. تا زمانی که انقباض اثر کند، شما عملاً و بهطور غیرضروری فعالیت اقتصادی و اشتغال را کاهش میدهید.
قضاوتهای لحظهای دشوار هستند، و ما به خوبی از چالشهای پیشبینی در دوران تورم همهگیری آگاهیم. با این حال، باید این وضعیت فعلی را متفاوت از آن دوران در نظر بگیریم. تفاوتها و شباهتهایی بین این دو دوره وجود دارد. زمانبندی متفاوت است—ما هنوز به ثبات کامل قیمتها نرسیدهایم، و این موضوع را باید در نظر داشته باشیم. کسبوکارها تمایل چندانی به افزایش قیمتها ندارند، اما در عین حال، بسیاری قصد دارند هزینههای افزایشیافته را به مصرفکننده منتقل کنند. پیشبینی دقیق نحوه بروز این وضعیت دشوار است.
استیو لیسمن (سیانبیسی): آقای رئیس، از اینکه به سوالم پاسخ میدهید متشکرم. بانک کانادا در آخرین بیانیه سیاست خود اظهار داشت: «سیاست پولی نمیتواند اثرات جنگ تجاری را جبران کند. آنچه میتواند و باید انجام دهد این است که اطمینان حاصل کند که افزایش قیمتها به تورم پایدار منجر نمیشود.» آیا این اولویتبندی شما را نیز منعکس میکند—در مواجهه با افزایش قیمتها و کندی رشد—که هدف اصلی همچنان مهار تورم است؟
جروم پاول: «ما دو هدف اصلی داریم: حداکثر اشتغال و ثبات قیمتها. گاهی اوقات، دستیابی همزمان به این دو هدف دشوار است و بیانیه رسمی ما توضیح میدهد که چگونه با این چالش روبرو میشویم. ما ابتدا بررسی میکنیم که هر یک از این اهداف چقدر با وضعیت مطلوب فاصله دارند و تخمین میزنیم که چه مدت طول میکشد تا به آن وضعیت برگردیم. سپس، تصمیمگیری میکنیم، زیرا ابزارهای ما فقط میتوانند در یک جهت عمل کنند؛ یا سیاستهای پولی را سختتر میکنیم یا آسانتر. این یک موقعیت پیچیده است، اما باید بگویم که در حال حاضر با این مشکل مواجه نیستیم. وضعیت اقتصادی به گونهای نیست که این تضاد را ایجاد کند و پیشبینیهای کلی نیز مشکلات جدی را نشان نمیدهند.»
استیو لیسمن (سیانبیسی): دیروز، پیشبینی اندرسون یوسیالای احتمال بالایی برای رکود را مطرح کرد. آیا شما معتقدید که کندی فعلی اقتصاد، خطر رکود را افزایش میدهد؟
جروم پاول: احتمال وقوع رکود همیشه وجود دارد. طبق آمار تاریخی، این احتمال در یک بازه 12 ماهه حدود یک به چهار است. سوال اصلی این است که آیا شرایط فعلی این احتمال را افزایش میدهد یا خیر. ما وقوع رکود را پیشبینی نمیکنیم و با اینکه برخی از پیشبینیکنندگان احتمال رکود را کمی افزایش دادهاند، این احتمال همچنان در سطح متوسط باقی مانده است. فقط دو ماه پیش، انتظارات برای رکود بسیار پایین بود. اگرچه خطر رکود افزایش یافته است، اما هنوز در سطح بالایی قرار ندارد.
کریس روگابر (آسوشیتدپرس): دیشب، رئیس جمهور ترامپ دو عضو کمیسیون تجارت فدرال، یک آژانس مستقل، را اخراج کرد. این میتواند منجر به یک نبرد حقوقی بر سر اختیار دولت برای برکناری مقامات مستقل شود. اگر این اخراجها پابرجا بماند، آیا این امر استقلال فدرال رزرو (فد) را تهدید میکند؟ آیا او میتواند همین کار را با هیئت مدیره فدرال رزرو انجام دهد؟
جروم پاول: «من قبلاً در همین اتاق به این سؤال پاسخ دادهام و تمایلی به تغییر پاسخ خود امروز ندارم. من چیز جدیدی برای اضافه کردن در این مورد ندارم.»
کریس روگابر (آسوشیتدپرس): «میخواهم در مورد احساسات مصرفکننده، بهویژه انتظارات تورمی در نظرسنجی دانشگاه میشیگان، بپرسم. در تابستان ۲۰۲۲، شما به افزایش انتظارات تورمی بلندمدت در آن شاخص بهعنوان دلیلی برای افزایش نرخ بهره ۰٫۷۵ درصدی اشاره کردید. اکنون، شما در مورد معیارهای مختلف تورم صحبت کردهاید، اما به نظر نمیرسد که همان وزن را به آن شاخص اختصاص دهید. آیا شما دادههای هفته گذشته دانشگاه میشیگان را نادیده میگیرید، یا آیا هنوز همان اهمیت را دارد؟»
جروم پاول: «من آن زمان به آن شاخص اشاره کردم، اما وزن زیادی به آن ندادم. آن شاخص بیشتر برای توضیح رویدادهای گذشته استفاده میشد تا اینکه بخواهد عاملی تعیینکننده باشد. به علاوه، قرائتی که شما به آن اشاره میکنید، اولیه بود و قرائت فعلی هم همینطور است. شاخص انتظارات تورمی بلندمدت دانشگاه میشیگان، در مقایسه با ارزیابیهای مبتنی بر بازار و سایر ارزیابیهای مبتنی بر نظرسنجی، یک مقدار پرت محسوب میشود. ما دادههایی را که دوست نداریم نادیده نمیگیریم، بلکه خودمان را ملزم میکنیم که همه دادهها را در نظر بگیریم. با این حال، ما متوجه هستیم که این معیار خاص با بقیه متفاوت است. با این وجود، به آن توجه میکنیم.»
مایکل مککی (رادیو و تلویزیون بلومبرگ): در وال استریت نگرانیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه با بررسی اثرات کلی سیاستهای مالی بر اقتصاد، ممکن است خیلی دیر برای واکنش به رکود اقدام کنیم. چگونه میتوانید به مردم اطمینان دهید که فدرال رزرو به موقع مشکلات را شناسایی میکند، یا اینکه آیا تصمیم خواهید گرفت به صورت پیشگیرانه عمل کنید؟
پاول: «ما به خوبی از وضعیت متغیر و جدول زمانی آن آگاهیم. ما از تمام ابزارهای موجود برای دستیابی به اهداف خود به کارآمدترین شکل ممکن استفاده خواهیم کرد و قصد داریم به موقع عمل کنیم. در حال حاضر، دادههای اقتصادی قوی هستند. با این حال، ما دادههای مربوط به احساسات مصرفکننده و عدم قطعیت بالا را نیز در نظر میگیریم و این عوامل را به دقت زیر نظر داریم. ما معتقدیم که قبل از تصمیمگیری در مورد سیاستهای خود، بهتر است منتظر اطلاعات دقیقتر باشیم.»
مایکل مککی: آیا فکر میکنید در محیطی دولتی که تصمیمات آن اغلب از طریق توییتها اعلام میشود، دستیابی به شفافیت کار دشواری باشد؟ آیا پیشبینی میکنید زمانی فرا برسد که بتوان به پیشبینیهای ارائه شده، اطمینان کرد؟
پاول: بله، من معتقدم که در نهایت شفافیت را به دست خواهیم آورد، اگرچه پیشبینی زمان دقیق آن دشوار است. تصمیماتی گرفته و اجرا خواهند شد و پس از آن، میتوانیم تأثیر آنها را بر اقتصاد ارزیابی کنیم. بسیاری از این تصمیمات در ماههای آینده آشکار خواهند شد و ما در حین پیشرفت، خود را با شرایط تطبیق خواهیم داد.
ریچل سیگل (واشنگتن پست): شما قبلاً به تفکیک سیگنال از نویز اشاره کردید—یعنی تشخیص بین تورم ناشی از تعرفه و تورم غیر تعرفهای. میتوانید توضیح دهید که چگونه این تمایزات را، بهویژه از زمان جلسه ژانویه، انجام دادهاید؟
رئیس پاول: وقتی از تفکیک سیگنال از نویز صحبت میکنیم، منظورمان این است که عدم قطعیت زیادی وجود دارد. اخبار مربوط به اعمال یا حذف تعرفهها میتواند گمراهکننده باشد، زیرا همیشه اطلاعات مفیدی ارائه نمیدهد. تمرکز ما بر شناسایی عواملی است که بر فعالیت اقتصادی، تورم، اشتغال و سایر حوزههای کلیدی تأثیر میگذارند.
«در دو ماه ابتدایی سال جاری، پس از یک دوره تقریباً صفر، شاهد افزایش قابل توجه تورم در بخش کالا بودیم. این افزایش میتواند ناشی از تعرفهها باشد، اما اثبات قطعی این موضوع که تعرفهها تنها عامل افزایش تورم هستند، دشوار است. اغلب، ترکیبی از عوامل، از جمله تغییرات موقت یا منحصر به فرد، در این امر دخیل هستند که ممکن است در طول زمان معکوس شوند. در چند ماه آینده، با جمعآوری اطلاعات بیشتر، میتوانیم درک بهتری از این موضوع پیدا کنیم. درک کامل تأثیر تعرفهها بر تورم چالشبرانگیز است، اما ما در حال پیشرفت هستیم و به تحلیل این مسائل ادامه خواهیم داد.»
ریچل سیگل: آیا می توانید توضیح دهید چه چیزی یک پدیده را از یک داده تصادفی (نویز) به یک روند قابل توجه (سیگنال) تبدیل میکند؟
رئیس پاول: این موضوع بستگی به شرایط خاص دارد. ما به دنبال شواهد مستقیمی هستیم که نشان دهد فشارهای تورمی مشخصی ناشی از تعرفهها هستند یا خیر. برای مثال، اگر تورم در بخشهایی مانند خدمات مسکن، مستقل از تعرفهها در حال افزایش باشد، آن را به عنوان یک سیگنال واضحتر در نظر میگیریم. تورم خدمات مسکن، که مدتی مشکلساز بوده، اکنون نشانههایی از بهبود را نشان میدهد، در حالی که تورم کالاها و خدمات غیر مسکن در حال حاضر نگرانکنندهتر است.
کلی اوگرادی (سیبیاس نیوز): «با اینکه احساسات مصرفکنندگان به میزان قابل توجهی کاهش یافته، شما میگویید که اقتصاد بر اساس دادههای واقعی همچنان قوی است. پیام شما به مصرفکنندگانی که این قدرت را احساس نمیکنند، بهویژه کسانی که با افزایش هزینههای مواد غذایی دست و پنجه نرم میکنند، چیست؟»
رئیس پاول: نارضایتی مصرفکنندگان بیشتر به دلیل تورم گذشته، به ویژه افزایش شدید قیمتها بین سالهای 2021 تا 2023 است. در حال حاضر، مردم همچنان مجبور به پرداخت قیمتهای بالاتر هستند و همین موضوع، حتی با وجود رشد اقتصادی، باعث نارضایتی آنها میشود. اگرچه تورم در حال حاضر به شدت گذشته نیست و نرخ بیکاری نیز در سطح نسبتاً پایین 4.1 درصد قرار دارد، اما نارضایتی از قیمتهای بالا همچنان وجود دارد و ما این موضوع را درک میکنیم.
کلی اوگرادی: شما پیشبینی میکنید که امسال دو بار نرخ بهره را کاهش دهید، حتی اگر انتظار میرود تورم برای مدت طولانیتری بالا بماند. آیا این نشان میدهد که کاهش رشد اقتصادی نگرانی اصلی شماست؟
رئیس پاول: ما سال را با پیشبینی دو بار کاهش نرخ بهره آغاز کردیم. این امر منعکسکننده انتظار ما برای رشد اقتصادی ضعیفتر اما تورم بالاتر بود. این عوامل تا حدی اثر یکدیگر را خنثی میکنند. نرخ بیکاری هنوز بسیار پایین است و رشد اقتصادی ثابت است، بنابراین پیشبینی ما به طور قابل توجهی تغییر نکرده است. وضعیت بسیار نامشخص است و ما برای سنجش احساسات، با کسبوکارها و خانوادهها در سراسر کشور در ارتباط نزدیک هستیم. در حالی که احساسات ضعیف شده است، فعالیت اقتصادی همچنان قوی است، بنابراین ما تحولات را با دقت زیر نظر داریم. سطح قیمتها همچنان یک نگرانی اصلی برای مصرفکنندگان است که میتواند بر احساسات تأثیر بگذارد، اما اقتصاد کلی در حال حاضر سالم به نظر میرسد.
ویکتوریا از پولیتیکو: «میخواستم ابتدا توضیح دهید که چگونه تعرفهها در افزایش پیشبینی تورم نقش داشتهاند. به طور مشخص، آیا این اشاره به تعرفههایی است که قبلاً اعمال شدهاند، یا پیشبینی برخی از تعرفههای احتمالی در تاریخ 2 آوریل را شامل میشود؟ همچنین، لطفاً در مورد تصمیم مربوط به ترازنامه توضیح دهید. چه عواملی بر این تصمیم تأثیر گذاشتند؟ آیا این تصمیم ارتباطی با انتظارات در مورد چگونگی تأثیر افزایش سقف بدهی بر عرضه ذخایر دارد؟»
رئیس پاول: در خلاصهی پیشبینیهای اقتصادی (SEP) مشاهده میکنید که انتظار نمیرود امسال تورم هستهای بیشتر از این کاهش یابد. این شاخص تقریبا ثابت مانده و روند جانبی دارد. ما به طور دقیق مشخص نمیکنیم که چه مقدار از این وضعیت به دلیل تعرفهها است، اما میدانیم که تعرفهها بر پیشبینیهای تورم تأثیر میگذارند. تعرفهها در حال حاضر بر تورم شاخص هزینههای مصرف شخصی (PCE) هستهای و تورم شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) هستهای در سال جاری اثر میگذارند و تمام پیشبینیکنندگان این موضوع را در نظر گرفتهاند. من نمیتوانم تأثیر دقیق را به صورت عددی بیان کنم، اما مطمئناً بخشی از چشمانداز تورم را تشکیل میدهد.
«ما بحث در مورد ترازنامه را به دلیل تغییرات در حساب عمومی خزانهداری (TGA) آغاز کردیم. پس از بررسی بیشتر، متوجه شدیم که زمان مناسب برای اقدام فرا رسیده است. کمیته تصمیم گرفت رویکردی را که در ماه ژوئن برای کاهش سرعت تسهیل کمی (QT) اتخاذ کردیم، ادامه دهد. به عبارت دیگر، ما سرعت QT را تقریباً نصف میکنیم، به این معنی که رسیدن به هدفمان بیشتر طول میکشد. انتظار داریم این سرعت آهستهتر مفید باشد و این تصمیمی است که با استقبال گسترده مواجه شد.»
ما همچنان بر این باوریم که ذخایر کافی هستند، اگرچه برخی شاخصها نشانههایی از تغییر را نشان میدهند. با این حال، با کاهش موجودی حساب خزانه داری کل (TGA)، ذخایر افزایش یافته و تحلیل سیگنالهای بنیادی را دشوارتر کرده است. با وجود این، ما معتقدیم که این موضوع تأثیری بر سیاستهای پولی یا اندازه نهایی ترازنامه نخواهد داشت. این اقدام با برنامههای اعلام شده ما همخوانی دارد و هیچ پیام پنهانی را منتقل نمیکند. ما صرفاً به دلیل ملاحظات عملی، تنظیماتی را اعمال میکنیم.
کلر جونز از فایننشال تایمز: در ماه ژانویه، شما اظهار داشتید که انتظارات تورمی به خوبی تثبیت شدهاند. آیا هنوز هم بر این باور هستید؟ اگر انتظارات تورمی به خوبی تثبیت نشدهاند، چرا تغییرات قابل توجهتری در سیاستها اعمال نشده است؟
رئیس پاول: وقتی میگوییم انتظارات تورمی به خوبی تثبیت شدهاند، منظورمان انتظارات بلندمدت، مانند انتظارات پنج سال آینده است. این انتظارات نسبتاً پایدار باقی ماندهاند و تغییرات چشمگیری نداشتهاند. یک معیار وجود دارد که اندکی بالاتر است، اما سایر نظرسنجیها و شاخصهای مبتنی بر بازار نشان میدهند که انتظارات تورمی همچنان به خوبی تثبیت شدهاند. انتظارات تورمی کوتاهمدت ممکن است به دلیل عوامل مختلفی مانند تعرفهها نوسان داشته باشند، اما تمرکز ما بر چشمانداز بلندمدت است و تغییر عمدهای در این انتظارات رخ نداده است.
نیل ایروین از آکسیوس: «جانت یلن، وزیر خزانهداری، اشاره کرده است که بخش عمدهای از رشد اشتغال در سالهای اخیر مربوط به بخشهای دولتی یا نزدیک به دولت مانند مراقبتهای بهداشتی و آموزش بوده است. آیا شما با این نظر موافقید که رشد اشتغال در بخش خصوصی با ضعف اساسی مواجه است؟ و آیا این تغییر در ترکیب اشتغال، پیامدهای سیاستی خاصی به همراه دارد؟»
رئیس پاول: بله، این روند در طول سال گذشته مشهود بوده است. دورههایی وجود داشته که ایجاد شغل بیشتر در بخشهایی مانند مراقبتهای بهداشتی، آموزش و دولت متمرکز بوده، در حالی که رشد اشتغال در بخش خصوصی کمتر بوده است. با این حال، رشد کلی اشتغال در بخش خصوصی در محدوده مطلوبی قرار داشته است. مهم است که به یاد داشته باشیم نرخ بیکاری بسیار پایین است، بنابراین به طور کلی، بازار کار قوی است. از دیدگاه سیاستگذاری، اشتغال، اشتغال است، صرف نظر از بخش آن. دولت میتواند سیاستهایی برای رسیدگی به این تغییرات اعمال کند، اما نقش ما نظارت بر وضعیت کلی بازار کار است.
مت، از سیانان: ممنون آقای پاول. در بیانیه فدرال رزرو که امروز منتشر شد، جملهای حذف شده که قبلاً بیان میکرد کمیته، ریسکهای رسیدن به اهداف اشتغال و تورم خود را تقریباً متعادل میداند. میتوانید دلیل حذف این جمله را توضیح دهید؟ آیا این بدان معناست که اکنون بیشتر نگران تورم هستید یا اشتغال؟
رئیس پاول: «در واقع، حذف این عبارت به معنای تغییر سیاست پولی نیست. ما گاهی اوقات از عباراتی استفاده میکنیم که هدف خاصی را دنبال میکنند و بعد از آنکه آن هدف محقق شد، دیگر نیازی به آن عبارت نیست. عبارت «تعادل خطرات» در زمانی که ما در حال نزدیک شدن به مرحله افزایش نرخ بهره بودیم، مفید بود، اما اکنون که از آن مرحله عبور کردهایم، دیگر ضرورتی ندارد.
نکته مهمتر این است که اگر به صفحات 10، 11 و 12 خلاصه پیشبینیهای اقتصادی (SEP) نگاه کنید، مشاهده میکنید که اعضای کمیته بهطور کلی برآوردهای خود از عدم قطعیت و خطرات مربوط به رشد اقتصادی، اشتغال و تورم را افزایش دادهاند. این موضوع در حال حاضر از این مسئله که آیا خطرات متعادل هستند یا خیر، اهمیت بیشتری دارد.»
جنیفر از یاهو فایننس: در حالی که فدرال رزرو با تورم بالا و رشد اقتصادی پایین دست و پنجه نرم میکند، به درسهایی از دهه 1970 اشاره کرده است. آیا فدرال رزرو حاضر است برای مهار تورم، رکود اقتصادی را بپذیرد؟
رئیس پاول: خوشبختانه، ما در وضعیتی مشابه دهه 1970 نیستیم. تورم از سطوح بالا به حدود 2 درصد کاهش یافته است، در حالی که نرخ بیکاری با اشتغال کامل در 4.1 درصد ثابت مانده است. اقتصاد توانسته تورم را در حدود 2.5 درصد با رشد 2 درصد و بیکاری 4 درصد مدیریت کند. بنابراین، من تکرار دهه 1970 را نمیبینم. تورم اصلی در محدوده 2 درصد باقی میماند، با برخی فشارهای تورمی مرتبط با تعرفهها، اما فکر نمیکنم در موقعیت قابل مقایسهای باشیم.
دانیل از خبرگزاری فرانسه: شما اشاره کردید که تعرفهها بر تورم تأثیر میگذارند. فدرال رزرو در مورد احتمال اعمال تعرفههای تلافیجویانه، به ویژه با نزدیک شدن به مهلت 2 آوریل، چگونه فکر میکند؟
رئیس پاول: از ابتدا، ما طیفی از نتایج تعرفهها و سیاست تجاری، از جمله تلافی کامل را در نظر گرفتهایم. این احتمالات در پیشبینیهای ما لحاظ شده است. ما برای سناریوهای تلافیجویانه و غیر تلافیجویانه آمادهایم. هنگامی که جزئیات مشخصتر شوند، پیشبینیهای خود را با اطلاعات دقیقتر بهروزرسانی میکنیم، اما در حال حاضر، ما انتظار مقداری عدم قطعیت را داریم.
ژان از اخبار بازار MNI: رئیس پاول، در مورد تغییر ترازنامه، صورتجلسه فدرال رزرو ابتدا کاهش سرعت تسهیل کمی (QT) را به عنوان اقدامی موقت تا زمان حل مسئله سقف بدهی مطرح کرد. اما با توجه به اظهارات ش


Comments